Zbywanie i udostępnianie nieruchomości gruntowych przez gminy – problemy w gospodarowaniu działkami

Zbywanie i udostępnianie nieruchomości gruntowych przez miasta to złożony proces, w ramach którego powinien wystąpić mechanizm polegający na godzeniu realizacji zadań publicznych z uzyskiwaniem jak najwyższych dochodów do budżetu. Gospodarowanie nieruchomościami, w tym gruntowymi, to zadanie własne gmin, samorządy dysponują w tym zakresie większą autonomią, jeżeli chodzi o nieruchomości komunalne i mniejszą w wypadku tych należących do SP. Jednak zawsze są zobowiązane do uwzględniania specyfiki dysponowania mieniem publicznym. Badania NIK z lat 2003–2021 wykazały m.in., że: znaczna część skontrolowanych gmin nie posiadała długookresowej strategii wykorzystania gminnego zasobu nieruchomości ani planów wykorzystania gminnych zasobów nieruchomości, przeznaczanie nieruchomości do zbycia zdeterminowane było ustaleniami planu dochodów budżetowych na dany rok, często sprzedawano je poza przetargami, stwierdzono przypadki naruszania obowiązku oszacowania wartości nieruchomości przed ich zbyciem przez rzeczoznawców majątkowych, nie przestrzegano procedur zbywania nieruchomości w trybie przetargowym; występowały liczne różnice w danych o nieruchomościach wykazywanych w ewidencji nieruchomości. W celu zweryfikowania sposobu zbywania i udostępniania nieruchomości gruntownych przez miasta NIK przeprowadziła kontrolę „Zbywanie i udostępnianie nieruchomości gruntowych przez gminy miejskie”. Jej podstawowym założeniem było sprawdzenie, czy w latach 2019–2025 miasta czyniły to prawidłowo oraz czy dysponowanie nimi wynikało z realizacji planów wykorzystania zasobów i było zgodnie z zasadami prawidłowej gospodarki, a także czy prawidłowo i rzetelnie prowadzono postępowania oraz zabezpieczono interesy SP albo JST. Badaniem objęto 14 urzędów miast.

ABSTRACT

How Land Is Sold and Made Available by Municipalities – Problems with Land Management

Sale and provision of land properties by cities is a complex process that should involve balancing the realisation of public tasks with achieving the highest possible budget revenues. Management of property, including land, is a statutory responsibility of municipalities. Local governments have greater autonomy regarding municipal property and less in the case of State Treasury property, but they are always required to take into account the specific nature of public assets management. The examination conducted by NIK between 2003 and 2021 showed that, among other things, a significant proportion of audited municipalities did not have long-term strategies for the use of municipal real estate resources nor plans for their utilisation. The allocation of properties for disposal was often determined by annual budget revenue plans, and properties were frequently sold outside tender procedures. Cases were identified where the obligation to assess property value prior to disposal by experts was not fulfilled, and procedures for tender-based disposal were not followed. Numerous discrepancies were also found in property data recorded in real estate registers. To verify how cities dispose of and provide land properties, NIK conducted an audit entitled “Disposal and Provision of Land Property by Municipalities.” Its main objective was to determine whether, in the years 2019–2025, cities properly performed this task, whether property management resulted from resource utilisation plans and whether it complied with the principles of sound management, as well as whether proceedings were conducted properly and reliably while safeguarding the interests of the State Treasury or local government units. The audit covered 14 city offices.

Key words: land property, municipal property management, disposal, provision, lease, tenancy, perpetual usufruct