Informacja o wynikach kontroli organizacji i finansowania staży podyplomowych oraz specjalizacji fachowych pracowników ochrony zdrowia

Kontrola wykazała nieprecyzyjne planowanie środków budżetowych na pokrycie kosztów staży podyplomowych oraz brak nadzoru i kontroli nad ich wykonaniem, a także nad rozliczeniem wydatkowanych kwot. Planowano je w nadmiernej wysokości; w 2001 roku wydatkowano tylko 90,5% przydzielonej sumy. W ocenie Izby powodowało to niedostateczną ochronę tych środków oraz niepełną realizację zadań określonych w programach stażu. Placówki uprawnione do ich prowadzenia nierzetelnie i z opóźnieniem dokonywały rozliczeń i zwrotu niewykorzystanych pieniędzy. Ponadto zadania określone w programach realizowały w niepełnym wymiarze. Kontrolę przeprowadzono w okresie od 8 października 2002 r. do 21 lutego br. Objęto nią rok 2001 i trzy kwartały roku 2002. Zbadano 80 jednostek – w tym m.in. :Ministerstwo Zdrowia, 1 urząd wojewódzki, 8 wojewódzkich centrów zdrowia publicznego, 8 urzędów marszałkowskich, Naczelną Izbę Lekarską i 8 Izb okręgowych, 30 ZOZ – ów, 5 szpitali klinicznych oraz 10 podmiotów niepublicznych. Celem kontroli było zbadanie i ocena planowania, przekazywania i wydatkowania środków budżetowych przeznaczonych na pokrycie kosztów staży podyplomowych i szkolenia specjalistycznego. Skontrolowano i oceniono politykę państwa w zakresie zabezpieczenia systemu opieki zdrowotnej w kadry specjalistów. Zbadano także zasady dostępu lekarzy, stomatologów, pielęgniarek i położnych do szkolenia specjalistycznego. Organy władzy publicznej w okresie objętym kontrolą zapewniały absolwentom szkół medycznych - deklarującym wykonywanie zawodu lekarza, stomatologa, pielęgniarki i położnej - odbycie stażu podyplomowego. Trzeba podkreślić, że możliwość zdobywania specjalizacji została zagwarantowana ustawowo. Kontrola wykazała jednak brak ustawowych, precyzyjnie określających zasad zabezpieczenia systemu opieki zdrowotnej w kadry wykwalifikowanych pracowników i specjalistów. Brakuje także kryteriów oceny równego dostępu do poszczególnych kategorii usług zdrowotnych. W konsekwencji Minister Zdrowia nie dysponował informacjami pozwalającymi na dokładne ustalenie liczby miejsc szkoleniowych dla lekarzy, którzy każdego roku mogą rozpocząć specjalizację. Stwierdzono, że kształcenie podyplomowe kreowane jest doraźnymi potrzebami, określanymi przez konsultantów wojewódzkich i krajowych; ci jednak także nie dysponują analizami sytuacji kadrowej w skali regionu i kraju. Stan taki Izba ocenia krytycznie. Brak spójnej koncepcji kształcenia podyplomowego jest wynikiem niewydania przez kierownictwo resortu wszystkich aktów wykonawczych do ustawy o zawodzie lekarza, w tym przepisów dotyczących kształcenia podyplomowego, mimo upływu 6 lat od uchwalenia ustawy. Powoływane i odwoływane są za to w sposób doraźny liczne zespoły doradcze i opiniotwórcze. Resort wydaje także zarządzenia bez wyraźnego upoważnienia ustawowego. Najważniejsze ustalenia kontroli W roku 2001 uruchomiono z rezerwy celowej budżetu państwa na staże prawie 152,7 mln. zł., z czego nie wykorzystano ponad 14,5 mln. zł. Część tych środków wojewodowie i marszałkowie województw przeznaczyli na inne cele; Zapewnienie odbycia stażu i jego organizacja należą do zadań marszałka województwa. Kontrola nie stwierdziła rażących nieprawidłowości w tym przedmiocie. Jednak w 90% zbadanych jednostek marszałkowie województw