NIK na III Europejskim Kongresie Samorządów

Kilkudziesięciu prezydentów europejskich miast, ministrowie i wiceministrowie, dyrektorzy, prezesi i członkowie zarządów największych firm Europy Środkowej i Wschodniej spotkało się w krakowskim Centrum Kongresowym ICE. Pod hasłem „Samorządy w obliczu wyzwań XXI wieku” obraduje tam III Europejski Kongres Samorządów. W tym roku poświęcony jest on zagadnieniom polityki regionalnej: współpracy samorządów z władzą centralną i przedstawicielami nauki oraz biznesem.

Jednostki samorządu terytorialnego należą do jednych z największych inwestorów w Polsce. Wciąż pojawiają się nowe projekty, a wraz z nimi wiele pytań i kwestii do rozstrzygnięcia. Odpowiedzi na nie będą poszukiwać liderzy samorządowi, przedstawiciele administracji państwowej z krajów Europy Środkowej i Wschodniej, świata biznesu i kultury.

Prezes NIK, Krzysztof Kwiatkowski został zaproszony do udziału w panelu pt. Nowoczesna infrastruktura transportowa w regionach - sposób na poprawę jakości życia. Poszukując rozwiązań efektywnego planowania, modernizowania i budowania służących lokalnym społecznościom dróg i kolei, prezes NIK tłumaczył, że nowoczesna infrastruktura to mniej korków, mniej spalin, szybszy dojazd do pracy. Do najważniejszych problemów infrastruktury drogowej w Polsce Krzysztof Kwiatkowski zaliczył m.in. zły stan odcinków dróg krajowych, zwłaszcza w miastach na prawach powiatu, stan techniczny nawierzchni, przebieg ruchu przez tereny zabudowane, zbyt małą liczbę przepraw przez największe rzeki.

Prezes powołał się na szereg kontroli przeprowadzonych w ostatnich latach przez Najwyższą Izbę Kontroli, dotyczących inwestycji drogowych. Wnioski pokontrolne wskazują, że częste zmiany wysokości nakładów finansowych na inwestycje drogowe oraz brak stabilności przyjmowanych koncepcji programowych budowy dróg nie sprzyjały rozbudowie infrastruktury drogowej. Raporty NIK, m.in. „Działania Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad na rzecz zapewnienia odpowiedniej jakości robót drogowych”, wskazują także, że stan techniczny dróg ulega pogorszeniu ze względu na niską jakość wykonywanych robót, a także zbyt niską w stosunku do potrzeb ilość środków finansowych przeznaczanych corocznie na remonty i utrzymanie dróg.

Prezes NIK powołał się także na wyniki kontroli dotyczące bezpieczeństwa pieszych i rowerzystów na drogach publicznych. Nie napawają one optymizmem. - Ogólną zasadą jest - mówił Krzysztof Kwiatkowski - że im niższa kategoria drogi, tym sytuacja gorsza. Liczba wypadków z udziałem rowerzystów w porównaniu z 2010 r. zwiększyła się o 18 proc., a liczba poszkodowanych rowerzystów o 17 proc. Długość dróg dla rowerów rosła w tempie nieodpowiadającym wzrostowi ruchu rowerowego w ostatnich latach. - Nie przybyło nam zbyt wiele dróg i pasów ruchu dla rowerów, chodników, przejść ani kładek dla pieszych czy sygnalizacji świetlnych - wyliczał prezes NIK. Podkreślił także, że źle wygląda sytuacja z przeprowadzaniem niezbędnych remontów. - Często brakuje po prostu rzetelnego planowania zarówno sieci drogowej jak i finansowania budowy, przebudowy, remontu, utrzymania i ochrony dróg, czyli podstawowych dokumentów, niezbędnych w celu zapewnienia źródeł finansowania. Sporządzane przez samorządy plany finansowe często nie uwzględniają potrzeb utrzymywania infrastruktury drogowej w odpowiednim stanie technicznym, nie zabezpieczają wieloletniego racjonalnego gospodarowania siecią drogową - dodał prezes NIK.

Obok strategii inwestycyjnej, uczestników panelu interesował problem finansowania infrastruktury publicznej. Najwyższa Izba Kontroli wielokrotnie zajmowała się problematyką finansowania inwestycji samorządowych na zasadach partnerstwa publiczno-prywatnego. Prezes Krzysztof Kwiatkowski zaznaczył, że do realizacji przedsięwzięć PPP najlepiej były przygotowane te jednostki, które korzystały z fachowego doradztwa i analizowały przyczyny niepowodzenia nieudanych postepowań. Prezes NIK odwołał się do wyników kontroli „Realizacji zadań publicznych przez spółki tworzone przez jednostki samorządu terytorialnego”. Jej wyniki jednoznacznie wskazywały, że spółki nie troszczyły się o zmniejszanie kosztów realizacji zadań w sytuacjach, gdy miały zagwarantowane przez samorząd pokrywanie kosztów swej działalności czy dokapitalizowanie na pokrycie strat.

Inne poważne nieprawidłowości, na które zgodnie z wynikami kontroli wskazał prezes NIK, to m.in. brak mechanizmów wymuszających na spółkach oszczędne gospodarowanie oraz brak nadzoru nad wykorzystywaniem powierzonego majątku jak i jakością i kosztami wykonywania przez nie zadań publicznych. Ważne jest jednak także, aby równocześnie pamiętać, że realizacja dużych inwestycji samorządowych poprzez powoływanie spółki umożliwiła sfinansowanie i budowę ważnych obiektów infrastruktury publicznej, np. linii kolejowej.

Prezes NIK przywołał także raporty dot. inwestycji kolejowych, min. „Realizacja inwestycji infrastrukturalnych realizowanych przez PKP PLK S.A.” oraz „Realizacja Wieloletniego Programu Inwestycji Kolejowych”. Wyniki kontroli tego obszaru wskazują, że długoletnia stagnacja w budowie i modernizacji infrastruktury kolejowej przyczyniła się do zmniejszenia rynku wykonawców projektów inwestycyjnych i robót budowlanych. Obie kontrole wykazały opóźnienia w przygotowywaniu strategicznych dokumentów dotyczących budowy infrastruktury kolejowej, brak środków na finansowanie inwestycji kolejowych i nieskuteczny nadzór właścicielski nad działalnością PKP PLK S.A. Miliardy złotych nieznacznie przyczyniły się do skracania czasu podróży.

- Do końca 2015 r. nie zakończono niemal połowy ze 153 projektów ujętych w Wieloletnim Programie Inwestycji Kolejowych (WPKI) i nie wykorzystano ponad 11,3 mld zł zaplanowanych w 2011 r. ze środków unijnych na infrastrukturę kolejową - mówił prezes NIK, Krzysztof Kwiatkowski, podkreślając, że rozpoczęta już w 2007 r. nowa perspektywa finansowa budżetu unijnego otworzyła przed Polską możliwość współfinansowania rozwoju infrastruktury publicznej.