Gospodarcze wykorzystanie metanu kopalnianego – potrzebna spójna polityka państwa

Potencjalne zasoby metanu z pokładów węgla szacowane są na około 350 mld m3. Według badań, Górnośląskie Zagłębie Węglowe ma zasoby oceniane na około 254 mld m3, w tym bilansowe zasoby nadające się do wydobycia mogą wynosić około 150 mld m3. Wykorzystanie metanu z pokładów węgla jest ważne z przyczyn gospodarczych, co znalazło odzwierciedlenie w Prawie geologicznym i górniczym, zaliczającym metan z pokładów węgla do kopalin podstawowych, oraz ekologicznych. Jego emisja do atmosfery przyczynia się do powstawania efektu cieplarnianego (ma on wielokrotnie wyższy potencjał ocieplenia globalnego od dwutlenku węgla). W ostatnim czasie w Unii Europejskiej i na świecie podjęto wiele działań ukierunkowanych na analizę oraz ograniczanie nadmiernych emisji metanu. Istotna zmiana nastąpiła wraz z pracami Komisji Europejskiej nad rozporządzeniem metanowym, które weszło w życie 4 sierpnia 2024 r. Regulacja znacząco zaostrza wymagania dotyczące monitorowania, raportowania i ograniczania emisji metanu z działalności związanej z paliwami kopalnymi. W jej uzasadnieniu podkreślono, że gospodarczemu wykorzystaniu ujętego metanu należy nadawać pierwszeństwo przed jego spalaniem w pochodniach czy niekontrolowanym uwalnianiem do atmosfery. Państwa członkowskie zostały zobowiązane do zwiększania stopnia zagospodarowania tego gazu, o ile pozwalają na to uwarunkowania techniczne i organizacyjne. Z perspektywy Polski, gdzie obecność metanu związanego z pokładami węgla kamiennego wynika zarówno z uwarunkowań geologicznych, jak i z intensywności eksploatacji, jego właściwe uwzględnienie w polityce środowiskowej stało się kwestią wymagającą realnych działań, a nie tylko deklaracji. W tym kontekście istotnego znaczenia nabrało przeprowadzenie kontroli przez NIK. Jej celem było zbadanie, czy możliwości wykorzystania energii z metanu wydzielanego w procesie eksploatacji węgla kamiennego są efektywnie wykorzystywane. Kontrolę przeprowadzono w 2024 r. w: Ministerstwie Klimatu i Środowiska, Ministerstwie Przemysłu, spółkach górniczych: Polska Grupa Górnicza SA (PGG), Południowy Koncern Węglowy SA (PKW), Jastrzębska Spółka Węglowa SA (JSW), Spółce Restrukturyzacji Kopalń SA (SRK).

ABSTRACT

Economic Utilization of Coal Mine Methane – Need for a Coherent State Policy

The potential resources of methane from coal seams are estimated at approximately 350 billion m³. According to studies, the Górnośląskie Coal Basin has resources estimated at around 254 billion m³, out of which recoverable (balance) resources suitable for extraction may amount to approximately 150 billion m³. The utilisation of coal seam methane is important for both environmental and economic reasons, reflected in the Geological and Mining Law, which classifies coal seam methane as a basic mineral. Its release into the atmosphere contributes to the greenhouse effect, as methane has a global warming potential many times higher than that of carbon dioxide. Over the last years, numerous initiatives have been undertaken in the European Union and worldwide aimed at analysing and reducing excessive methane emissions. A significant change occurred with the work of the European Commission on the Methane Regulation, which entered into force on the 4th of August 2024. This regulation substantially tightens requirements for monitoring, reporting and reduction of methane emissions from activities related to fossil fuels. The justification for the regulation emphasises that the economic use of captured methane should be given priority over flaring or uncontrolled release into the atmosphere. The Member States have been obliged to increase the level of utilisation of this gas, provided that their technical and organisational conditions allow for this. From the perspective of Poland, where the presence of methane associated with hard coal seams results from both geological conditions and the intensity of mining operations, it has become a matter requiring real action rather than mere declarations to properly address this issue within the environmental policy. In this context, an audit conducted by NIK gained particular importance. Its objective was to examine whether the possibilities for using energy from methane released during hard coal mining were effectively exploited. The audit was carried out in 2024 at the Ministry of Climate and Environment, the Ministry of Industry, and the following mining companies: Polska Grupa Górnicza S.A. (PGG), Południowy Koncern Węglowy S.A. (PKW), Jastrzębska Spółka Węglowa S.A. (JSW) and Spółka Restrukturyzacji Kopalń S.A. (SRK).

Key words: coal mine methane, methane drainage, ventilation air, power policy, Methane Regulation, audit of methane utilisation