Gospodarowanie odpadami opakowaniowymi i poużytkowymi

Organy administracji samorządowej i podmioty gospodarcze nie przestrzegają przepisów dotyczących gospodarowania odpadami, zwłaszcza w zakresie: - wdrażania ich selektywnej zbiórki, - osiągania właściwych poziomów odzysku i recyklingu, - sprawozdawczości. Budowa systemu gospodarowania odpadami w Polsce, który zapewniłby realizację celów, zasad i zadań w tej dziedzinie, określonych w II Polityce Ekologicznej Państwa oraz wypełnienie zobowiązań wobec Unii Europejskiej, została oparta o nowe regulacje prawne. Regulacje te, w celu zwiększenia gospodarczego wykorzystania odpadów opakowaniowych i poużytkowych, a przez to ograniczenia masy odpadów składowanych na składowiskach, wprowadziły m.in. obowiązek odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych, wnoszenia opłat za nieosiągnięcie wymaganych rocznych poziomów odzysku i recyklingu tych odpadów, opracowywania rocznych sprawozdań o gospodarowaniu odpadami przez przedsiębiorców, gminy i marszałków województw. W okresie maj – sierpień 2005 r. Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła kontrolę gospodarowania odpadami opakowaniowymi i poużytkowymi. Badaniami objęto lata 2002 – I kwartał 2005. Kontrola przeprowadzona została w 90 jednostkach organizacyjnych, tj.: w Ministerstwie Środowiska, 16 urzędach marszałkowskich, 16 urzędach miast na prawach powiatu, 3 starostwach powiatowych i 3 urzędach miast oraz w 51 podmiotach gospodarczych prowadzących działalność związaną z wprowadzaniem na rynek opakowań i produktów w opakowaniach, wytwarzaniem odpadów opakowaniowych i poużytkowych, zbieraniem i transportem tych odpadów oraz ich odzyskiem i recyklingiem. W wyniku kontroli Najwyższa Izba Kontroli negatywnie oceniła przestrzeganie przez skontrolowane organy administracji samorządowej oraz podmioty gospodarcze przepisów prawa dotyczących gospodarowania odpadami opakowaniowymi i poużytkowymi, w szczególności w zakresie: - wdrażania selektywnej zbiórki odpadów na terenie gmin, - osiągania wymaganych poziomów odzysku i recyklingu odpadów poużytkowych, - wypełniania obowiązków sprawozdawczych dotyczących gospodarki odpadami. Kontrola wykazała, że na terenie 13 gmin, spośród 19 skontrolowanych, systemem selektywnego zbierania odpadów nie objęto wszystkich mieszkańców. Stwierdzono przy tym, że w badanym okresie w 9 skontrolowanych gminach zmniejszył się od 8% do 82% udział odpadów opakowaniowych przekazanych do recyklingu w ilości odpadów wytworzonych. Zostało to spowodowane m.in.: wzrostem ilości odpadów bezpośrednio przekazywanych przez ich wytwórców do punktów skupu i znacznym wzrostem liczby punktów skupu surowców wtórnych wobec braku środków finansowych na budowę własnych - miejskich sortowni odpadów, a także wzrostem ilości odpadów wybieranych z pojemników przez indywidualnych zbieraczy. Skontrolowane podmioty gospodarcze już w 2004 roku osiągnęły 25% poziom recyklingu ogólnego odpadów opakowaniowych, wymagany w 2007 r. Nie uzyskały jednak wymaganych w 2004 r. poziomów recyklingu odpadów z opakowań z materiałów naturalnych i wielomateriałowych. Skontrolowani przedsiębiorcy wprowadzający na rynek produkty objęte opłatą produktową nie zapewnili odzysku ani recyklingu żadnego z odpadów poużytkowych z tych produktów. Natomiast badane organizacje odzysku nie osiągnęły wymaganych poziomów odzysku i recyklingu zużytych baterii i ogniw galwanicznych oraz poziomu recyklingu zużytych olejów smarowych. Z obowiązku sprawozdawczego w zakresie gospodarowania odpadami nie wywiązało się 29% skontrolowanych podmiotów gospodarczych, 67% gmin oraz ponad połowa marszałków województw. Około 25% skontrolowanych przedsiębiorców przekazywało z opóźnieniami, nawet 2-letnimi, należne opłaty produktowe, co powodowało opóźnienia i nieregularności przepływu opłat od marszałków województw, przez Narodowy i wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej, do gmin. Niedostateczne były działania marszałków województw, podejmowane w celu wyegzekwowania zaległych sprawozdań i opłat produktowych. W ocenie NIK, mało skuteczny okazał się system opłat produktowych. Nie zdyscyplinował on podmiotów gospodarczych do osiągnięcia wymaganych poziomów odzysku i recyklingu odpadów poużytkowych, ani nie zachęcił samorządów gmin do rozwijania selektywnego zbierania odpadów. Oceniając negatywnie przestrzeganie przez kontrolowane organy administracji samorządowej oraz podmioty gospodarcze przepisów prawa dotyczących gospodarowania odpadami opakowaniowymi i poużytkowymi w badanym okresie, w Informacji o wynikach kontroli sformułowane zostały wnioski o charakterze systemowym, mające na celu poprawę stanu gospodarki tymi odpadami.