Informacja o wynikach kontroli obsługi odbiorców energii elektrycznej

Kontrolą, przeprowadzona w własnej inicjatywy NIK, objęto Urząd Regulacji Energetyki oraz 14 przedsiębiorstw energetycznych, zajmujących się dystrybucją i obrotem energią elektryczną (spółki dystrybucyjne). Tematyka kontroli koncentrowała się na zagadnieniach najistotniejszych z punktu widzenia odbiorców energii elektrycznej, zarówno dużych (przemysłowych) jak i drobnych, głownie gospodarstw domowych. Zbadano przestrzeganie procedur związanych z przyłączaniem odbiorców do sieci elektroenergetycznych, zawieranie umów o świadczenie usług przesyłowych, ze szczególnym uwzględnieniem usług świadczonych odbiorcom korzystającym z prawa swobodnego wyboru dostawcy, prawidłowość stosowanych umów sprzedaży energii oraz rzetelność rozliczeń w obrocie energią. Sprawdzono także dotrzymywanie jakościowych standardów obsługi odbiorców, w tym zwłaszcza zapewnienie dostaw energii o odpowiednich parametrach technicznych, przestrzeganie dopuszczalnego czasu jednorazowej przerwy w zasilaniu i łącznego czasu takich przerw w roku, a także zapewnienie możliwości całodobowego zgłaszania awarii i reklamacji. Szczególną uwagę zwrócono na kwestię udzielania bonifikat za niedotrzymanie powyższych standardów jakościowych. Wyniki kontroli wykazały, że większość skontrolowanych spółek nie przestrzegała ustalonych przepisami procedur przyłączania podmiotów do sieci elektroenergetycznych. Stosowano nieaktualne wzory dokumentów, nienależycie je wypełniano i przekraczano obligatoryjne terminy załatwienia sprawy. Z ustaleń kontroli wynika, że bardzo nikłe było zainteresowanie odbiorców możliwością swobodnego wyboru dostawcy energii. Na terenie skontrolowanych spółek spośród 228 uprawnionych podmiotów, z prawa tego skorzystało tylko pięciu. Przedsiębiorcy wskazywali, że po zmianie dostawcy byliby zobowiązani do stosowania skomplikowanych procedur prognozowania i planowania dostaw (np. do określania zużycia na każdą godzinę następnej doby. Bardzo istotną barierą były także wysokie koszty, konieczne do poniesienia w przypadku zmiany dostawcy (instalacja układów pomiarowych). Spółki dystrybucyjne nie zakończyły procesu dostosowywania do wymogów ustawy Prawo energetyczne, umów sprzedaży energii elektrycznej zawartych przed dniem wejścia w życie tej ustawy. W skontrolowanych spółkach, zaktualizowanych było od 9,4 % do 98,6% wszystkich umów. NIK już w 2000 r , w Informacji o wynikach kontroli realizacji ustawy Prawo energetyczne, wskazywała na niskie tempo prac dostosowawczych i ostrzegała przed możliwością niedotrzymania, wyznaczonego w koncesjach, pierwotnego terminu zakończenia prac (31 grudnia 2000 r.). Ówczesna ocena NIK okazała się trafna. Na ogół pozytywnie oceniano przestrzeganie standardów jakościowych dostaw energii i obsługi odbiorców oraz rzetelność rozliczeń za dostarczoną energię. Poza nielicznymi wyjątkami poziom napięcia odpowiadał ustalonym parametrom. Żadna ze skontrolowanych spółek nie kontrolowała pozostałych parametrów jakościowych dostarczanej energii elektryucznej. Bez zastrzeżeń funkcjonowały systemy przyjmowania zgłoszeń i reklamacji. Ocena ta nie rozciąga się jednakże na rejestrację czasu przerw i terminowość rozpatrywania reklamacji. Bieżący monitoring przerw w dostawach zapewniony był tylko w tych nielicznych spółkach, które dysponowały rozbudowanymi systemami informatycznymi. Praktycznie wszystkie skontrolowane spółki nieterminowo rozpatrywały reklamacje odbiorców, przy czym nie udzielały z tego tytułu stosownych – przewidzianych prawem – bonifikat. Było to wynikiem braku znajomości przez odbiorców przysługujących im uprawnień. W działalności Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki NIK zwróciła także uwagę na niepełne wywiązywanie się z obowiązku kontroli parametrów jakościowych dostaw i obsługi odbiorców. Kontrole te miały charakter wyłącznie korespondencyjny i interwencyjny, gdyż przeprowadzano je na wniosek z zewnątrz. NIK uznała zakres tych kontroli za niewystarczający, zwłaszcza wobec faktu, że odbiorcy mają ograniczone możliwości oceny jakości dostaw oraz ograniczone możliwości dochodzenia roszczeń. Badając procesy stanowienia taryf na energię elektryczną stwierdzono, że spółki dystrybucyjne nie zawsze stosowały się do obowiązujących zasad ich ustalania. Niekiedy uchybienia te nie zostały w porę dostrzeżone przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki. W konsekwencji zachodziła konieczność zmian już zatwierdzonych taryf. Zmiany te nie zawsze były korzystne dla odbiorców. W cenę energii płaconą przez odbiorców wliczane były koszty ponoszone przez spółki dystrybucyjne z tytułu bonifikat w cenie energii w ramach tzw. taryfy pracowniczej. Taryfa ta jest branżowym przywilejem pozapłacowym, wynikającym z układów zbiorowych pracy. NIK pozytywnie ocenia deklarację Prezesa URE, że koszty te zostaną z taryf wyeliminowane. Jednocześnie NIK zwraca uwagę, że istnieje generalny problem przenoszenia na konsumentów kosztów gratyfikacji i przywilejów ustanawianych układami zbiorowymi pracy.