Informacja o wynikach kontroli wykonywania przez Policję i Straż Graniczną czynności administracyjno porządkowych na drogach publicznych i ich wpływ na stan bezpieczeństwa w ruchu drogowym

W 1997 r. na 100 wypadków drogowych w Polsce liczba zabitych wyniosła 11 osób, podczas gdy w Anglii wskaźnik ten wyniósl 2, w Szwajcarii i Szwecji - 3, we Francji oraz Hiszpanii - 7. Przeprowadzona przez NIK kontrola (obejmująca lata 1997-1998) wykazala, iż zasadniczą formą pełnienia służby przez policjantów na drogach publicznych była służba statyczna, często realizowana w stałych punktach tych dróg. Czynności policjantów na posterunkach przy drogach publicznych związane były glównie z nakladaniem grzywien w drodze mandatów karnych za przekroczenie szybkości. Polecenie Komendanta Głównego Policji aby pełnić służbę w sposób dynamiczny (patrolowanie trasy pojazdem służbowym, śmiglowcem lub pieszo) w praktyce nie było realizowane, co uzasadniano brakiem paliwa. NIK ujawnila, że wielu funkcjonariuszy dokonujących kontroli ruchu drogowego nie posiadalo niezbędnego przeszkolenia specjalistycznego. Np. w KWP w Białymstoku 13,7% policjantów wykonujących zadania służbowe na drogach województwa nie odbyło przeszkolenia w tym zakresie, a w KWP w Szczecinie takich funkcjonariuszy bylo 20,8%. Niska była efektywność wykorzystania czasu pracy policjantów m.in. przez opóźnienia wyjazdu (pobieranie wyposażenia, przedlużanie czasu odpraw) oraz wcześniejsze powroty z trasy, w celu przygotowania dokumentacji do rozliczenia służby. Niektóre patrole opuszczały trasy centralnie koordynowane bez uzyskania stosownej zgody lub nie rozpoczynały służby patrolowej w wyznaczonym czasie. Na koniec grudnia 1997 r. do kontroli ruchu drogowego wydzielonych bylo 1865 samochodów. Z tej liczby 31% miało przebieg od 100 do 150 tys. km, 22% od 150 do 200 tys. km, a 10% powyżej 200 tys. km. Biorąc pod uwagę, że w większości były to polonezy, ponad 30% samochodów mialo przebieg zbliżony do granicy możliwości eksploatacyjnych. Wprowadzenie po 1995 r. samochodów z kamerami video, rejestrującymi prędkość jazdy przyczynilo się do uaktywnienia slużby patrolowej na drogach, jednak nieprzeszkolenie odpowiedniej liczby policjantów do obslugi tego sprzętu ograniczało możliwość efektywnego wykorzystywania tych samochodów. Wskutek słabej organizacji służby i takiegoż nadzoru ze strony przełożonych nie zostały wdrożone tak istotne kryteria oceny pracy policjantów w ruchu drogowym jak aktywność w służbie, dyscyplina i rzetelność w działaniach zapewniających płynność ruchu drogowego na nadzorowanym odcinku trasy (drogi). W dalszym ciągu głównym kryterium oceny pracy tych policjantów jest liczba nałożonych mandatów. W latach 1997-1998 za wykroczenia w ruchu drogowym policjanci ukarali mandatami 5.857.166 osób. Ok. 70% naruszeń za które nałożono grzywny dotyczyło tylko 6 rodzajów naruszeń, w tym 4 związanych z przekroczeniem dopuszczalnej prędkości z 65 rodzajów naruszeń wyszczególnionych w załączniku do zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 2 kwietnia 1998 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego. Często nakładane grzywny za ten sam rodzaj wykroczenia różniły się wysokością nawet kilkadziesiąt razy. W jednej z komend wojewódzkich Policji za niestosowanie się do znaku "zakaz wjazdu" wysokość mandatów kształtowała się od 10 zł do 500 zł. Uznając uprawnienia Policji do indywidualizacji oceny stopnia niebezpieczeństwa popełnionego wykroczenia oraz wymierzania wspóhniernej kary, NIK krytycznie ocenia dotychczasową praktykę Policji w zakresie wymierzania wysokości mandatów za ten sam rodzaj wykroczeń. Ze względu na brak odpowiedniego sprzętu policjanci nie wykonywali czynności sprawdzających, czy kierujący pojazdem jest w stanie po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu (głównie narkotyków). W wielu wypadkach nie zatrzymywano także pojazdów, których ładunek, masa lub nacisk osi zagrażały bezpieczeństwu lub porządkowi ruchu na drogach. Po naliczeniu kary umownej i sporządzeniu protokołu zezwalano kierowcom na kontynuowanie jazdy przeładowanym pojazdem. Izba pozytywnie ocenia kontrolę ruchu drogowego wykonywaną przez Stcaż Graniczną w zasięgu terytorialnym przejść granicznych i w strefie nadgranicznej. NIK uważa za niezbędne m.in. spowodowanie aby dominującą formą pełnienia służby był sposób dynamiczny. Konieczne jest także wyeliminowanie uchybień dotyczących specjalistycznego przeszkolenia policjantów, poprawa dyscypliny służby na drogach.