Informacja o wynikach kontroli przestrzegania wymagań w zakresie międzynarodowego obrotu odpadami

NIK stwierdza, że następuje systematyczna, chociaż powolna, poprawa przestrzegania obowiązujących przepisów prawnych w zakresie międzynarodowego obrotu odpadami. Kontrola NIK zajęła się przede wszystkim zbadaniem: - gospodarowania odpadami przywiezionymi do Polski z zagranicy, - nadzoru nad międzynarodowym obrotem odpadami, - wydawania zezwoleń na taki obrót i ich przestrzegania. Ustawa o odpadach nakładała na Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (do dnia 30 kwietnia 2004) obowiązek wydawania stosownych zezwoleń (w formie decyzji) dla podmiotów prowadzących międzynarodowy obrót odpadami. W badanym okresie wydano 464 takich zezwoleń, z czego 81% dotyczyło przywozu odpadów z zagranicy, 17% wywozu odpadów za granicę oraz 2% przewozu odpadów niebezpiecznych przez terytorium Polski. Spośród wydanych decyzji 45% wydano w okresie dłuższym niż 2 miesiące od daty złożenia wniosku. Główną przyczyną przewlekłości postępowań była konieczność uzupełnienia przez wnioskodawców ich niekompletnych wniosków. Jednakże o uzupełnienie GIOŚ występował nawet kilka miesięcy od daty złożenia dokumentu. Kontrolą objęto 50 podmiotów prowadzących obrót odpadami. Zezwolenia na przywóz dotyczyły głównie odpadów w postaci używanej odzieży wstępnie sortowanej, ścinków skór, odpadów tworzyw sztucznych, makulatury, ługu posulfitowego oraz żył tytoniowych. Wywożono zaś przede wszystkim przeterminowane środki ochrony roślin, zużyte rozpuszczalniki, katalizatory, świetlówki i – także zużyte – kondensatory zawierające polichlorowane bifenyle. Podmioty, o których mowa, otrzymały zezwolenia na wywóz i przywóz odpadów (na podstawie złożonych wniosków), jednak – co NIK stwierdziła – nie przestrzegano warunków wydanych zezwoleń. Polegało to m.in. na przywozie odpadów od innych dostawców, przekraczaniu limitów – najczęściej ilościowych - określonych w zezwoleniach lub nie dotrzymywaniu terminu realizacji zezwolenia. NIK stwierdziła także, że Inspekcja Ochrony Środowiska, służby celne i Straż Graniczna nie wypracowały skutecznego systemu kontroli i współdziałania w zakresie międzynarodowego obrotu odpadami. Miedzy innymi - wykazywano dużą tolerancję w stosunku do podmiotów nie dotrzymujących warunków zezwoleń. Nie zawsze rzetelnie i skutecznie przeprowadzane były kontrole graniczne przez placówki SG. Brak było rzetelnego udokumentowania ruchu transgranicznego odpadów zarówno przez placówki graniczne SG, ale także oddziały celne. Pozytywnie odnotować należy działania służb celnych dotyczące wycofywania transportów odpadów w przypadkach, gdy przewoźnicy nie posiadali wymaganych zezwoleń GIOŚ. Najwyższa Izba Kontroli stwierdziła, że prowadzący gospodarkę odpadami przywiezionymi z zagranicy oraz wytwarzający odpady wywożone z Polski naruszali przepisy w zakresie ochrony środowiska. Naruszenia te dotyczyły m.in. braku ewidencji ilościowej i jakościowej odpadów, ich wytwarzania i magazynowania bez odpowiednich zezwoleń, prowadzenia działalności polegającej na odzysku lub unieszkodliwianiu odpadów – także bez wymaganych zezwoleń. Cieszy fakt, że na teranie dziewięciu nadgranicznych gmin (Zgorzelca, Słubic, Rzepina, Gubina, Dukli, Cieszyna, Skoczowa, Bartoszyc i Płońska) nie ujawniono miejsc nielegalnego składowania odpadów pochodzących z zagranicy. Wojewódzcy Inspektorzy Ochrony Środowiska ujawnili jeden przypadek nielegalnego składowania odpadów z zagranicy (w Szczecinie – składowano glebę i kamienie zawierające substancje niebezpieczne) i dwa przypadki nielegalnego sprowadzenia takich odpadów (1. materiały pochodzące z rozbiórki instalacji przemysłowych z Niemiec sprowadziła firma „Gelato Fantastico” z Pasłęku; 2. poprodukcyjne ścinki z pianki PCV sprowadziła firma „Marson” z Wrocławia). Do obszarów i zjawisk korupcjogennych z obszaru objętego kontrolą należy m.in.: - wydanie przez GIOŚ pośrednikom zezwoleń, które wyczerpały – z powodu ograniczeń kontyngentowych – możliwości importu odpadów, przy jednoczesnej odmowie jednostkom zajmującym się bezpośrednio ich odzyskiem, - stosowanie przez GIOŚ przyjętych umownych kryteriów wobec podmiotów w sprawie informowania o ilości przywożonych, wywożonych i przewożonych przez terytorium RP odpadów, - niewłaściwe określenia nazw odpadów w ewidencji, - nierzetelne kontrole.