Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych – wadliwie zaprojektowany i stwarzający zagrożenie

Zwiększenie nakładów na obronność w Polsce to efekt konsensusu najważniejszych parlamentarnych sił politycznych oraz wsparcia ż społeczeństwa. Wyrazem tego było uchwalenie przez Sejm RP rządowego projektu ustawy o obronie Ojczyzny która weszła w życie 23 kwietnia 2022 r., podnosząc minimalny poziom środków finansowych przeznaczanych corocznie z budżetu państwa na obronność. Od 2023 r. wydatki na obronę narodową stanowią nie mniej niż 3% PKB. Wymiernym skutkiem tych zmian było zwiększenie nakładów Polski na obronność w najbliższym 15-letnim okresie planistycznym o co najmniej 345 mld zł. Kolejnym ważnym elementem dotyczącym finansowania polskich Sił Zbrojnych, ujętym w tej ustawie, było utworzenie na podstawie art. 41 Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych, którego zarzadzanie powierzono Bankowi Gospodarstwa Krajowego. Umożliwiło to sfinansowanie części wydatków zbrojeniowych za pomocą instrumentów dłużnych, początkowo przez emisję obligacji, a po nowelizacji ustawy o obronie Ojczyzny (we wrześniu 2022 r.) również przez kredyty i pożyczki. Skala tego działania oraz zapoczątkowanie w 2022 r. ponoszenia części wydatków na obronność za pomocą instrumentów dłużnych spowodowały, że stał się on przedmiotem zainteresowania Najwyższej Izby Kontroli, która przeprowadziła dwie kontrole doraźne Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych, stanowiące uzupełnienie corocznych kontroli wykonania ustawy budżetowej. Artykuł szczegółowo przybliża ich wyniki.

ABSTRACT

Armed Forces Support Fund – Badly designed and Posing a Risk

An increase in defence spending in Poland is the result of a consensus among the most important parliamentary political forces and the support of the society. This was reflected in the adoption by the Sejm of the Republic of Poland of the government’s draft Act on the Defence of the Homeland, which entered into force on 23 April 2022, and raised the minimum level of financial resources allocated annually from the state budget to defence. Since 2023, the expenditure on national defence has amounted to no less than 3% of gross domestic product. A tangible effect of these changes was an increase in Poland’s defence spending over the following 15-year planning period by at least 345 billion zlotys. Another important element related to the financing of the Polish Armed Forces, comprised in this Act, was the establishment, pursuant to Article 41, of the Armed Forces Support Fund, the management of which was entrusted to the Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK). This allowed for financing part of armament expenditure with the use of debt instruments, initially through bonds issuance and, following an amendment to the Act on the Defence of the Homeland (in September 2022), also through loans and credits. The scale of this measure (in 2024, nearly every fourth zloty allocated to defence was spent via the Fund), as well as the initiation in 2022 of financing part of defence expenditure through debt instruments, made the Fund a subject of interest of the Supreme Audit Office. NIK’s analysis was also a response to a broader trend observed over the last years, concerning transfers of certain public expenditure from the state budget parts to selected funds operating outside the budget and managed by the BGK. This results in the marginalisation of the role of state budget audit, which is an instrument used by NIK to fulfil its task arising directly from Article 204 of the Constitution of the Republic of Poland, i.e. the obligation to present to the Sejm of the Republic of Poland an analysis of the state budget execution and monetary policy guidelines. In recent years, NIK has carried out two ad hoc audits of the Armed Forces Support Fund, which complement the annual audits of the Budget Act execution. The article presents their results in detail.

Key words: Armed Forces Support Fund (Polish: Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych), Ministry of National Defence (MON), expenditure outside the budget, operation capability of the army, expenditure on defence, Act on the Defence of the Homeland