Przejdź do treści
Jesteś tutaj:

NIK o Urzędzie Dozoru Technicznego

Logo Urzędu Dozoru Technicznego, w tle przyciski windy i schody ruchome

06 lutego 2017 11:30

Najwyższa Izba Kontroli pozytywnie ocenia działalność Urzędu Dozoru Technicznego w latach 2013-2015. W szczególności NIK pozytywnie ocenia prawidłowe i zgodne z zasadami należytego zarządzania finansami wykonywanie zadań przez Urząd Dozoru Technicznego.

Koncepcja systemu dozoru technicznego w Polsce

W Polsce została zainicjowana dyskusja nad zmianą modelu dozoru technicznego w kierunku jego otwarcia i urynkowienia. W ekspertyzie opracowanej przez Instytut Sobieskiego w  Warszawie postulowano wprowadzenie elastycznego, transparentnego i  zobiektywizowanego mechanizmu ustalania stawek opłat za wykonanie czynności dozoru technicznego w celu zmniejszenia kosztów tego dozoru, bez obniżania standardów bezpieczeństwa. Pojawił się także postulat zwiększenia zakresu delegowania uprawnień do świadczenia usług dozoru na inne podmioty, w tym prywatne. Urząd Dozoru Technicznego opowiada się jednak za utrzymaniem państwowej kontroli nad bezpieczeństwem technicznym urządzeń. Jednocześnie, uznając zasadność postulatu racjonalizacji obecnie istniejącego modelu, przygotowuje propozycje zmian w ustawie o dozorze technicznym, które zredukują obciążenia przedsiębiorców, w szczególności w zakresie badania urządzeń stwarzających mały poziom zagrożeń.

Za utrzymaniem państwowej kontroli nad bezpieczeństwem urządzeń technicznych przemawiają dane European LIfts Association (ELA) dotyczące dźwigów osobowych i  schodów ruchomych. Wynika z nich  że liczba wypadków w państwach o  wolnorynkowych zasadach przeprowadzania inspekcji jest większa niż przy zachowaniu państwowej kontroli (dane w promilach):

  1. dźwigi: wskaźnik wypadkowości (liczba wypadków/liczba dźwigów)
    Polska - 0,11‰, Niemcy - 0,16‰, Wlk. Brytania - 0,34‰, Francja - 0,88‰,
  2. schody ruchome: wskaźnik wypadkowości (liczba wypadków/liczba  schodów ruchomych)
    Polska - 0,36‰, Niemcy - 0,80‰, Wlk. Brytania - 3,4‰.Francja - 5,9‰,

Z danych tych wynika, że liczba wypadków przypadająca na liczbę zainstalowanych dźwigów i schodów ruchomych jest kilkukrotnie większa w państwach o wolnorynkowym podejściu do inspekcji, w porównaniu do liczby  wypadków w Polsce, gdyż jest ona ograniczana poprzez skuteczny system dozoru.

Ponadto Izba zauważa, że ze względu na brak koordynacji takiej jaka ma miejsce w  przypadku państwowego systemu dozoru, duża część urządzeń technicznych w ogóle nie jest badana. Według organizacji bezpośrednio zaangażowanych w sprawy dozoru, w  Niemczech nie przeprowadza się w ogóle badań od 20% (wg Lift Journal) do 30% (informacja prasowa Vd TÜV) eksploatowanych dźwigów osobowych. Z kolei według francuskiego ministerstwa (Ministè du Logement, de l’Egalitè des Territoires de la Ruralitè, „Bilan des contrôles techniques d’ascenseurs effectuès en 2014”) w 2014 roku przeprowadzono badania kontrolne jedynie 11 proc. dźwigów (zbadano 58 750 z 545 000 zainstalowanych dźwigów).

Przyjęty system kontroli w państwach o uwolnionym systemie dozoru spowodował, że   wiele dźwigów zostaje w każdym roku zatrzymanych ze względu na niebezpieczeństwo dalszej eksploatacji. Liczba zatrzymanych dźwigów w stosunku do liczby wszystkich eksploatowanych dźwigów w europejskich państwach kształtuje się na poziomie: w Niemczech - 13,04 % (Lift Journal); we Francji - 7,6% (cytowany wyżej dokument ministerstwa) a w Polsce - 0,4% (decyzje negatywne Urzędu Dozoru Technicznego).

