Działalność powiatowych (miejskich) rzeczników konsumentów w latach 2005-2007

W świecie reklam, niekończących się okazji cenowych oraz lawiny ofert sprzedaży, współczesny konsument narażony jest na zakup towarów i usług, których jakość nie zawsze idzie w parze z towarzyszącymi im przekazami. Konsument w obliczu takich sytuacji czuje się bezradny i zagubiony, nie wie jak postępować. Nie jest świadomy swoich praw oraz tego, że istnieje instytucja powiatowego rzecznika konsumentów, który winien go reprezentować. Dowodem tego są wyniki badań przeprowadzone przez Gfk Polonia na zlecenie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, które wykazały, że w 2007 r. zaledwie osiem procent respondentów potrafiło spontanicznie wskazać rzecznika konsumentów jako instytucję zajmującą się prawami konsumentów. Wyniki kontroli, przeprowadzonej w 2008 r. przez Najwyższą Izbę Kontroli Delegaturę w Poznaniu, którą objęto siedem powiatów województwa wielkopolskiego, wykazały że w blisko jednej trzeciej z nich w latach 2005 - 2007 nie były realizowane zadania z zakresu ochrony praw konsumentów (w jednym powiecie nie powołano rzecznika konsumentów, a w drugim – zadania te realizowane były okresowo). Nie we wszystkich powiatach rzecznicy konsumentów działali zgodnie z prawem. Tylko w dwóch powiatach (spośród siedmiu objętych kontrolą) stanowisko rzecznika konsumentów funkcjonowało od 1999 r.(od 1 stycznia 1999 r. samorządy powiatowe miały obowiązek powołania powiatowego lub miejskiego rzecznika konsumentów). W pozostałych czterech zadania te wykonywane były dopiero od 2001 r., 2003 r. i 2004 r., przy czym w dwóch z nich przez osoby, które powołane zostały na stanowisko rzecznika konsumentów bez wymaganych kwalifikacji (pięcioletniej praktyki zawodowej). Konsumentom dwóch powiatów zapewniono wystarczająca dostępność do rzeczników konsumentów. W pozostałych czterech – dostępność ta była ograniczona z powodu zatrudnienia rzeczników w niepełnym wymiarze czasu pracy, a także nieustalenia tego czasu w sposób zapewniający dostęp do niego obywatelom po godzinach ich pracy. W żadnym z kontrolowanych starostw, rzecznikom konsumentów nie ustalono procedur, określających sposób rejestracji, zasady i terminy podejmowania przez nich interwencji w sprawach do nich kierowanych. W ocenie NIK, brak tych procedur w czterech starostwach powiatowych, sprzyjał dowolności i nieprawidłowościom w postępowaniu rzeczników. Działania podejmowane przez rzeczników konsumentów w zbadanych sprawach były adekwatne do sytuacji, która była przedmiotem sporu między konsumentem a przedsiębiorcą. Stwierdzono jednak przypadki nieegzekwowania lub zwłoki w egzekwowaniu od przedsiębiorców obowiązku udzielenia wyjaśnień i informacji będących przedmiotem wystąpienia rzeczników, co wydłużało czas prowadzonych postępowań i w konsekwencji oczekiwanie konsumentów na ostateczne załatwienie spraw. Tylko dwóch rzeczników konsumentów korzystało z uprawnienia do wytaczania powództw na rzecz konsumentów we wszystkich uzasadnionych przypadkach. W ocenie NIK, działania pozostałych rzeczników konsumentów były nierzetelne, gdyż realizowali oni w sposób ograniczony swoje uprawnienia procesowe w zakresie ochrony praw konsumenckich.