Dotychczasowe działania Rady
Rada do Spraw Wspierania Działań na Rzecz Ochrony Zwierząt została powołana w styczniu 2015 r., a więc jest aktywna od około półtora roku.
W jej skład wchodzą pracownicy NIK, eksperci zajmujący się problematyką opieki nad zwierzętami oraz przedstawiciele organizacji pozarządowych, których statutowym celem działania jest ochrona zwierząt. Rada pełni funkcję opiniodawczo-doradczą, a do jej zadań należy przede wszystkim:
- wskazywanie istotnych zagadnień mogących być przedmiotem kontroli,
- opiniowanie tematów kontroli związanych z ochroną zwierząt,
- udział w panelach ekspertów,
- współpraca z organizacjami pozarządowymi, uczelniami i organizacjami zawodowymi.
Rada może zasięgać porad ekspertów zewnętrznych oraz powoływać doraźne zespoły spoza członków Rady, a także zapraszać do udziału w swoich pracach osoby niewchodzące w jej skład.
Przedmiotem zainteresowania Rady były dotychczas następujące zagadnienia:
Nowelizacja ustawy o ochronie zwierząt
Wcześniej przewidywane zakończenie prac nad nowelizacją ustawy o ochronie zwierząt, niestety nie nastąpiło w poprzedniej kadencji Sejmu. Możemy mieć nadzieję, że w toku obecnej kadencji zostanie uchwalona nowa, lepsza nowelizacja ustawy.
Rada została poinformowana o przebiegu pierwszego spotkania Parlamentarnego Zespołu Przyjaciół Zwierząt pod przewodnictwem posła Pawła Suskiego. Zespół liczy mniej niż 20 posłów. Z rozmów przeprowadzonych na tym spotkaniu wynika, że zostaną podjęte prace nad ustawą o ochronie zwierząt. Ponadto odbyła się tam dyskusja o sytuacji w kołach łowieckich, zainspirowana informacją o wynikach kontroli NIK dot. prowadzenia gospodarki łowieckiej, zakończonej w ubiegłym roku. Prace nad projektem ustawy łowieckiej z początku kadencji nie będą kontynuowane. Jest nowy projekt dot. tylko odszkodowań. Na tym spotkaniu Prezes NIK przedstawił propozycję wprowadzenia ustawowego obowiązku czipowania i kastracji zwierząt.
Strona społeczna Rady zamierza wypracować, wspólnie z Inspekcję Weterynaryjną, stanowisko w sprawie małej nowelizacji o ochronie zwierząt i zaprezentować je na posiedzeniu Rady.
W toku jednego z posiedzeń Rady był wyrażony pogląd, że jedyną możliwość efektywnego wprowadzenia zmian ustawy stwarza wniesienie projektu poselskiego.
Legalność dofinansowywania przez gminy kastracji zwierząt posiadających właścicieli
Rada wyraziła w tej sprawie opinię popierającą przedstawione przez Prezesa NIK stanowisko Izby, uznające za legalne dofinansowanie przez gminy kastracji zwierząt posiadających właścicieli.
Założenia kontroli planowanych w 2016 r.: zapobieganie bezdomności zwierząt, nadzór nad transportem i ubojem zwierząt gospodarskich, wykorzystanie zwierząt w badaniach naukowych
Rada zapoznała się z założeniami przedstawionymi przez dyrektorów jednostek organizacyjnych NIK koordynujących poszczególne kontrole. Członkowie Rady zgłosili uwagi i propozycje dotyczące organizacji i szczegółowych tematyk tych kontroli. Uczestniczyli ponadto w zorganizowanych w NIK panelach ekspertów na temat nadzoru nad transportem i ubojem zwierząt oraz ochrony zwierząt wykorzystywanych w badaniach laboratoryjnych, a także w konferencji pt. „Zapobieganie bezdomności zwierząt. Dobre i złe praktyki. Rekomendacje” zorganizowanej w dniu 27 czerwca br. w Świętokrzyskim Urzędzie Wojewódzkim przy współudziale NIK. Konferencja w Kielcach otworzyła cykl 16 konferencji, które NIK wraz z poszczególnymi urzędami wojewódzkimi zorganizuje w całej Polsce.
