Dziurawa kontrola pasa drogowego w miastach

NIK o zarządzaniu pasem drogowym w miastach

Zarządzający drogami w miastach byli przygotowani do administrowania pasem drogowym, w zakresie wydawania zgód i pobierania opłat za jego użytkowanie na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg. Natomiast duże problemy sprawiał im monitoring zajętości pasa drogowego i nakładanie kar z tego tytułu. Zarządzający drogami skupiali się głównie na ich stanie technicznym, a tylko w niewielkim stopniu wykrywali samowolne zajęcia pasa drogowego, w dodatku sporadycznie nakładali za to kary (z wyjątkiem Warszawy i Szczecina). Z kolei nieprawidłowości w zakresie nakładania kar za zajęcie pasa drogowego bez zgody zarządcy powodowały uszczuplenie dochodów zarządców dróg.

Pas drogowy jest wykorzystywany nie tylko przez użytkowników ruchu drogowego, ale również przez inne podmioty, w tym m.in. gestorów miejskich sieci przesyłowych, czy też przedsiębiorców wykorzystujących go do prowadzenia lub rozszerzenia swojej działalności gospodarczej.

Funkcje pasa drogowego (opis grafiki poniżej)
Opis grafiki

Funkcje pasa drogowego

  • JEZDNIA Z PARKINGAMI - transport indywidualny, transport zbiorowy, dostawy towarów
  • TOROWISKA ZATOKI AUTOBUSOWE - transport zbiorowy
  • CHODNIK - przemieszczanie pieszych
  • SCIEZKI ROWEROWE - przemieszczanie rowerzystów
  • POBOCZA - przemieszczanie się, urządzenia brd, zieleń przydrożna

Źródło: opracowanie własne NIK na podstawie wyników kontroli.

Kontrola NIK objęła wybrane działania zarządców dróg związane z wydawaniem zezwoleń na zajecie pasa drogowego na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg, monitorowaniem dróg w celu wykrycia zajęć bez zgody zarządcy drogi oraz nakładaniem kar za samowolne zajęcia pasa drogowego. Zbadano działania 15 zarządców dróg w 13 miastach (których liczba mieszkańców przekracza 100 tys. mieszkańców) w sześciu województwach, zaś łączna długość zarządzanej przez nich sieci drogowej wyniosła 6,7 tys. km. Najdłuższą siecią drogową zarządzał Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta we Wrocławiu – 1 074 km, następnie Gdański Zarząd Dróg i Zieleni – 915 km dróg oraz Zarząd Dróg Miejskich w Warszawie – blisko 789 km dróg.

Długość zarządzanej sieci drogowej w kontrolowanych miastach (opis grafiki poniżej)
Opis grafiki

Długość zarządzanej sieci drogowej w kontrolowanych miastach

  • ELBLAG: 220,9 km
  • GDAŃSK: 915,2 km
  • GDYNIA: 392,2 km
  • KOSZALIN: 237,1 km
  • LEGNICA: 274,9 km
  • LUBLIN: 594,0 km
  • OLSZTYN: 351,6 km
  • PŁOCK: 277,6 km
  • RADOM: 385,6 km
  • WAŁBRZYCH: 206,4 km
  • WARSZAWA*: 1 013,2 km
  • WROCŁAW: 1074,1 km
  • SZCZECIN: 792,6 km

* Kontrola objęto drogi zarządzane przez Zarząd Dróg Miejskich w Warszawie i Urzędy dzielnic Praga-Południe i Mokotów.

Źródło: opracowanie własne NIK na podstawie wyników kontroli.

Najważniejsze ustalenia kontroli

Kontrolowani zarządcy dróg w miastach byli przygotowani organizacyjnie do zarządzania pasem drogowym. Zgodnie z przepisami wydawali zgody na zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg. Zarządcy dróg prawidłowo naliczali opłaty za te zajęcia, a także pobierali i egzekwowali opłaty z tego tytułu.

W latach 2019-2021 (do 30 czerwca) do objętych kontrolą zarządców dróg wpłynęło ponad 112 tys. wniosków o wydanie zgody na zajęcie pasa drogowego, a zarządcy ci wydali 120,5 tys. decyzji zezwalających na zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg. Stwierdzone nieprawidłowości przy wydawaniu ww. decyzji najczęściej dotyczyły przekroczenia terminu załatwienia sprawy oraz błędów proceduralnych. Łączna kwota naliczonych opłat za zajęcie pasa drogowego w tym okresie wyniosła 333,5 mln zł, a do zarządców dróg wpłynęło z tego tytułu 296 mln zł.

