Informacja o wynikach kontroli zarządzania majątkiem byłego Funduszu Wczasów Pracowniczych i jego prywatyzacji

Wyniki kontroli stanowią podstawę do sformułowania przez NIK krytycznej oceny zaniechań w sprawie majątku byłego Funduszu Wczasów Pracowniczych, których w latach 1999 - 2004 dopuścili się kolejni ministrowie właściwi do spraw pracy oraz Skarbu Państwa. W rezultacie doszło do bezprawnego rozdysponowania majątku Funduszu Wczasów Pracowniczych. Majątek ten, początkowo kontrolowany przez Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych, w ostateczności znalazł się w dyspozycji grupy działaczy OPZZ, którzy zapewnili sobie wyłączność we władzach Fundacji Porozumienie z siedzibą w Poznaniu. Fundacja ta, obecnie jest większościowym udziałowcem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością o nazwie FWP, władającej majątkiem byłego Funduszu. Nielegalne dysponowanie majątkiem byłego Funduszu WP przez utworzoną przez OPZZ spółkę z o.o., a następnie Fundację, ma miejsce, pomimo orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 3 czerwca 1998 r., wskazującego na niezgodność z Konstytucją przepisów, które posłużyły do przejęcia majątku FWP przez OPZZ. Fundusz Wczasów Pracowniczych został utworzony jako publiczna osoba prawna na podstawie ustawy z dnia 4 lutego 1949 r. o Funduszu Wczasów Pracowniczych Komisji Centralnej Związków Zawodowych w Polsce. Na majątek FWP składały się m.in. środki finansowe pochodzące z dopłat Skarbu Państwa, dochody z majątku własnego oraz z majątku Skarbu Państwa i przedsiębiorstw państwowych przekazanego tej jednostce w zarząd i użytkowanie. Na podstawie ustawy z dnia 21 kwietnia 1988 r. o Funduszu Wczasów Pracowniczych został on przekształcony w jednostkę organizacyjną ogólnokrajowej organizacji międzyzwiązkowej. W okresie - po stanie wojennym, jedyną taką organizacją, oficjalnie działającą podczas wejścia w życie przepisów tej ustawy, było OPZZ. Jednakże w świetle przepisów ustawy o FWP, OPZZ nie uzyskało statusu właściciela tego majątku. Wykonując dyspozycję art. 7 ustawy z dnia 9 maja 1997 r. o zmianie ustawy o związkach zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw OPZZ wniosło w dniu 1.09.1997 r. majątek przedsiębiorstwa FWP jako aport rzeczowy do utworzonej przez siebie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością o nazwie Fundusz Wczasów Pracowniczych. Wniesienie aportu, a tym samym podwyższenie kapitału zakładowego tej spółki do wysokości 104 224 000 zł (tj. o ok. 99,9%) było możliwe, dzięki wycenie majątku FWP wykonanej na zlecenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej w lipcu i sierpniu 1997 r. Obciążający budżet państwa koszt wyceny, wyniósł ponad 3 mln zł. W dniu 3 czerwca 1998 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł niezgodność art. 7 ust. 1, 2 i 4 ww. ustawy z dnia 9 maja 1997 r. z Konstytucją RP ponieważ przepisy te naruszały zasady sprawiedliwości społecznej. Orzeczenie Trybunału uprawomocniło się w dniu 12 stycznia 1999 r., tym samym zniesiona została podstawa prawna umożliwiająca OPZZ wniesienie przedsiębiorstwa FWP do spółki, a także rozdysponowanie udziałów w tej spółce pomiędzy upoważnionymi pracownikami FWP. W tej sytuacji, w dniu 20 stycznia 1999 r. Senat Rzeczypospolitej Polskiej podjął uchwałę w sprawie wniesienia do Sejmu projektu ustawy o mieniu Funduszu Wczasów Pracowniczych (druk sejmowy nr 979). Projekt został skierowany w dniu 12.03.1999 r. do sejmowych komisji: Polityki Społecznej oraz Skarbu Państwa, Uwłaszczenia i Prywatyzacji. Do czasu zakończenia kontroli NIK, ustawa nie została uchwalona. NIK ocenia jako nierzetelne, niepodejmowanie przez ministra właściwego do spraw pracy, działań zmierzających do uregulowania statusu FWP po uprawomocnieniu się orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego W początkowym okresie po wydaniu orzeczenia przez TK, tj. zdaniem NIK - do końca 1999 r., brak działań kolejnych ministrów mógł być usprawiedliwiony wniesieniem senackiego projektu ustawy o mieniu FWP. Bierność ta była jednak kontynuowana również w obliczu impasu praca legislacyjnych nad projektem ustawy. Również Minister Skarbu Państwa nie podejmował jakichkolwiek działań w związku z bezprawnym dysponowaniem majątkiem FWP. Działania te, wynikające z kompetencji MSP określonych w ustawie z dnia 8 sierpnia 1996 r. o urzędzie Ministra Skarbu Państwa, powinny obejmować, zdaniem NIK, identyfikację poszczególnych składników majątku FWP, ich uwzględnianie w zbiorczej ewidencji majątku Skarbu Państwa, a także wyjaśnienie sposobu ich rozdysponowania. W trakcie prowadzenia badań kontrolnych NIK, minister właściwy do spraw pracy (obecnie Minister Gospodarki i Pracy) oraz Minister Skarbu Państwa wskazywali na siebie wzajemnie jako na organy odpowiedzialne za bezczynność wobec sytuacji dotyczącej majątku byłego FWP. W związku z powyższym, NIK wystąpiła do Prezesa Rady Ministrów o rozstrzygnięcie tego sporu kompetencyjnego. W odpowiedzi na wystąpienie NIK, Prezes RM poinformował o zobowiązaniu Ministra SP, we współpracy z Ministrem GiP - do podjęcia działań legislacyjnych w celu uregulowania statusu majątku byłego FWP. W dniu 20 listopada 2001 r. całość udziałów OPZZ w Funduszu Wczasów Pracowniczych Sp. z oo. została przekazana Fundacji Porozumienie, utworzonej także przez OPZZ. Z ustaleń kontroli wynika, że Fundacja Porozumienie, nie dysponując pełnią praw właścicielskich do majątku FWP, rozdysponowała ponad 12% udziałów w spółce FWP - o łącznej wartości ponad 12 mln zł - pomiędzy pracowników byłego FWP. Działanie to NIK ocenia jako nielegalne. Właściciele w ten sposób uzyskanych udziałów nie mają możliwości ich swobodnego zbywania Zdaniem NIK, powiązania personalne oraz Statut Fundacji Porozumienie umożliwiają w praktyce nielimitowaną kontrolę nad jej działalnością osobom, które weszły w skład władz Fundacji w pierwszym okresie jej funkcjonowania. Osobami tymi są działacze OPZZ, przy czym Przewodniczącym Rady Fundacji jest pan Maciej Manicki, który pełniąc funkcję Sekretarza Stanu w MPiPS w 1997 r., jest odpowiedzialny również za sfinansowanie kosztów wyceny przedsiębiorstwa FWP z budżetu Ministerstwa.