nie w pełni realizowali ciążące na nich obowiązki – m.in. z opóźnieniami przekazywano i rozliczano środki budżetowe, które nieprecyzyjnie planowano i kalkulowano a także nie kontrolowano prawidłowości i celowości ich wydatkowania; Wojewodowie mało skutecznie nadzorowali odbywane staże lekarzy i lekarzy stomatologów a także placówki je realizujące; Okręgowe izby pielęgniarek i położnych wywiązywały się z większości obowiązków związanych ze stażami i szkoleniem podyplomowym; Okręgowe izby lekarskie nierzetelnie rozliczały przyznane środki i niewykorzystane pieniądze zwracały ze znacznymi opóźnieniami (w 70% zbadanych podmiotów); połowa zbadanych izb lekarskich ustalała niezgodnie z przepisami wysokość honorariów dla wykładowców; W 2002 roku Minister przyznał samorządom województw środki na dofinansowanie szkolenia specjalizacyjnego dla pielęgniarek i położnych (ich szkolenie jest odpłatne), mimo że rok wcześniej dotacje zostały wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem; tym samym szef resortu naruszył postanowienia ustawy o finansach publicznych; Wojewodowie oraz podległe im centra zdrowia publicznego na ogół niedokładnie znały potrzeby w zakresie kształcenia specjalistów; w połowie badanych podmiotów stwierdzono brak kompleksowych analiz; także nie wszyscy konsultanci wojewódzcy wywiązywali się z obowiązków wynikających z przepisów i umów zawieranych z wojewodami; W 70 % zbadanych ZOZ – ów i jednostek prowadzących indywidualne praktyki lekarskie wystąpiły różne nieprawidłowości dotyczące szkoleń stażystów i zdobywających specjalizacje; m.in. nie zawierano odpowiednich umów z podmiotami prowadzącymi staże, nie zachowywano norm dotyczących liczby stażystów przypadających na jednego opiekuna czy koordynatora. 95% zbadanych szpitali nie sporządzało planów szkolenia specjalizacyjnego i w efekcie nie znało potrzeb w tym zakresie; Inspektorzy stwierdzili, że w 60% zbadanych podmiotów nie dotrzymywano terminów rozliczenia niewykorzystanych środków; w niektórych przypadkach opóźnienia dochodziły do 15 miesięcy i spowodowane były brakiem płynności finansowej oraz wadliwie prowadzoną dokumentacją finansową; Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego nie dostosowało regulaminu organizacyjnego do zmian Statutu wprowadzonych przez Ministerstwo. W zawieranych umowach przyjmowało zobowiązania ( co do terminów) niemożliwe do wykonania. W konsekwencji rozliczenie środków budżetowych nastąpiło z rocznym opóźnieniem; Centrum Podyplomowego Kształcenia Pielęgniarek i Położnych niegospodarnie dysponowało środkami budżetowymi zawierając m.in. umowy z własnymi pracownikami na zadania objęte regulaminem organizacyjnym jednostki; tylko w 2001 roku zawarto 139 umów na kwotę prawie 170 tys. zł. Inspektorzy NIK odnotowali w trakcie kontroli m.in. uszczuplenia w dochodach w wysokości 79 tys. zł. oraz inne nieprawidłowości finansowe na kwotę 105 tys. zł. W wyniku dotychczasowych działań Izby odzyskano kwotę 97,1 tys. zł. Kontrola wykazała, że niezbędne jest m.in.: 1) ustawowe określenie przez Ministra zakresu udzielanych świadczeń zdrowotnych ze środków budżetowych; 2) określenie kryteriów oceny dostępu do tych świadczeń; 3) pilne wydanie rozporządzeń wykonawczych dotyczących kształcenia podyplomowego wskazanych w ustawie o zawodzie lekarza. Izba postuluje także zdyscyplinowanie planowania oraz rozliczania środków budżetowych przeznaczonych na szkolenia.