Niezależność NBP i regulatorów a kompetencje NIK – znaczenie wniosków pokontrolnych

Artykuł omawia relację między unijnymi standardami niezależności banków centralnych i organów regulacyjnych a kompetencjami Najwyższej Izby Kontroli. Wskazuje, że prawo unijne zakazuje tym instytucjom przyjmowania instrukcji od innych organów, co ma chronić je przed politycznymi i biznesowymi naciskami. Jednocześnie podkreśla, że zasada niezależności ma charakter funkcjonalny, a nie absolutny – służy prawidłowej realizacji ustawowych zadań. Kluczowym elementem analizy jest ustalenie, czy wnioski pokontrolne NIK wobec banku centralnego lub regulatorów mogą zostać uznane za niedopuszczalne instrukcje. Autor podkreśla, że mają one charakter niewiążących rekomendacji, a obowiązek udzielenia odpowiedzi nie narusza niezależności kontrolowanych instytucji. W konkluzji podkreślono, że niezależność organów musi współistnieć z mechanizmami rozliczalności. Kontrola NIK nie zagraża tej niezależności, lecz wzmacnia ją, zapobiegając zjawisku przejęcia agencji przez grupy interesu. Niezależne organy kontroli są zatem istotnym elementem równowagi między autonomią i odpowiedzialnością instytucji publicznych.

ABSTRACT

Independence of Central Banks and Regulatory Authorities – Competences of Supreme Audit Office

In his article, the author discusses the relationship between the EU standards on the independence of central banks and regulatory authorities and the mandate of the Supreme Audit Office (NIK). The article points out that the EU law prohibits these institutions from accepting instructions from other bodies, in order to protect them from political and business pressures. At the same time, it emphasises that the principle of independence is functional rather than absolute in nature, as it serves the proper performance of statutory tasks. A key element of the analysis is determining whether post-audit recommendations issued by NIK to a central bank or regulatory authorities may be regarded as impermissible instructions. The author stresses that such recommendations are non-binding in nature and that the obligation to respond to them does not infringe the independence of the audited institutions. In conclusion, it is emphasised that the independence of authorities must coexist with mechanisms of accountability. NIK audits do not threaten this independence; on the contrary, they strengthen it by preventing the phenomenon of an agency being captured by interest groups. Independent audit bodies are therefore an important element of the balance between autonomy and accountability of public institutions.

Key words: central bank, National Bank of Poland (NBP), bank market regulators, relationship between NBP and NIK, independence of the central bank, audit mandate of NIK with regard to NBP