NIK o funduszach promocji produktów rolno-spożywczych

Celem kontroli NIK była ocena m.in. prawidłowości gromadzenia środków na fundusze promocji  i ich wykorzystywania. Zdaniem Izby fundusze promocji spełniają społecznie pozytywną rolę i przyczyniają się do popularyzacji polskich produktów rolno-spożywczych w innych krajach i przez to do wzrostu ich eksportu. Od 2003 r. eksport polskich produktów co roku rośnie. W 2015 r. osiągnął rekordową wielkość blisko 24 mld euro.

Handel zagraniczny produktami rolno-spożywczymi ogółem

Źródło: Opracowanie własne NIK na podstawie danych ARR (za MF) i MRiRW (dane ostateczne za 2015 r.).

Przez pierwsze trzy kwartały 2016 r., spośród produktów rolno - spożywczych, najwięcej wyeksportowano żywca, mięsa i jego przetworów (21 proc. ogółu eksportu), a na drugim miejscu ziarna zbóż i jego przetworów (13 proc.).

Struktura towarowa polskiego eksportu rolno - spożywczego (trzy kwartały 2016 r.) ze strony ARR

Od 2009 r. funkcjonuje dziewięć funduszy promocji produktów rolno - spożywczych. Środki pobrane od producentów żywności przekazywane są i gromadzone na rachunkach bankowych Agencji Rynku Rolnego. W latach 2009-2016 (I półrocze) wpływy na fundusze promocji wyniosły ponad 310 mln zł. Kwoty wpłat na poszczególne fundusze są zróżnicowane: najwyższe na  Fundusz Promocji Mleka - blisko 75 mln zł i Fundusz Promocji Mięsa Wieprzowego - ponad 70 mln zł, a najniższe na Fundusz Promocji Mięsa Owczego - zaledwie 107 tys. zł. Wysokość wpłat zależy od wielkości sprzedaży i uzyskanych cen, a w przypadku mleka od ilości sprzedanego surowca. Od poszczególnych producentów produktów rolno - spożywczych pobierane jest 0,1 proc. wartości netto sprzedaży, a od producentów mleka 0.001 zł od każdego skupionego od nich kilograma mleka.

Wpływy na fundusze promocji w latach 2009 - 2016 (I półrocze) w mln zł

NIK ustaliła, że Prezes Agencji Rynku Rolnego poprawnie przeprowadzał kontrole podmiotów obowiązanych do wpłat na fundusze promocji oraz skutecznie przeprowadzał postępowania egzekucyjne wobec dłużników. Podmioty zalegające z wpłatami, a także dokonujące ich nieregularnie lub nieprawidłowo, były kontrolowane przez ARR. Kwota dotycząca wszczętych postępowań egzekucyjnych wyniosła ponad  1 mln zł, kwota odzyskanych środków - 753 tys. zł. Zaległe należności malały: z ponad 2 mln zł na koniec 2013 r. do 605 tys. zł w połowie 2016 r.

Zgromadzonymi przez ARR środkami finansowymi dysponują komisje zarządzające poszczególnych funduszy promocji. W okresie objętym kontrolą składały się one z dziewięciu członków: po czterech przedstawicieli zgłoszonych przez organizacje producentów i przetwórców oraz jednego przedstawiciela z Krajowej Rady Izb Rolniczych. Na postawie wniosków złożonych przez stowarzyszenia i organizacje zajmujące się promocją żywności komisje sporządzają roczny plan finansowy. Dlatego potem wnioski o udzielenie wsparcia składane przez stowarzyszenia i organizacje zajmujące się promocją polskich produktów rolno - spożywczych  z zasady są załatwiane pozytywnie.

Wydatki z funduszy promocji w latach 2009-2016 (I półrocze) dotyczyły głównie działań w zakresie wspierania marketingu oraz wzrostu spożycia i promocji produktów rolno-spożywczych. Na ten cel przeznaczono ponad 268 mln zł,  czyli blisko 91 proc. ogólnej kwoty wydatków z funduszy promocji, która wyniosła 293,2 mln zł. Najwięcej środków wydatkowano na: promocję spożycia produktu lub jego przetworów (średnio 53 proc.), informowanie o jakości produktu, w tym o jego zaletach (średnio 15 proc.), udział w wystawach i targach (średnio 15 proc.).