Informacja o wynikach kontroli zapobiegania bezdomności zwierząt
Po zapoznaniu się z najważniejszymi wynikami kontroli P/16/058 Zapobieganie bezdomności zwierząt, przeprowadzonej w I kwartale br., członkowie Rady podzielili m.in. pogląd, że działania ograniczające się przede wszystkim do wyłapywania i umieszczania zwierząt w schroniskach nie zapobiegają bezdomności. Rozwiązanie problemu bezdomności zwierząt wymaga kompleksowych i wielokierunkowych działań profilaktycznych, obejmujących znakowanie i ewidencjonowanie wszystkich zwierząt oraz wprowadzenie realnych zachęt do upowszechnienia kastracji i sterylizacji zwierząt mających właścicieli.
Projekty edukacyjne służące ochronie zwierząt
Problematykę tę omówiły przedstawicielki Ministerstwa Edukacji Narodowej.
Nadzór wojewodów nad legalnością działania gmin w zakresie ochrony zwierząt
W toku spotkaniu z przedstawicielem MSWiA uzgodniono, że będą organizowane spotkania z poszczególnymi wojewodami poświęcone problematyce zapobiegania bezdomności zwierząt, z udziałem przedstawiciela Rady.
Przepisy prawa dot. zwierząt wolnożyjących (dzikich)
W opracowaniu przekazanym członkom Rady zostały omówione następujące zagadnienia: postępowanie ze zwierzyną na terenach zabudowanych, przebywanie psów i kotów w obwodach łowieckich, postępowanie z rannymi zwierzętami i ze zwłokami zwierząt, odpowiedzialność za straty spowodowane przez zwierzęta. We wspomnianym opracowaniu omówiono przepisy ustaw: o ochronie zwierząt, o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, o samorządzie gminnym, prawo łowieckie. Szczególny nacisk położono na przepisy regulujące obowiązki gmin w zakresie pomocy rannym zwierzętom.
Traktowanie zwierząt w cyrku
Przepisy prawa krajowego, odnoszące się do traktowania zwierząt, są zamieszczone w ustawach o Inspekcji Weterynaryjnej, o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, o ochronie zwierząt. Przepisy te są nagminnie nieprzestrzegane w cyrkach, a zwłaszcza zakazy: znęcania się, umyślnego okaleczania, wykorzystywania do celów rozrywkowych zwierząt zbyt starych lub zbyt młodych, zadawania bólu, przemieszczania pod wpływem stresu i bicia. Nie zawsze jest też przestrzegany przepis zakazujący używania do tresury zwierząt nieurodzonych w niewoli. Wydaje się, że zwierzętom w cyrkach aplikuje się środki farmaceutyczne, wpływające na ich zachowanie. Nie ma obowiązku zatrudniania w cyrku lekarza weterynarii. W tej sytuacji nie ma możliwości zapewnienia dobrostanu zwierząt poddawanych tresurze. Cyrki nie są w stanie spełnić wymogów, które muszą spełniać ogrody zoologiczne. Europejscy lekarze weterynarii chcą zakazu używania zwierząt w cyrkach.
Standardy bytowania zwierząt w ogrodach zoologicznych
Rada zapoznała się z informacją na ten temat, przedstawioną przez pana Michała Targowskiego - dyrektora Miejskiego Ogrodu Zoologicznego „Wybrzeża” oraz przewodniczącego Rady Dyrektorów Polskich Ogrodów Zoologicznych i Akwariów. W dyskusji wskazano, że dotychczas nie zostały zrealizowane wnioski po kontroli ogrodów zoologicznych z 2011 r. o dokonanie analizy przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 20 grudnia 2004 r. w sprawie warunków hodowli i utrzymywania poszczególnych grup gatunków zwierząt w ogrodzie zoologicznym (Dz. U. z 2005 r. Nr 5, poz. 32) pod kątem potrzeby jego zmiany, w tym doprecyzowania przepisów, w celu ograniczenia ryzyka ich błędnej interpretacji, a także zapewnienia zwierzętom w ZOO warunków przestrzennych, które w optymalnym stopniu będą uwzględniały ich potrzeby biologiczne.
