Nadawanie stopni i tytułu naukowego

1. Celem kontroli podjętej z inicjatywy NIK, była ocena prawidłowości wykorzystania - przez publiczne szkoły wyższe (uczelnie) – uprawnień do nadawania stopni naukowych, wynikających ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym oraz ocena wykonania zadań wynikających z ustawy o stopniach i tytule naukowym przez Centralną Komisję do Spraw Stopni i Tytułów. W trakcie kontroli dokonano również oceny spełniania przez skontrolowane uczelnie wymogów w zakresie proporcji liczby nauczycieli akademickich do liczby studentów. Kontrolą objęto 29 ze 130 istniejących publicznych szkół wyższych, w tym 5 z 18 uczelni artystycznych, które miały najwięcej uprawnień do nadawania stopni naukowych oraz Centralną Komisję do Spraw Stopni i Tytułów. 2. Kontrolę uzasadniały wyniki analizy przedkontrolnej, opartej m.in. na ustaleniach kontroli rozpoznawczych oraz wcześniejszych kontroli NIK w publicznych szkołach wyższych. Z kontroli tych wynikały nieprawidłowości polegające m.in. na: niedoborze wysoko kwalifikowanych nauczycieli akademickich, wykorzystywaniu w niewystarczającym stopniu uprawnień do nadawania stopni naukowych oraz niewielkich efektach kształcenia na studiach doktoranckich. 3. Należy podkreślić, że jednym z podstawowych zadań uczelni, wynikających z ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, jest kształcenie i promowanie kard naukowych. W porównaniu z rokiem akademickim 1990/91, w roku akademickim 2006/2007 liczba uczelni wszystkich typów w kraju wzrosła 4-krotnie (ze 112 do 448), liczba studentów zwiększyła się prawie 5-krotnie (z 403,8 tys. do 1.941 tys.), a liczba nauczycieli akademickich tylko o 57% (z 61.475 do 96.747). 4. Najwyższa Izba Kontroli pozytywnie ocenia prawidłowość wykorzystywania, przez skontrolowane publiczne szkoły wyższe, uprawnień do nadawania stopni naukowych, pomimo stwierdzenia nieprawidłowości. Nieprawidłowości te polegały w szczególności na nieprzestrzeganiu trybu przy uzyskiwaniu stopni naukowych w 11 uczelniach (40% skontrolowanych uczelni). W 6 skontrolowanych uczelniach (20%) zawarto umowy cywilnoprawne na prowadzenie zajęć dydaktycznych w godzinach ponadwymiarowych z nauczycielami akademickimi, zatrudnionymi w macierzystej uczelni na podstawie mianowania lub umowy o pracę, co było niezgodne z ustawą - Prawo o szkolnictwie wyższym. W roku akademickim 2005/2006 w 10 uczelniach (35%) nie zachowano norm w zakresie wymaganej przepisami prawnymi proporcji liczby nauczycieli akademickich do liczby studentów. W roku akademickim 2006/2007 norm w tym zakresie nie zachowano w 3 uczelniach (10%). W ocenie NIK, w skontrolowanych uczelniach uzyskiwanie stopni i tytułu naukowego wykazywało niewielką dynamikę (od 1,4 do 6,5%). Do przyczyn niewielkiej dynamiki można zaliczyć niewielkie (malejące z roku na rok) środki finansowe na badania własne oraz niewielkie efekty kształcenia na studiach doktoranckich. W większości skontrolowanych uczelni kształcenie na studiach doktoranckich przyniosło niewielkie efekty w postaci liczby osób, uczestników studiów doktoranckich, które uzyskały stopień doktora. W niektórych uczelniach, zwłaszcza na studiach niestacjonarnych, stopień naukowy doktora uzyskało tylko kilka procent uczestników tych studiów. 5. Najwyższa Izba Kontroli pozytywnie ocenia działalność Centralnej Komisji, pomimo stwierdzenia istotnych nieprawidłowości, polegających na niewykonywaniu zadań ustawowych, dotyczących w szczególności: 1) zaniechania dokonywania okresowych ocen poziomu działalności naukowej lub artystycznej jednostek organizacyjnych uczelni, 2) przyznawania lub przywracania zawieszonych uprawnień do nadawania stopni naukowych jednostkom organizacyjnym uczelni, które nie spełniały ustawowych wymagań, 3)wydawania decyzji bez zachowania formy określonej w Kpa oraz niedotrzymywania ustawowych terminów ich wydawania. 6. NIK sformułowała ponad 80 wniosków pokontrolnych, odnoszących się do wszystkich stwierdzonych nieprawidłowości, z których połowa została zrealizowana, a pozostałe zostały przyjęte do realizacji. Opracowano w Departamencie Nauki, Oświaty i Dziedzictwa Narodowego NIK