Koleje na Dolnym Śląsku - niewielka reaktywacja

Działalność samorządu województwa dolnośląskiego na rzecz przywracania połączeń kolejowych

Samorząd Województwa Dolnośląskiego przywracając niektóre połączenia kolejowe poprawił funkcjonowanie transportu kolejowego w regionie. W ocenie NIK nie wpłynęło to jednak istotnie na rozwój tej gałęzi transportu. Planowanie reaktywacji pasażerskich połączeń było nierzetelne. Spośród 21 odcinków linii kolejowych o długości 210,7 km, objętych procesem przejmowania od PKP PLK S.A. lub PKP S.A., pasażerskie przewozy przywrócono na trzech odcinkach o łącznej długości 37,6 km. Przy dotychczasowym poziomie finansowania Zarządcy w kwocie średnio 8 mln 196 tys. zł rocznie, reaktywacja na pozostałych 173,1 km nieczynnych odcinków linii zajmie jeszcze co najmniej 52 lata.

Szacuje się, że w Polsce około 20% miejscowości nie posiada dostępu do żadnego transportu zbiorowego, a drugie tyle posiada dostęp do transportu funkcjonującego w bardzo ograniczonym zakresie, tj. pojedyncze kursy w dni nauki szkolnej. W Strategii Rozwoju Województwa Dolnośląskiego 2030 wskazano liczne słabe strony systemu komunikacji i dostępności transportowej w regionie, wśród których znalazły się w szczególności niewystarczająco rozwinięty system kolejowych przewozów pasażerskich w układach aglomeracyjnych oraz występowanie obszarów o ograniczonej dostępności do transportu publicznego.

Zgodnie z prawem jednostki samorządu terytorialnego mogą przejmować od PKP S.A i PKP PLK S.A. odcinki lub linie kolejowe nie mające znaczenia państwowego. Mogą to robić nieodpłatnie na własność lub na podstawie umów prawa cywilnego. Przywracanie połączeń może odbywać się też poprzez przejmowanie obsługi od innych operatorów, którzy nie byli zainteresowani prowadzeniem ruchu na danej linii. W ostatnich latach Samorząd Województwa Dolnośląskiego aktywnie pozyskuje nieużywane linie kolejowe, przyjmując, że realizuje to oczekiwania mieszkańców Dolnego Śląska oraz przyczyni się do rozwoju komunikacji i turystyki w regionie. Z doniesień medialnych oraz sygnałów od mieszkańców wynika jednak, że działania te nie są oparte o wiarygodne przesłanki i zidentyfikowane potrzeby mieszkańców.

Linie kolejowe w zarządzie PKP PLK S.A. i Dolnośląskiej Służby Dróg i Kolei we Wrocławiu. Źródło: Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego (opis grafiki poniżej)
Opis grafiki

Mapa linii kolejowych w zarządzie PKP PLK S.A. i Dolnośląskiej Służby Dróg i Kolei we Wrocławiu.

Na mapie oznaczono rodzaje ruchu na liniach kolejowych oraz odcinki, na których przywrócono ruch pasażerski w latach 2016-2020 (oraz w latach wcześniejszych na liniach kolejowych nr 311 i 326):

  • Sędzisław–Kamienna Góra–Lubawka–Královec,
  • Grabowno Wielkie–Milicz–Krotoszyn,
  • Legnica–Lubin
  • Lubin–Głogów
  • Głogów–Wschowa–Leszno
  • Dzierżoniów Śląski–Bielawa Zachodnia,
  • (Wrocław–Wałbrzych) – Mieroszów–Mezimesti–Adrspach

Przed 2016 r.:

  • Wrocław Zakrzów–Trzebnica
  • Szklarska Poręba–Granica Państwa (Harachov).

Linie kolejowe z prowadzonym ruchem pasażerskim zarządzie DSDiK

Nr linii Początek linii kolejowej Koniec linii kolejowej Długość linii
311 Szklarska Poręba Granica Państwa 13,3 km
326 Wrocław Psie Pole Trzebnica 18,6 km
341 Dzierżoniów Bielawa Zachodnia 5,7 km

Źródło: Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

NIK skontrolowała Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego, Dolnośląską Służbę Dróg i Kolei (Zarządca) oraz Koleje Dolnośląskie S.A. Badaniem kwestionariuszowym objęto 165 gmin województwa, z wyłączeniem Wrocławia, Wałbrzycha, Legnicy i Jeleniej Góry. Zbadano okres od 2016 r. do 2020 r.

Najwyższa Izba Kontroli ustaliła, że Organizator, czyli właściwa jednostka samorządu terytorialnego odpowiedzialna za transport zbiorowy (zadania te w przypadku województwa wykonuje marszałek województwa) nie uwzględnił w Planie transportowym rentowności linii komunikacyjnych. Plan nie stanowił też odpowiedzi na aktualne potrzeby mieszkańców, bo Organizator opierał się jedynie na danych statystycznych sprzed 2014 r. oraz na danych Przewoźnika, które w latach 2017-2020 nie były aktualizowane. Nie prowadzono też odrębnych analiz opłacalności np. wprowadzenia zastępczej komunikacji autobusowej.

