Ile spójności dla Polski? ETO w NIK o podziale kwot w ramach polityki spójności UE po 2020 r.

W najnowszym przeglądzie punktowym w trybie pilnym, opublikowanym przez Europejski Trybunał Obrachunkowy szczegółowo przedstawiono proces ustalania wysokości środków finansowych z funduszy spójności, które zostaną udostępnione państwom Unii Europejskiej w ramach kolejnego siedmioletniego planu wydatkowania.  Odpowiedzialna za ten przegląd była Iliana Ivanova, Dziekan Izby II ETO - Inwestycje na rzecz spójności, wzrostu i włączenia społecznego, odpowiadającej za politykę spójności w ETO.

Dziekan złożyła właśnie oficjalną wizytę w Najwyższej Izbie Kontroli. Iliana Ivanova podkreśliła, że Polska jest największym beneficjentem środków z funduszy unijnych, zatem zarówno w przeszłości jak i obecnie wydatki UE dokonywane w Polsce są często przedmiotem kontroli ETO i NIK. Izba np. w 2017 r. publikowała wyniki kontroli o zarządzaniu wykorzystaniem środków UE na lata 2014-2020 w ramach Polityki Spójności. Podczas potkania z Prezesem NIK rozmawiała m.in. o ustaleniach najnowszego przeglądu Trybunału.

- Bieżący rok ma decydujące znaczenie dla kolejnego siedmioletniego budżetu Unii Europejskiej. Wszystkie zainteresowane strony powinny podejmować świadome decyzje, tak aby polityka spójności przynosiła lepsze rezultaty, nawet pomimo ograniczonego budżetu - stwierdziła Iliana Ivanova, członek Europejskiego Trybunału Obrachunkowego. - W związku z tym w przeglądzie Trybunału w przystępny sposób wyjaśniono skomplikowany proces alokacji środków z funduszy spójności dla państw członkowskich. Mamy nadzieję, że dokument ten będzie stanowił przyczynek do konstruktywnej dyskusji na ten temat.

W przeglądzie punktowym przedstawiono, w jaki sposób UE przydziela poszczególnym państwom członkowskim i regionom środki finansowe na rzecz polityki spójności - prowadzonej z myślą o zmniejszaniu nierówności między bogatymi i ubogimi regionami Europy. Porównano w nim kwoty proponowane na okres programowania 2021-2027 z kwotami przydzielonymi na poprzedni okres, tj. na lata 2014-2020. Przegląd zawiera także konkretne przykłady obliczeń dokonywanych w toku procesu alokacji. Pominięto w nim kwestie związane z brexitem.

- W trakcie rozmowy z panią Ilianą Ivanovą opowiedziałem jak istotne do tej pory z perspektywy Polski było wykorzystanie pieniędzy z Polityki Spójności. Mówiłem jak wiele projektów zostało pozytywnie ocenionych przez kontrole NIK. Spotkanie było także okazją do przedstawienia projektów, które muszą być kontynuowane, jak również nowych inwestycji. Polska jako beneficjent dobrze wykorzystuje unijne fundusze, z korzyścią dla obywateli. Dlatego zależy nam, aby także w nowej perspektywie budżetowej poziom dofinansowania dla Polski był jak najwyższy.

Komisja Europejska zaproponowała, aby budżet UE na lata 2021-2027 wyniósł 1 279 mld euro, przy czym na wydatki w ramach polityki spójności przeznaczono 373 mld euro, tj. o 10 proc. mniej niż w poprzednim okresie programowania. Środki finansowe na prowadzenie tej polityki mają być kierowane do państw członkowskich za pośrednictwem trzech funduszy: Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+) oraz Funduszu Spójności.

Wysokość środków finansowych proponowanych dla poszczególnych państw w ramach polityki spójności na lata 2021-2027 uległa zmianie m.in. dlatego, że w porównaniu z poprzednim okresem programowania zmienił się (wzrósł lub obniżył) poziom zamożności wielu regionów i państw.

Maksymalna pula środków, którą może otrzymać dane państwo z funduszy spójności, jest o 8 proc. wyższa niż w latach 2014-2020, a minimalna pula - niższa o 24 proc. Te górne i dolne limity uniemożliwiają zbyt duże wahania między alokacjami przyznanymi poszczególnym państwom członkowskim w następujących po sobie siedmioletnich okresach programowania. Tak jak w poprzednich okresach programowania, trzy czwarte łącznych środków przydzielono regionom uboższym i słabiej rozwiniętym.

W opublikowanych przez Komisję wnioskach dotyczących kolejnego okresu programowania po raz pierwszy podane zostały konkretne kwoty w podziale na państwa członkowskie. Zgodnie z proponowanymi rozwiązaniami pula środków z funduszy spójności byłaby wyższa w przypadku siedmiu państw, w przypadku sześciu państw - pozostałaby na tym samym poziomie, a w przypadku 14 państw - byłaby niższa.  