Nadzór weterynaryjny nad schroniskami dla bezdomnych zwierząt
Zastępca Głównego Lekarza Weterynarii pan Krzysztof Jażdżewski, poinformował, że od kilku lat GIW we współpracy z organizacjami pozarządowymi podejmuje inicjatywy zmierzające do wypracowania standardów, które umożliwią poprawę nadzoru i możliwości egzekwowania przepisów dot. ochrony zwierząt. W 2005 r. GLW wystąpił do tych organizacji z propozycją uzgodnienia stanowiska w tej sprawie, ale porozumienia nie osiągnięto. W 2012 r. przekazał Ministrowi Rolnictw i RW pakiet projektów przepisów dot. tworzenia nowych schronisk, niestety bez efektów legislacyjnych. Po proteście organizacji pozarządowych GLW, w porozumieniu z niektórymi gminami, napisał wytyczne dla powiatowych lekarzy weterynarii, dot. zapobiegania bezdomności zwierząt, wskazujące przykłady dobrych praktyk w tym zakresie. Niektórzy wojewodowie uchylają niestety uchwały gmin zmierzające do upowszechnienia dobrych rozwiązań. Zdaniem GLW, roczne programy opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania temu zjawisku nie stwarzają szerszej perspektywy dla tych działań. Na podstawie przykładów dobrych praktyk należy zapoczątkować zmiany legislacyjne. GLW może zwołać zespół ds. ochrony zwierząt, który stworzy projekty przepisów dot. opieki nad psami i kotami.
Ponadto z inicjatywy Rady, przy wsparciu Najwyższej Izby Kontroli, odbyła się w Warszawie 28 maja 2015 r. konferencja „Stan ochrony zwierząt w Polsce”. Celem konferencji było przedstawienie opisu stanu faktycznego ochrony zwierząt, a zwłaszcza sposobu realizacji zadań organów administracji rządowej i samorządowej z uwzględnieniem przykładów dobrych praktyk, prezentacja wyników kontroli NIK przeprowadzonych w tym zakresie, a także wymiana poglądów i sformułowanie wniosków w sprawie podjęcia działań służących poprawie dobrostanu zwierząt w Polsce. W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele organizacji pozarządowych, organów administracji rządowej i samorządowej, parlamentarzyści, a także - pracownicy Najwyższej Izby Kontroli.
Efektem konferencji były rekomendacje, których wdrożenie będzie sprzyjać gospodarnemu wydatkowaniu środków finansowych na działania gmin w zakresie ochrony zwierząt.
Dobrym następstwem konferencji była też aktywizacja parlamentarzystów, co nie doprowadziło niestety do uchwalenia nowelizacji ustawy o ochronie zwierząt w poprzedniej kadencji Sejmu. Przyczyniła się także do uświadomienia samorządowcom, że wprowadzenie obowiązku czipowania, sterylizacji i kastracji, przewidzianego w projekcie ustawy, spowoduje zmniejszenie kosztów działań prozwierzęcych, prowadzonych przez gminy.
W dniu 25 kwietnia br. przedstawiciele NIK oraz Rady wzięli udział w konferencji pt. „Aktualne problemy w opiece nad zwierzętami bezdomnymi w Polsce”, która odbyła się we Wrocławiu na Uniwersytecie Przyrodniczym, a jej organizatorem było Stowarzyszenie Inicjatyw Obywatelskich pod patronatem Wojewody Dolnośląskiego, Głównego Lekarza Weterynarii oraz NIK.
Na konferencji zostały zaprezentowane działania Rady oraz stanowisko NIK w zakresie możliwości podjęcia przez gminę uchwały o dofinansowaniu sterylizacji/kastracji psów i kotów posiadających właścicieli.
