Klauzule społeczne - niewykorzystane szanse

Komisja Europejska od kilkunastu lat promuje stosowanie klauzul społecznych w zamówieniach publicznych. Przede wszystkim z uwagi na społeczne korzyści, jakie za sobą niosą. Dzięki nim bowiem możliwe jest wykorzystanie zamówień publicznych do realizacji istotnych celów społecznych, takich jak integracja, godna praca dla osób zagrożonych wykluczeniem społecznym – z niepełnosprawnościami, osób bezdomnych czy w trudnej sytuacji życiowej. To dzięki nim administracja rządowa i samorządy mogą bezpośrednio pomóc osobom wykluczonym bądź mającym utrudniony dostęp do rynku pracy.

Prezes NIK Krzysztof Kwiatkowski przemawia do uczestników Konferencja Klauzule społeczne w samorządach terytorialnych

Konferencja Klauzule społeczne w samorządach terytorialnych, w której wziął udział prezes NIK Krzysztof Kwiatkowski, poświęcona właśnie upowszechnianiu społecznych zamówień publicznych odbyła się w warszawskim Centrum Nauki „Kopernik”. Zorganizowali ją wspólnie rzecznik Praw Obywatelski i miasto stołeczne Warszawa. Skierowana była do przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego. Samorządowcy zapoznali się z uwarunkowaniami i przykładami dobrych praktyk w zakresie zastosowania klauzul społecznych. Uczestnicy konferencji mogli także skorzystać z rad prezesa NIK oraz przedstawicieli Urzędu Zamówień Publicznych.

Zasada działania klauzul jest prosta: składający zamówienie publiczne może zastrzec, iż w przetargu mogą wziąć udział firmy, w których co najmniej połowa zatrudnionych to osoby z niepełnosprawnościami. Instytucje czy urzędy mogą też postawić warunek zatrudniania przez firmę co najmniej  jednej osoby bezrobotnej lub niepełnosprawnej przy realizacji zamówienia. Można też zażądać np. by firma, która wygra przetarg zatrudniała przy realizacji kontraktu jedynie osoby na etacie.

Problemem, który przysłania korzyści płynące ze stosowania klauzul społecznych w zamówieniach publicznych jest wciąż zbyt mały udział umów zawierających takie klauzule w stosunku do wszystkich innych umów - zwrócił uwagę, prezes Krzysztof Kwiatkowski, przedstawiając ustalenia raportu NIK z 2017 roku.

Kontrola NIK wykazała wówczas, że w latach 2013 – 2016 (do 30.04.2016) badane jednostki administracji rządowej udzieliły 115 zamówień, w których zastosowano klauzule lub ich aspekty. Zawarte umowy, które uwzględniały klauzule społeczne stanowiły wówczas zaledwie niespełna procent wszystkich zawartych umów w tym okresie. Były to najczęściej umowy na usługi komputerowe, edukacyjne i szkoleniowe oraz roboty budowlane i sprzątanie budynków. NIK ustaliła też, że w przypadku badanych samorządów stosowanie klauzul było uznaniowe, a skala ich stosowania znikoma.

Zobacz informację o wynikach kontroli NIK w sprawie stosowania klauzul społecznych >>

Prezes Kwiatkowski wskazał także, że w niektórych gminach klauzule społeczne były stosowane na szeroką skalę i pomogły w rozwiązywaniu problemów osób borykających się z bezrobociem i integracją społeczną.  Niestety często przetargi wygrywały firmy, których oferty nie zawierały klauzul. Dla uzyskania zamówienia decydująca była cena. Dodatkowe punkty za stosowanie klauzul nie miały istotnego wpływu na ogólną punktację. Nie bez znaczenia było stawianie przez zamawiających warunku zatrudnienia przez wykonawców tylko jednej osoby, chociaż dla realizacji celu potrzeba było więcej pracowników. Firmy zatrudniały też ludzi na niewielkie, ułamkowe części etatu, bądź na okres krótszy niż czas realizacji umowy. Do takiego podejścia wykonawców do klauzul społecznych przyczyniał się brak precyzyjnego określenia wymaganego sposobu i okresu zatrudnienia. 

Uczestnicy Konferencji Klauzule społeczne w samorządach terytorialnych

Szef Izby podkreślił jednocześnie, że po kontroli NIK, w marcu 2017 roku zostały przyjęte nowe Zalecenia Rady Ministrów w sprawie uwzględniania przez administrację rządową aspektów społecznych w zamówieniach publicznych, które nałożyły na wszystkich kierowników jednostek administracji rządowej obowiązek uwzględniania aspektów społecznych, w tym w szczególności klauzul społecznych, w możliwie jak najszerszym zakresie oraz w jak największej liczbie postępowań o udzielenie zamówienia publicznego, co świadczy o realizacji rekomendacji NIK.

Zdaniem prezesa NIK należy wdrażać działania promujące stosowanie klauzul. W warunkach przetargowych można zastanowić się choćby nad wprowadzeniem większej liczby punktów przyznawanych za kryterium społeczne, tak aby ten czynnik mógł odgrywać realną rolę przy ocenie ofert. 

Podczas konferencji zaprezentowano także przykłady dobrych praktyk. W ramach warsztatów samorządowcy mogli skorzystać z doświadczeń i sprawdzonych rozwiązań stosowanych m.in. przez Warszawę, Łódź czy Poznań. Tematy dotyczyły czterech kwestii, które w praktyce budzą sporo wątpliwości i obaw: obligatoryjności stosowania aspektów społecznych, monitorowania i ocenie ich wykorzystywania w praktyce oraz stosowania czterech najważniejszych klauzul: zastrzeżonej, usługowej, pracowniczej i zatrudnieniowej.

Materiały audiowizualne dla radia, TV i portali internetowych >>

Informacje o artykule

Data utworzenia:
13 maja 2018 23:48
Data publikacji:
13 maja 2018 23:48
Wprowadził/a:
Andrzej Gaładyk
Data ostatniej zmiany:
14 maja 2018 08:30
Ostatnio zmieniał/a:
Katarzyna Prędota
Prezes NIK Krzysztof Kwiatkowski przemawia do uczestników Konferencja Klauzule społeczne w samorządach terytorialnych obok zdjęcie grupy osób przy stole (jedna z nich jest wózku inwalidzkim) © Fotolia

Przeczytaj treść ponownie