Te rażąco różne wskaźniki mogą wskazywać, że system wolnorynkowy inspekcji jest mniej skuteczny, w dodatku nie zapewnia koordynacji badań (wysoki procent niebadanych urządzeń) i w konsekwencji powoduje, że na rynku są eksploatowane niebezpieczne urządzenia techniczne (czego  dowodzi większa liczba wypadków, ale i wyższy odsetek urządzeń zatrzymanych po badaniach technicznych).

Dozór techniczny to specyficzny obszar działalności, który poprzez ścisłe i głębokie związki ze strategicznymi gałęziami gospodarki oraz wpływ na bezpieczeństwo obywateli, nie może podlegać ocenie wyłącznie w oparciu o czynniki ekonomiczne.

Najważniejsze ustalenia kontroli

Urząd Dozoru Technicznego prawidłowo wykonywał ustawowe zadania, zgodnie ze  standardami kontroli zarządczej dla jednostek sektora finansów publicznych. Uwzględniał zasady oszczędności i wydajności przy naliczaniu i pobieraniu opłat za czynności dozoru technicznego. Urząd prawidłowo prowadził działalność certyfikacyjną, w szczególności rozgraniczając ją od ustawowych czynności dozoru technicznego sensu stricte. Stwierdzono  natomiast niewydawanie decyzji administracyjnych w sytuacji braku zezwoleń na eksploatację badanych urządzeń.

Nadzór Ministra Gospodarki nad Urzędem Dozoru Technicznego miał głównie charakter formalny, sprowadzający się do zapewniania przestrzegania przepisów prawa. Minister Gospodarki nadał Statut UDT, zapewnił przeprowadzenie naboru Prezesa UDT oraz jego powołanie, zlecił opracowanie planu działalności UDT oraz przyjął do wiadomości roczne sprawozdania z działalności Urzędu. Minister nie doprowadził jednak do opracowania dokumentu określającego politykę nadzoru nad jednostkami podległymi i nadzorowanymi, w  tym nad Urzędem Dozoru Technicznego, a także nie wprowadził wymogu zatwierdzenia sprawozdania finansowego UDT przez ministra właściwego do spraw gospodarki. Nadzór  nad działalnością UDT,  wbrew dobrym praktykom, nie był sprawowany w  sposób systemowy, uwzględniający oceny skuteczności i efektywności prowadzonych działań oraz wsparcie dla realizacji celów.

Ministerstwo nie przeprowadziło analizy i oceny wpływu wzrostu stawki godzinowej na wysokość obciążeń ponoszonych przez przedsiębiorców. Pomimo sygnalizowania przez organizacje przedsiębiorców, że zmiana wysokości stawki za godzinę czynności dozoru technicznego spowoduje wzrost kosztów przez nich ponoszonych. Z końcem listopada 2014 r. utraciło moc rozporządzenie Ministra Gospodarki (z 26 listopada 2010 r.) w sprawie wysokości opłat za czynności jednostek dozoru technicznego. Decyzją Ministra ustalono arbitralnie wysokość opłat z tytułu wykonywania dozoru technicznego na 116 zł.

NIK zwraca uwagę, że w dalszym ciągu nie doprowadzono do zmiany przepisów ustawy o dozorze technicznym, polegającej na wprowadzeniu wymogu zatwierdzenia przez Ministra sprawozdania finansowego UDT. Zgodnie z ustawą o dozorze technicznym, UDT prowadzi samodzielną gospodarkę finansową, a wynik finansowy UDT i jego podział zatwierdza Prezes UDT. Faktycznie oznacza to, że Prezes UDT sam zatwierdza sprawozdanie finansowe jednostki przez siebie kierowanej.

Najwyższa Izba Kontroli stwierdziła niedostateczne zainteresowanie Ministra Gospodarki problemami, które zostały ujawnione w ramach obecnej, a także wcześniejszych kontroli NIK w Urzędzie Dozoru Technicznego. Chodzi m.in. o:

