Informacja o wynikach kontroli wypłat premii gwarancyjnej od wkładów mieszkaniowych

Najwyższa Izba Kontroli pozytywnie ocenia realizację zadań związanych z wypłatą premii gwarancyjnych przez Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski S.A. (PKO BP S.A.) oraz Mazowiecki Bank Regionalny S.A. (MBR S.A.) w Warszawie. Negatywnie zaś ocenia działania objętego kontrolą jednego z banków spółdzielczych z województwa zachodniopomorskiego (BS), gdzie stwierdzono nieprawidłowości. Kontrolę z inicjatywy własnej w PKO BP S.A., MBR S.A. i BS) Izba przeprowadziła w III i IV kwartale 2003 r. i objęła nią okres 2001 – koniec pierwszego kwartału 2003 r. Miała ona na celu ocenę prawidłowości premiowania przez banki wkładów gromadzonych na mieszkaniowych książeczkach oszczędnościowych. Zbadano: · dokumentowanie likwidacji książeczek mieszkaniowych z wypłatą premii gwarancyjnej · ustalanie łącznych kwot wypłaconych premii w celu ich refundacji ze środków budżetu państwa · prawidłowość rozliczeń finansowych kontrolowanych banków z Urzędem Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z tytułu refundacji premii gwarancyjnych. Premia gwarancyjna ze środków budżetu państwa przysługuje właścicielom mieszkaniowych książeczek oszczędnościowych wystawionych do dnia 23.10.1990 r. Warunkiem jej otrzymania jest likwidacja książeczki i spełnienie przez jej właściciela warunków określonych w Ustawie o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, udzielaniu premii gwarancyjnych oraz refundacji bankom wypłaconych premii z dn. 30.11.1995r. Najważniejsze ustalenia kontroli W okresie objętym badaniem banki wypłaciły premie w łącznej kwocie 2.469.528 tys. zł. Środki przekazane bankom na ten cel wyniosły 3.131.577 tys. zł. Różnicę sum spowodował fakt spłaty zaległych refundcaji z lat ubiegłych; Według szacunków Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wypłata premii będzie trwała jeszcze ok. 20 lat przy założeniu, że corocznie zostanie zlikwidowanych 90 tys. książeczek; przewidywane wydatki budżetu państwa wyniosą ponad 14 mld. zł.; W okresie objętym kontrolą, w roku 2001 budżet państwa obciążyły koszty odsetek od nieterminowo regulowanych refundacji premii gwarancyjnych . Z tego tytułu wypłacono bankom ponad 108 mln. zł. NIK wielokrotnie zwracała uwagę na negatywne konsekwencje braku wystarczających środków budżetowych na spłatę bankom zobowiązań z tytułu refundacji premii; Rozliczenia wypłaconych przez PKO BP S.A. premii i następnie przedstawianie kwot do zrefundowania przez budżet prowadzone były w sposób rzetelny, co Izba ocenia pozytywnie; Na pozytywną ocenę zasługuje również obsługa objętych szczegółowym badaniem dokumentacji 940 książeczek mieszkaniowych. Tylko w czterech oddziałach PKO BP stwierdzono nieliczne nieprawidłowości lub uchybienia formalne, niemające jednak większego wpływu na kontrolowaną działalność; Odziały Banku stosowały jednakowe procedury przy udzielaniu premii gwarancyjnych. NIK stwierdziła potrzebę uzupełnienia i uszczegółowienia istniejącej instrukcji lub stworzenia nowych regulacji z uwagi na wprowadzone z dniem 12.08.02 znaczące zmiany w obowiązującej Ustawie o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych...; W celu obsługi książeczek mieszkaniowych PKO BP S.A. zawarł umowę z firmą świadczącą usługi informatyczne. Koszty z tym związane w okresie objętym kontrolą wyniosły średnio ok. 4,8 mln. zł. rocznie. Na wniosek pokontrolny NIK Bank podjął działania na rzecz pozyskania własnego systemu informatycznego. Szacowane oszczędności stąd wynikające wyniosą ok. 3,7 mln. zł. rocznie; Kontrola jednego z BS z województwa zachodniopomorskiego wykazała występowanie istotnych nieprawidłowości – w przypadku 99 książeczek mieszkaniowych odkryto brak dokumentów potwierdzających wielkość kwot premii i terminy ich wypłat, w wyniku czego inspektorzy nie mogli sprawdzić prawidłowości wyliczenia części wypłaconych premii; w przyszłości brak tych danych uniemożliwi prawidłowe wyliczenie premii dla niezlikwidowanych jeszcze książeczek, co Izba ocenia negatywnie; Izba wystąpiła do kontrolowanych podmiotów z wnioskami o zwrot do budżetu państwa łącznie kwoty 28,8 tys. zł., z czego kwota 23,1 tys. zł. stanowi równowartość zrefundowanych premii gwarancyjnych, dla których kontrolowany BS nie był w stanie przedstawić dokumentów stanowiących podstawę ich naliczenia. Zdaniem NIK doprecyzowania wymagają przepisy ww Ustawy. Obowiązujące przepisy - ze względu na zawiły stan prawny dotyczący obrotu nieruchomościami – mogą budzić wątpliwości banków oraz posiadaczy książeczek mieszkaniowych. Ponadto Izba zwraca uwagę na brak regulacji prawnych m.in. określających sposób sprawowania bieżącej kontroli prawidłowości zgłaszanych przez banki kwot do refundacji z budżetu państwa z tytułu wypłacanych premii gwarancyjnych. Brakuje także regulacji prawnych określających sposób sprawowania bieżącej kontroli należnych do zwrotu premii. W związku z powyższym NIK wystąpiła do Ministra Infrastruktury z wnioskiem o rozważenie potrzeby przygotowania projektu nowelizacji Ustawy. Wniosek ten został przyjęty do realizacji.