Liczba wydanych zgód na zajęcie pasa drogowego w odniesieniu do długości zarządzanej sieci drogowej (opis grafiki poniżej)
Opis grafiki

Liczba wydanych zgód na zajęcie pasa drogowego w odniesieniu do długości zarządzanej sieci drogowej

Miasto Długość zarządzanej sieci drogowej w km Liczba zgód na zajęcie pasa drogowego Łączna kwota naliczonych opłat za zajęcie pas drogowego z tys. zł
Legnica 274,9 1820 1816
Wałbrzych 206,4 2751 2755
Wrocław 1074,1 24625 75264
Lublin 594 7726 9696
Płock 277,6 3051 13198
Radom 385,6 2951 1365
Warszawa* 1013,2 34031 156536
Gdańsk 915,2 10517 29854
Gdynia 392,2 4849 4863
Elbląg 220,9 2012 3125
Olsztyn 351,6 3319 7073
Koszalin 237,1 2229 4637
Szczecin 792,6 20665 23404

* Kontrolą objęto drogi zarządzane przez Zarząd Dróg Miejskich w Warszawie i Urzędy dzielnic, Praga-Południe i Mokotów.

Źródło: opracowanie własne NIK na podstawie wyników kontroli.

Zarządcy dróg monitorowali sieci dróg miejskich, między innymi w celu wykrycia samowolnego zajęcia pasa drogowego, jednak działania te nie były rzetelne i efektywne. NIK zwraca uwagę, że prowadzony przez nich monitoring pasa drogowego dotyczył głównie stanu technicznego dróg i tylko w niewielkim stopniu przyczyniał się do wykrywania samowolnych zajęć tego pasa, dokonywanych bez zgody i wiedzy zarządcy drogi. Nierozdzielenie kontroli technicznych dróg, od kontroli mających na celu wykrycie zajęcia pasa drogowego bez zgody zarządcy, było jedną z przyczyn niskiej skuteczności prowadzonego monitoringu.

Z ustaleń kontroli NIK wynika, że zarządcy dróg w miastach, z wyjątkiem Warszawy i Szczecina, sporadycznie nakładali kary za zajęcie pasa drogowego bez zgody zarządcy. W latach 2019-2021 (do 30 czerwca) na ponad 72 tys. kontroli pasa drogowego nałożono jedynie 8,5 tys. kar na łączną kwotę 54 mln zł – z czego Zarząd Dróg Miejskich w Warszawie nałożył ponad 6 300 kar na łączną kwotę ponad 46 mln zł, a Zarząd Dróg i Transportu Miejskiego w Szczecinie 790 kar na łączną kwotę blisko 1,8 mln zł. Pozostali zarządcy nakładali średnio 42 kary rocznie, ale zdarzało się, że niektórzy w ciągu roku nie wykrywali w ogóle samowolnych zajęć pasa drogowego, a co za tym idzie nie nakładali kar z tego tytułu. Przykładowo w Lublinie zarządca dróg nałożył przez dwa i pół roku 51 kar, a w Gdyni 53 kary, podczas gdy oględziny przeprowadzone przez kontrolerów NIK na części ulic tych miast wykazały odpowiednio 399 i 231 obiektów umieszczonych w pasie drogi bez zgody zarządcy.

Liczba przeprowadzonych kontroli i nałożonych kar (opis grafiki poniżej)
Opis grafiki

Liczba przeprowadzonych kontroli i nałożonych kar
2019-2021 do 30 czerwca (30 miesięcy)

Razem w latach 2019-2021 (do 30 czerwca): 72096 kontroli pasa drogowego, 8515 nałożonych kar.

Z czego w Warszawie przeprowadzono i nałożono: 56% wszystkich kontroli, 77,1% wszystkich kar.

Miasto Liczba kontroli pasa drogowego Liczba kar nałożonych za samowolne zajęcie pasa drogowego
Legnica 29 10
Wałbrzych 3607 4
Wrocław 9962 187
Lublin 445 51
Płock 383 174
Radom 2783 123
Warszawa* 40378 6569
Gdańsk 862 295
Gdynia 1772 53
Elbląg 920 4
Olsztyn 2760 178
Koszalin 3371 77
Szczecin 4824 790

* Kontrolą objęto drogi zarządzane przez Zarząd Dróg Miejskich w Warszawie i Urzędy dzielnic, Praga-Południe i Mokotów.

Źródło: opracowanie własne NIK na podstawie wyników kontroli.

W sumie kontrola NIK wykazała łącznie 1,5 tys. obiektów zlokalizowanych na odcinkach pasa drogi objętych oględzinami, z czego tysiąc pozostawało tam bez wiedzy i zgody zarządcy drogi (głównie szyldy i reklamy, kontenery na odpady, sprzęt budowalny i ogródki gastronomiczne). Wyliczona przez NIK łączna kwota kar należnych – obliczona tylko za jeden dzień zajęcia pasa drogowego – wyniosła ponad 164 tys. zł. Konsekwencją m.in. nieefektywnego monitoringu dróg była niewielka liczba kar nałożonych z powodu samowolnego zajęcia pasa drogowego.

Kary nałożone przez zarządców dróg i obiekty wykryte przez NIK w toku oględzin (opis grafiki poniżej)
Opis grafiki

Kary nałożone przez zarządców dróg i obiekty wykryte przez NIK w toku oględzin

Oględziny NIK wykazały: 1525 obiektów w pasie drogowym, w tym 1052 umieszczonych tam bez zgody zarządcy drogi.

Największą grupę obiektów stanowiły: Szyldy i reklamy, kontenery na odpadki, prace i sprzęt budowlany, ogródki gastronomiczne.