  • znaczącą różnicę pomiędzy wysokością średnich zarobków pracowników UDT (9,5 tys. zł w 2015 r.), a średnim wynagrodzeniem pracowników pozostałych urzędów wykonujących zadania o porównywalnym charakterze;
  • bezczynność Kolegium UDT, które nie wykonywało zadań, do których zostało powołane. Kolegium jest statutowym organem opiniodawczo-doradczym Prezesa UDT w  zakresie przygotowywania projektów rozwiązań służących realizacji oraz zwiększaniu efektywności i jakości działań UDT. W okresie objętym kontrolą Kolegium UDT zebrało się jedynie 28 razy nie podejmując żadnej uchwały w zakresie statutowego celu swojego działania. Koszty funkcjonowania Kolegium UDT w latach 2013-2015 wyniosły 559,6 tys. zł, w tym łączne wynagrodzenie członków Kolegium wyniosło 558,4 tys. zł. Za uczestnictwo w  pracach Kolegium UDT jego członkowie (oprócz przedstawicieli UDT) otrzymywali wynagrodzenie miesięczne i to bez względu czy posiedzenie w konkretnym miesiącu odbyło się, czy też nie. W trakcie trwania kontroli (21 czerwca 2016 r.) odwołano wszystkich członków Kolegium UDT;
  • nieokreślenie prawidłowych mierników mierzących realizację założonego celu działań UDT. Przyjęty miernik skuteczności, określający rzeczywistą liczbę wykonywanych badań w  danym roku do planowanej liczby badań na ten rok jest nieadekwatny do określenia poziomu realizacji celu działania UDT, tj. zapewnienia bezpieczeństwa funkcjonowania urządzeń technicznych, które mogą stwarzać zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego oraz  mienia i środowiska. W konsekwencji uniemożliwia to dokonanie rzetelnej analizy rezultatów skuteczności działań UDT w zakresie dozoru technicznego;
  • nieokreślenie mierników efektywności działań dozoru technicznego, mierzących zależność pomiędzy nakładami a osiągniętymi z nich efektami; Stan ten uniemożliwia prawidłową analizę i ocenę efektywności dozoru realizowanego w ramach ustawowych zadań UDT. Przyjęte przez NIK mierniki wskazują na spadek efektywności w niektórych obszarach działania UDT - np. pomimo wzrostu w 2015 r. przeciętnej liczby osób wykonujących czynności dozoru (o 1,9%), liczba ustawowych czynności dozoru technicznego przez nich wykonywanych spadła (o 2,2%).

Uwagi i wnioski

Biorąc pod uwagę wyniki kontroli dotyczących Urzędu Dozoru Technicznego, Najwyższa Izba Kontroli rekomenduje:

  • Stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w postępowaniu przed organami jednostek dozoru technicznego poprzez załatwianie sprawy przez wydawanie decyzji administracyjnej.
  • Opracowanie polityki nadzoru nad jednostkami podległymi i nadzorowanymi, uwzględniającej rekomendacje KPRM.
  • Unormowanie poziomu wynagrodzeń w jednostkach podległych ministrowi właściwemu ds. gospodarki nadzorowanych lub nadzorowanych przez niego, a wykonujących zadania o porównywalnym charakterze.
  • Wypracowanie nowej koncepcji organizacji i funkcjonowania Kolegium UDT.
  • Przeprowadzanie okresowych analiz i ocen skuteczności działań nadzorowanych jednostek w oparciu o właściwie określone i porównywalne mierniki stopnia realizacji celów.
  • Przeprowadzanie okresowych analiz i ocen wydajności nadzorowanych jednostek w oparciu o właściwie określone i porównywalne mierniki stopnia uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów.
  • Przeprowadzanie okresowych analiz i ocen gospodarności działań nadzorowanych jednostek w oparciu o właściwie określone mierniki dające odpowiedź, czy zasoby wykorzystywane przez instytucję w celu wykonywania jej działalności były udostępniane w odpowiednim czasie, we właściwej ilości i jakości oraz po najlepszej cenie.

Materiały audiowizualne dla radia, TV i portali internetowych >>

Informacje o artykule:

Data utworzenia: 03 lutego 2017 15:40
Data publikacji: 04 lutego 2017 09:00
Wprowadził/a: Andrzej Gaładyk

Data ostatniej zmiany: 06 lutego 2017 12:06
Ostatnio zmieniał/a: Krzysztof Andrzejewski

 

Przeczytaj treść ponownie

Najwyższa
Izba Kontroli

Najwyższa Izba Kontroli
Skr. poczt. P-14, 00-950 Warszawa
tel. 22 444 50 00
nik@nik.gov.pl
NIP: 526-10-58-627, REGON: 000000052