W Krakowie w IV Europejskim Kongresie Samorządowym wzięli udział m.in. przedstawiciele rządów, świata nauki i biznesu, organizacji pozarządowych oraz mediów. Prezes Krzysztof Kwiatkowski uczestniczył w panelu "Finanse samorządów - w poszukiwaniu efektywności”. Wśród panelistów obecni byli także: wiceminister finansów Marian Banaś, prezydent Tarnowa Roman Ciepiela i Dyrektor Handlowy Banca Farmafactoring Giuseppe Pignatelli.
Uczestnicy zastanawiali się nad sposobami usprawnienia finansów samorządowych tak, by były efektywniejsze i przynosiły więcej korzyści mieszkańcom. Punktem wyjścia do dyskusji była świadomość, że sprawne funkcjonowanie gmin, powiatów i województw to efektywna polityka finansowa. Podział władzy na rządową i samorządową zakłada, że im większa jest samodzielność finansowa samorządów, tym efektywniejsze są jego jednostki. Dlatego istotne było pytanie, jakie zmiany przeprowadzić, by nie zniszczyć dotychczasowych osiągnięć samorządności.
"Finanse samorządów – w poszukiwaniu efektywności”. Paneliści: Prezydent Tarnowa Roman Ciepiela, Prezes NIK Krzysztof Kwiatkowski, wiceminister finansów Marian Banaś, Dyrektor Handlowy Banca Farmafactoring Giuseppe Pignatelli
Odrębnym i trudnym problemem jest sposób obliczania kwot należnych samorządom na wykonywanie zadań zleconych przez administrację centralną. Prezes Krzysztof Kwiatkowski przypomniał, że Najwyższa Izba Kontroli w ostatnich latach przeprowadziła kilka kontroli związanych z finansami samorządów. Z punktu widzenia panelu najważniejsze były ustalenia kontroli z 2017 roku o dotowaniu zadań zleconych samorządom. Izba sformułowała wówczas zróżnicowaną ocenę systemu dotacji. Dotacje celowe przekazywane bezpośrednio osobom trzecim były terminowe i pełne. Zastrzeżenia wzbudziły wydatki na mniejszą kwotowo grupę dotacji przeznaczonych na finansowanie działalności jednostek samorządowych wykonujących zadania zlecone. Zdaniem NIK system dotacyjny nie mógł działać właściwie, ze względu na niespójne i niejasne regulacje dotyczące planowania, wykonywania oraz rozliczania dotacji. Jak powiedział prezes Krzysztof Kwiatkowski, przepisy nie określały jednoznacznie, czy samorządy mają kontynuować wykonywanie zadań zleconych przez administrację centralną po wyczerpaniu dotacji. Nie chcąc narażać interesu publicznego lub prywatnego stawały przed dylematem, czy dofinansowywać zadania zlecone, choć przepisy na to nie zezwalają, czy narażać się na odpowiedzialność z powodu niewykonania zadania. Na ogół wybierały dalsze finansowanie z własnego budżetu.
Przypominając wyniki kontroli, szef Izby powiedział że wprowadzone sposoby planowania dotacji na zadania zlecone, budzą wątpliwości. Chodzi o spójność z obowiązującymi przepisami. Jak wynika z kontroli, wojewodowie popierali pomysł jednolitego algorytmu obliczania dotacji, jednocześnie wskazując na potrzebę jego korekty bowiem nie uwzględnia on wszystkich kosztów. Według NIK rząd powinien rozważyć możliwość przekształcenia w zadania własne, zadań zleconych, tych mających trwały charakter. Alternatywą dla tego rozwiązania, jak powiedział prezes Kwiatkowski jest dalsze udoskonalanie rozwiązań przyjętych w Ministerstwie Finansów.
Prezes NIK Krzysztof Kwiatkowski wręcza nagrody laureatom Ogólnopolskiego Rankingu Gmin i Powiatów
Uczestników dyskusji interesowało też, w jaki sposób jednostki samorządu terytorialnego próbują przeciwdziałać pogarszającej się sytuacji finansowej. Prezes NIK powołał się na opublikowane w styczniu 2018 roku wyniki kontroli skuteczności programów naprawczych jednostek samorządu terytorialnego. Kontrolą objęto 14 samorządów, które realizowały 15 programów naprawczych. Okazało się, że 12 z nich było skutecznych, a ryzyko nieskuteczności dwóch kolejnych oceniono jako niskie. Tylko w jednym przypadku program uznano za nieskuteczny. W ocenie Prezesa NIK samorządy prawidłowo identyfikowały przyczyny pogorszenia się ich sytuacji finansowej a najczęstszą przyczyną kłopotów był „rozmach inwestycyjny”. Gorzej było z przygotowaniem programów. Według NIK dziewięć z nich nie zostało przygotowanych rzetelnie a działania naprawcze ponad połowy programów były nieskuteczne. Pozytywnie oceniono natomiast wykorzystanie pożyczek z budżetu państwa przez trzy skontrolowane samorządy a także sposób ich udzielania, monitorowanie i ich wykorzystanie.
Krzysztof Kwiatkowski zwrócił uwagę, że realizacja pozostałych programów naprawczych nie była obserwowana przez organy nadzoru na żadnym etapie ich realizacji. Podsumowując, prezes NIK powiedział, że Izba pozytywnie oceniła skuteczność skontrolowanych programów naprawczych. Z uwagi jednak na krótki okres od zakończenia ich realizacji (w większości był to 2016 r.) NIK odstąpiła od oceny trwałości rezultatów.
Prezes NIK wziął także udział w sesji planarnej "Co oznacza dla Europy renesans regionalizmów”, zamykającej dwudniową konferencję w Krakowie.
Zamykająca Kongres sesja plenarna z udziałem prezesa NIK Krzysztofa Kwiatkowskiego
Europejski Kongres Samorządowy pod hasłem "Samorząd strategią dla przyszłości” obejmował ponad 60 wydarzeń, m. in. bloków programowych, raportów, paneli, warsztatów, wykładów. Goście rozmawiali o problemach z dziedziny gospodarki, medycyny, sportu czy smartcity czyli nowoczesnego zarządzania miastami. W konferencji wzięło udział około 2 tysięcy osób.