Miasto Liczba kar nałożonych za samowolne zajęcie pasa drogowego Wykryte przez NIK obiekty w pasie drogowym bez zgody zarządcy drogi
Legnica 10 21
Wałbrzych 4 23
Wrocław 187 58
Lublin 51 399
Płock 174 3
Radom 123 61
Warszawa* 6569 119
Gdańsk 295 13
Gdynia 53 231
Elbląg 4 5
Olsztyn 178 49
Koszalin 77 34
Szczecin 790 30

* Kontrolą objęto drogi zarządzane przez Zarząd Dróg Miejskich w Warszawie i Urzędy dzielnic, Praga-Południe i Mokotów.

Źródło: opracowanie własne NIK na podstawie wyników kontroli.

W większości przypadków (80 proc. badanej próby) zarządcy dróg naliczali kary zgodnie z przepisami, a stwierdzone nieprawidłowości w tym zakresie dotyczyły głównie błędów proceduralnych i przewlekle prowadzonych postępowań administracyjnych (jednemu z zarządców wymierzenie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez jego zgody zajęło 675 dni od wszczęcia postępowania). Wykryte przez NIK nieprawidłowości były przyczyną powstania uszczupleń w dochodach kontrolowanych zarządców dróg na łączną kwotę ponad 425 tys. zł. Przykładowo Miejski Zarząd Dróg i Komunikacji w Radomiu w 34 przypadkach (po stwierdzeniu zajęcia pasa drogowego bez zgody zarządcy) naliczył opłaty, zamiast nałożyć kary za samowolne zajęcie pasa drogowego. W efekcie zaniżył swoje dochody o blisko 83 tys. zł. Z kolei Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta we Wrocławiu, do dnia zakończenia kontroli, nie naliczył kar za zajęcie pasa drogowego bez zgody zarządcy w kwocie co najmniej 269 tys. zł (wartość kary wyliczona przez NIK od 1 lutego 2021 r. do 9 lipca 2021 r.).

Większość zarządców dróg (80 proc. kontrolowanych zarządców) zgodnie z przepisami ewidencjonowało należności z tytułu kar i opłat za zajęcie pasa drogowego oraz podejmowało działania w stosunku do dłużników nieregulujących terminowo należności. Jednakże kontrola NIK ujawniła także przypadki urzędniczej bezsilności. Zarząd Dróg i Transportu w Koszalinie przez 9 lat wydawał kolejne decyzje zezwalające temu samemu podmiotowi na zajęcie pasa drogowego, pomimo że wnioskodawca był dłużnikiem zarządcy, bo nie płacił za zajęcie pasa drogowego. Zaległości w płatnościach wynosiły w sumie 61 tys. zł (na dzień 30 czerwca 2021 r.).

W toku kontroli ustalono, że zarządcy dróg zazwyczaj usuwali z pasa drogowego obiekty (umieszczone tam bez ich zgody), które bezpośrednio zagrażały bezpieczeństwu użytkowników ruchu drogowego. W pozostałych przypadkach ich działania ograniczały się do ustalenia właściciela obiektu w pasie drogowym i nałożenia kar pieniężnych. Zdarzało się także, że nie podejmowali żadnych działań i pozostawiali obiekty w pasie drogowym. Dotyczyło to m.in. kontenerów na odpady komunalne ustawianych nagminnie na chodnikach.

Najwyższa Izba Kontroli przygotowuje zawiadomienia do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowalnego (w związku z naruszeniem przepisów ustawy Prawo budowalne) oraz Regionalnej Komisji Orzekającej w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych (w związku z naruszeniem przepisów ustawy o finansach publicznych).

Wnioski

do ministra właściwego ds. transportu o:

  • podjęcie działań, mających na celu zwiększenie efektywności poboru opłat za zajęcie pasa drogowego oraz zmierzających do wyeliminowania możliwości otrzymania zgody zarządcy drogi na zajęcie pasa drogowego bez uprzedniego uregulowania wcześniejszych zobowiązań z tytułu opłat za zajęcie pasa drogowego, poprzez wprowadzenie zmian w ustawie o drogach publicznych.

do zarządców dróg w miastach o rzetelne realizowanie obowiązków zarządcy drogi poprzez:

  • prowadzenie efektywnego stałego nadzoru nad pasem drogowym w celu wykrycia każdorazowego zajęcia tego pasa bez zgody zarządcy i nakładanie kar w każdym przypadku jego zajęcia bez zezwolenia;
  • podejmowanie skutecznych działań w celu szybkiego usuwania z pasa drogowego obiektów znajdujących się tam bez zgody i wiedzy zarządcy drogi.

Materiały audiowizualne dla radia, TV i portali internetowych >>

Informacje o artykule

Data utworzenia:
14 marca 2022 13:54
Data publikacji:
14 marca 2022 13:54
Wprowadził/a:
Andrzej Gaładyk
Data ostatniej zmiany:
16 maja 2022 12:39
Ostatnio zmieniał/a:
Andrzej Gaładyk

Przeczytaj treść ponownie