Struktura wydatków z funduszy promocji w latach 2009- 2016 (I półrocze)

NIK zauważa, że funkcjonowanie funduszy promocji znacząco przyczyniło się do wzrostu wykorzystania środków z budżetu UE na programy promocyjne i informacyjne. Na 26 programów przyjętych do realizacji o łącznym budżecie ponad 83 mln euro, aż 23 o budżecie ogółem ponad 76 mln euro,  czyli  ponad 90 proc., stanowiły programy współfinansowane z funduszy promocji. Bez nich stowarzyszenia i organizacje promujące polskie produkty nie mogłyby skorzystać z unijnych funduszy. Bowiem środki z funduszy promocji stanowią ten wkład, który organizacje muszą posiadać, by móc ubiegać się o współfinansowanie kampanii promocyjnych z budżetu UE. Polska należy do jednych z największych beneficjentów środków unijnych przeznaczonych na programy promocyjne i informacyjne. Nasz kraj pod tym względem wyprzedziły jedynie Włochy i Grecja.

NIK zwraca uwagę na to, że efekty kampanii i działań promocyjnych realizowanych przy wsparciu środków europejskich są weryfikowane, zgodnie z wymogami unijnymi. Wyznaczane są mierniki i po przeprowadzonej kampanii dokładnie można określić jej efektywność i skuteczność. Tymczasem w przypadku działań finansowanych tylko z funduszy promocji, komisje zarządzające oceniają realizację zadań informacyjnych i promocyjnych w sposób ogólny - bez wyznaczania mierników. Uniemożliwia to analizę efektów i skuteczności przeprowadzonych działań. Zrealizowane zadania ocenia się na podstawie intuicji.

Ponadto Izba zauważa, że koszty obsługi funduszy promocji oraz funkcjonowania komisji zarządzających z roku na rok rosną. W 2013 r. wynosiły blisko 12 proc. wpływów,  czyli ponad 5,8 mln zł, a w 2015 r. już ponad 15,5 proc. wpływów, czyli blisko 8 mln zł. Z funduszy promocji na ich obsługę pobieranych jest tylko 3,5 proc. wpływów. Resztę finansuje budżet państwa. I tak w 2013 r. na obsługę funduszy z budżetu państwa pobrano ponad 4 mln zł, a w 2015 r. ponad 6 mln zł. Koszty te były kilkakrotnie wyższe niż zakładano przy ocenie skutków regulacji dla projektu ustawy o funduszach promocji (tj. 3,5 proc. wpływów). Jako przyczynę tak dużych kosztów obsługi NIK wskazuje  rosnącą pracochłonność: w IV kw. 2013 r. pracowało przy nich 66 osób, a w IV kw. 2015 r. już  93 osoby. Oprócz tego przyczyną był niski poziom informatyzacji i złożone procedury obsługi Funduszu Promocji Mleka. Prezes Agencji Rynku Rolnego zadeklarował przeprowadzenie działań naprawczych polegających m.in. na optymalizacji kosztów i automatyzacji obsługi funduszy.

Ponadto NIK zwraca uwagę, że Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi nadal nie określiło strategii promocji polskich produktów rolno - spożywczych. Planowano to zrobić już w 2009 r., jednakże do zakończenia kontroli NIK nie sporządzono takiego dokumentu. Bez ogólnej strategii może dojść do braku spójności między strategiami realizowanymi przez poszczególne branże.

Uwagi i wnioski NIK

Najwyższa Izba Kontroli wnosi do:

  • Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o

- opracowanie i wdrożenie długookresowej strategii promocji polskiej żywności, uwzględniającej wspólne cele branż oraz ich specyfikę,

  • Prezesa Agencji Rynku Rolnego o

- obniżenie kosztów obsługi funduszy promocji m.in. przez optymalizację wykorzystania zasobów ludzkich oraz efektywniejsze korzystanie z narzędzi informatycznych,

- podjęcie współpracy z komisjami zarządzającymi w zakresie skuteczniejszej oceny efektów realizowanych zadań.

Materiały audiowizualne dla radia, TV i portali internetowych >>

Informacje o artykule

Data utworzenia:
16 lutego 2017 11:58
Data publikacji:
16 lutego 2017 11:58
Wprowadził/a:
Krzysztof Andrzejewski
Data ostatniej zmiany:
15 czerwca 2018 11:36
Ostatnio zmieniał/a:
Andrzej Gaładyk

Przeczytaj treść ponownie