Możliwość i zasadność uruchomienia połączeń na przejętych przez Organizatora liniach kolejowych jest ściśle uzależniona od utrzymania ruchu przez PKP PLK S.A. na liniach stycznych. Jednak Organizator planując modelową siatkę połączeń nie uwzględnił możliwości wyłączenia przez tę spółką kolejnych linii.

Przejęcie 21 linii kolejowych wymagało przeznaczenia w budżecie Województwa Dolnośląskiego określonych kwot na ich rewitalizację. Środki te okazały się jednak zbyt niskie na zadania inwestycyjne mające przywrócić ruch. Wieloletnia Prognoza Finansowa dla Województwa Dolnośląskiego (WPF) zakładała finansowanie prac na ośmiu odcinkach linii kolejowych z 19 objętych procesem przejęcia po 2016 r., przy czym środki na finansowanie wszystkich zaplanowanych prac przewidziano przy udziale środków zewnętrznych.

Planowane nakłady na zadanie pn. „Utrzymanie sieci kolejowej i funkcjonowanie linii kolejowych”. Źródło: opracowanie własne NIK na podstawie wyników kontroli (opis grafiki poniżej)
Opis grafiki

Planowane nakłady na zadanie pn. „Utrzymanie sieci kolejowej i funkcjonowanie linii kolejowych”

Rok Długość linii kolejowych Wysokość środków w planie finansowym
2016 31,9 km 2187,4 tys. zł
2017 31,9 km 3349,2 tys. zł
2018 37,6 km 2660,4 tys. zł
2019 141 km 1641,1 tys. zł
2020 201,5 km 677,7 tys. zł
2021 210,7 km 1391,9 tys. zł

Źródło: opracowanie własne NIK na podstawie wyników kontroli (opis grafiki poniżej)

Przejmowanie linii i/lub odcinków kolejowych nie doprowadziło do pełnej reaktywacji ruchu pasażerskiego. Z 21 odcinków o długości 210,7 km połączenia wznowiono zaledwie na trzech odcinkach o łącznej długości 37,6 km.

Dokumentacja techniczna i analityczna nie dawała Dolnośląskiej Służbie Dróg i Kolei możliwości pełnego rozpoznania kosztów rewitalizacji przejmowanych linii kolejowych. Wiele linii jest wręcz w ruinie, do uruchomienia pociągów na wielu liniach trzeba wykarczować drzewa, od nowa położyć tory, wyremontować wiele obiektów.

Nieczynna infrastruktura kolejowa w pobliżu dworca kolejowego w Mirsku. Tory zarośnięte drzewami. Źródło: materiały własne NIK na podstawie wyników kontroli

Stan infrastruktury kolejowej zagrażał bezpieczeństwu. Również posiadany tabor nie gwarantował dochowania rozkładu jazdy bez zakłóceń. W czasie kontroli w siedmiu obiektach budowlanych stwierdzono występowanie bezpośredniego zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzkiego. Niezwłocznie został o tym powiadomiony Zarządca, który podjął działania w celu zapobieżenia występującemu niebezpieczeństwu.

W trakcie kontroli NIK przeprowadziła badanie kwestionariuszowe wśród 165 gmin województwa dolnośląskiego (oprócz Wrocławia, Wałbrzycha, Legnicy i Jeleniej Góry). 129 gmin, które nadesłały wypełnione ankiety, potwierdziło wagę problematyki transportu zbiorowego oraz konieczność współpracy pomiędzy jednostkami samorządowymi wszystkich szczebli w województwie. Ustawa o transporcie zbiorowym zakłada m. in. ścisłą współpracę jednostek samorządu terytorialnego tych szczebli przy planowaniu przewozów o charakterze użyteczności publicznej. Niemniej dla mieszkańców 19 gmin przed 2016 r. nie zapewniono dostępu do połączeń kolejowych.

NIK stwierdziła ponadto, że wnioski z kontroli przeprowadzonej w 2016 r. Zarządzanie regionalnym transportem pasażerskim, mimo przyjęcia ich do wykonania, nie zostały w pełni zrealizowane.

Wnioski

Do Ministra Infrastruktury przeprowadzenie kompleksowej analizy, stosowanych przy opracowywaniu planów transportowych przez organizatorów publicznego transportu zbiorowego, rozwiązań uwzględniających rentowność linii komunikacyjnych. Chodzi o wprowadzenie jednolitych, normatywnych zasad w tym zakresie, w szczególności określających sposób obliczania rentowności.

Sformułowano też wnioski do Marszałka Województwa Dolnośląskiego, które mogą odnosić się też do innych Organizatorów transportu publicznego. Dotyczą one m.in. wprowadzenia mierników pozwalających na ocenę realizacji celów i zadań oraz rzetelnej kontroli wniosków Przewoźnika o wypłatę rekompensaty.

Materiały audiowizualne dla radia, TV i portali internetowych >>

Informacje o artykule

Data utworzenia:
05 stycznia 2022 10:02
Data publikacji:
05 stycznia 2022 10:00
Wprowadził/a:
Andrzej Gaładyk
Data ostatniej zmiany:
10 stycznia 2022 12:18
Ostatnio zmieniał/a:
Andrzej Gaładyk

Przeczytaj treść ponownie