Informacja o wynikach kontroli organizacji gospodarowania odpadami komunalnymi w dużych miastach

Narastające przez lata zaniedbania infrastrukturalne w zagospodarowywaniu odpadów komunalnych, zwłaszcza w dziedzinie selektywnej zbiórki odpadów spowodowały, że w Polsce – według danych GUS za 2000 r. – z 316 kg odpadów przypadających na jednego mieszkańca bez mała 100% (310 kg) zgromadzona była na składowiskach odpadów. W tym okresie w krajach Unii Europejskiej średnio zbierano 535 kg odpadów na jednego mieszkańca, z czego tylko 291 kg (54,5%) składowano na składowiskach. Obowiązujące od 2001 roku nowe uregulowania prawne w zakresie gospodarowania stałymi odpadami komunalnymi ukierunkowane zostały na minimalizację ilości powstających odpadów, odzysk surowców i ponowne ich wykorzystanie, a także zapewnienie bezpiecznego dla życia i zdrowia ludzi oraz niegroźnego dla środowiska naturalnego unieszkodliwiania odpadów niewykorzystanych. Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła kontrole w 10 urzędach miast, 9 jednostkach zarządzających składowiskami odpadów oraz u 31 przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie odbierania, zbierania lub transportu odpadów komunalnych. NIK stwierdza, że pomimo właściwych rozwiązań ustawowych nie zdołano osiągnąć znaczącej poprawy w gospodarowaniu odpadami komunalnymi. NIK ocenia pozytywnie uchwalenie i wdrożenie we wszystkich skontrolowanych 10 dużych miastach szczegółowych zasad utrzymania czystości i porządku na ich terenie oraz egzekwowanie od właścicieli nieruchomości obowiązków określonych w tych zasadach. Prowadzone głównie przez straż miejską kontrole wywiązywania się podmiotów władających nieruchomościami z ciążących na nich obowiązków spełniały zarówno funkcje prewencyjną jak i represyjną w porządkowaniu gospodarki odpadami komunalnymi. NIK ocenia negatywnie natomiast prowadzenie przez niektórych prezydentów miast (poprzez podległe służby) w ograniczonym stopniu kontroli przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi. Z ustaleń kontroli wynika, że prawie 30% przedsiębiorców rozpoczęło i okresowo prowadziło działalność bez wymaganych zezwoleń, ponad 16% przekazywało odpady na składowiska nie wskazane w zezwoleniach, a 32% nie wywiązywało się w pełni ze zobowiązań dotyczących prowadzenia ewidencji odpadów. Niewystarczające i nieskuteczne były działania urzędów miast związane z przeciwdziałaniem powstawaniu i likwidacją składowisk odpadów zlokalizowanych w miejscach do tego nie przeznaczonych (tzw. dzikich składowisk). Na terenie połowy skontrolowanych miast liczba takich składowisk w latach 2002 – 2003 zwiększyła się. W większości przypadków nie ustalono sprawców składowania na nich odpadów oraz nie doprowadzono do ich likwidacji. Wydawanie zezwoleń dotyczących gospodarki odpadami komunalnymi w niektórych miastach odbywało się z naruszeniem prawa, np. zezwolenia wydawane były na podstawie niepełnych wniosków, ograniczano bezpodstawnie okres ich ważności czy też nie wskazywano w uzasadnieniu przyczyn odmowy udzielenia zezwolenia. W niektórych miastach nie dysponowano rzetelnymi danymi o wielkości odpadów komunalnych zebranych z ich terenu , zdeponowanych na składowiskach i odzyskanych w wyniku selektywnej zbiórki pomimo obowiązku ewidencjonowania danych w tym zakresie. Niska była również skuteczność służb miejskich w zakresie selektywnej zbiórki odpadów komunalnych. W dwóch miastach (Poznań, Szczecin) nie prowadzono ewidencji selektywnie zebranych odpadów komunalnych. W pozostałych miastach wskaźnik ilości odpadów zebranych selektywnie do ogólnej ilości odpadów wynosił tylko od 0,4% do 5,1%, a jedynie w Siedlcach przekroczył 20%. Również przedsiębiorcy prowadzili w niewystarczającym zakresie selektywna zbiórkę odpadów komunalnych. Odzyskiwali oni tylko od 0,03% do 11,1% odpadów do dalszego wykorzystania.