Istotnym czynnikiem przy podziale środków jest zmieniony poziom zamożności wielu regionów, co prowadzi do  zaklasyfikowania ich do innej kategorii. Estonia i Litwa, a także niektóre regiony w Czechach, Polsce i Bułgarii przechodzą z kategorii regionów słabiej rozwiniętych do kategorii regionów w okresie przejściowym.

Wysokość początkowych alokacji będzie w następnej kolejności przedmiotem negocjacji z udziałem instytucji UE i państw członkowskich. Parlament Europejski i Rada mają podjąć decyzję na temat proponowanych alokacji dla poszczególnych państw członkowskich w ciągu najbliższych 12 miesięcy. 

Iliana Ivanova przebywa w Polsce w związku z kontrolą ETO dotyczącą mobilności w miastach. Brak płynności ruchu drogowego spowodowany dużą liczbą samochodów na ulicach miast Unii Europejskiej generuje koszty w wysokości ok. 110 miliardów EUR rocznie, co stanowi ponad 1 proc. PKB Unii. Zatem właściwe zarządzanie tym obszarem, oprócz oczywistych korzyści dla środowiska - ruch miejski stanowi 23 procent emisji dwutlenku węgla pochodzącego z transportu - ma wpływ także na produktywność Unii. Dlatego ETO prowadzi w tym zakresie kontrolę wykonania zadań, a głównym pytaniem kontrolnym jest „Czy wsparcie UE skutecznie wpływa na poprawę ruchu w miastach?”.

Decyzja o tym, jaka część całkowitego siedmioletniego budżetu UE ma zostać przeznaczona na politykę spójności, ma zasadniczo charakter polityczny. Następnie Komisja przydziela państwom członkowskim i regionom środki z funduszy polityki spójności - Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Spójności Plus i Funduszu Spójności - stosując szereg procesów opartych na określonej metodyce. Alokacja większości środków dla państw i regionów przebiega w oparciu o ich względną zamożność.

Państwa i regiony mogą także uzyskać środki finansowe na podstawie czynników gospodarczo-społecznych i środowiskowych, takich jak stopa bezrobocia młodzieży lub poziom wykształcenia. Po raz pierwszy przy alokacji bierze się pod uwagę migracje i emisję gazów cieplarnianych, ale - jak twierdzą kontrolerzy - ich wpływ jest ograniczony.

Przeglądy punktowe w trybie pilnym - takie, jak opublikowany właśnie dokument - przygotowywane przez Trybunał służą do przedstawienia i uporządkowania faktów, dotyczących bardzo szczegółowego zagadnienia lub problemu. W razie potrzeby mogą również zawierać analizę faktów. 

Przegląd punktowy w trybie pilnym Europejskiego Trybunału Obrachunkowego pt. „Alokacja środków finansowych w ramach polityki spójności dla państw członkowskich na lata 2021-2027” jest dostępny na stronie internetowej Trybunału (eca.europa.eu) w 23 językach UE.

Iliana IvanovaIliana Ivanova jest przewodniczącą Izby II od września 2016 roku, a członkiem ETO od 2013 roku (w 2019 została wybrana na drugą kadencję). Wcześniej była posłanką Parlamentu Europejskiego, w którym pełniła m.in. funkcję wiceprzewodniczącej Komisji Kontroli Budżetowej. Od lat zajmuje się polityką spójności i działaniami na rzecz rozwoju.

Polityka spójności - główna polityka inwestycyjna UE mająca na celu niwelowanie nierówności gospodarczych i społecznych między regionami i państwami członkowskimi poprzez działania na rzecz tworzenia miejsc pracy, konkurencyjności przedsiębiorstw, wzrostu gospodarczego, zrównoważonego rozwoju oraz współpracy transgranicznej i międzyregionalnej. Finansowana jest ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+) oraz Funduszu Spójności.

Polityka spójności jest jednym z najważniejszych obszarów działalności Unii Europejskiej, na który przeznaczana jest w przybliżeniu jedna trzecia unijnego budżetu. Każde państwo członkowskie jest uprawnione do wydatkowania na realizację celów z zakresu spójności środków w ustalonej wysokości, przekazywanych za pomocą różnych mechanizmów finansowania.

Materiały audiowizualne dla radia, TV i portali internetowych >>

Informacje o artykule

Data utworzenia:
03 kwietnia 2019 13:01
Data publikacji:
03 kwietnia 2019 13:01
Wprowadził/a:
Andrzej Gaładyk
Data ostatniej zmiany:
08 kwietnia 2019 15:03
Ostatnio zmieniał/a:
Andrzej Gaładyk
Logo ETO i NIK, w tle zdjęcie ze spotkania w NIK i mapa Europy © Fotolia

Przeczytaj treść ponownie