Informacja o wynikach kontroli funkcjonowania lecznictwa sanatoryjno-klimatycznego

Przeprowadzona z własnej inicjatywy NIK kontrola poziomu świadczeń w zakresie lecznictwa uzdrowiskowego, zachowania i optymalnego wykorzystania naturalnych właściwości leczniczych uzdrowisk w latach 1995-1996 wykazała m. in. nieprawidłowości w organizacji leczenia, jakości usług oraz funkcjonowania uzdrowisk. Jedną z istotnych przyczyn takiej sytuacji jest nie zmieniany po 1989 r. stan prawny, określający zasady i warunki rozwoju lecznictwa uzdrowiskowego nie uwzględniający zmian ustrojowo-gospodarczych. Naczelni lekarze uzdrowisk, odpowiedzialni m. in. za jakość świadczeń leczniczych i zachowanie warunków naturalnych uzdrowisk, działali bez szczegółowej regulacji ich uprawnień. Niejasna relacja naczelnych lekarzy do struktury samorządu powodowała, że wykonywali swoje obowiązki z różnym powodzeniem, w zależności od uwarunkowań lokalnych. Minister zdrowia nie powołał ( do czego był zobowiązany) Naczelnej Rady Uzdrowisk i Wczasów Pracowniczych. Powołał natomiast, ale bez ustawowego upoważnienia, Centralną Komisję Lecznictwa Uzdrowiskowego. Jej rola praktycznie została ograniczona do podziału globalnej puli skierowań na leczenie sanatoryjne, na poszczególnych dysponentów wojewódzkich. Minister nie wykonał także upoważnienia do ustalenia wzorcowego statusu uzdrowiska, ustalającego obszary ochrony uzdrowiskowej i uzależniającego podjęcie na tych obszarach określonych czynności od zgody naczelnego lekarza uzdrowiska. Ministerstwo tolerowało, a nawet bezpośrednio uczestniczyło w nielegalnym pomijaniu wojewódzkich komisji leczenia uzdrowiskowego w dysponowaniu przez przedsiębiorstwa uzdrowiskowe finansowane z budżetu państwa, bezpłatnymi skierowaniami na leczenie uzdrowiskowe. Skierowania te były przekazywane, za wiedzą i zgodą ministerstwa, bezpośrednio do dyspozycji ośrodków badawczo-konsultacyjnych utworzonych na podstawie dwustronnych umów między zainteresowanymi akademiami medycznymi lub klinikami, a niektórymi przedsiębiorstwami uzdrowiskowymi. Chociaż jedynym legalnym dysponentem skierowań, na finansowane z budżetu państwa stacjonarne leczenie uzdrowiskowe osób dorosłych, są wojewódzkie komisje lecznictwa uzdrowiskowego, to co trzecia działała bez wewnętrznego regulaminu, określającego kryteria przyznawania skierowań, a w co czwartej decyzje podejmowano jednoosobowo. Stwierdzano też akceptację wniosków na leczenie o wątpliwej zasadności, lub wystawianych przez osoby lub instytucje nieuprawnione. Izba stwierdziła ponadto, że niezgodnie z obowiązującymi zasadami dysponowania, opłacanymi z budżetu skierowaniami na leczenie uzdrowiskowe, dokonywano w Ministerstwie Zdrowia rozdziału tzw. interwencyjnej puli skierowań. Zastrzeżoną do dyspozycji ministerstwa pulą obejmowano ok. 0,5 proc. skierowań sanatoryjnych do zakładów podległych państwowym przedsiębiorstwom uzdrowiskowym. Ich rozdział nie był unormowany żadnymi przepisami wewnętrznymi. W ponad połowie z 21 państwowych przedsiębiorstw uzdrowiskowych, podległych ministrowi zdrowia, wprowadzane administracyjnie rygory oszczędnościowe naruszały prawa kuracjuszy (pacjentów) do bezpłatnych świadczeń medycznych. NIK ustaliła bowiem, że do dwóch ograniczono liczbę zabiegów świadczonych pacjentom, którzy mieli skierowania płatne z budżetu. Formą ograniczania były też ustalane przez dyrektorów 11 placówek kwotowe limity wartości zabiegów , udzielanych bezpłatnie na podstawie skierowań. Od kuracjuszy ze skierowaniami żądano także opłat za badania i porady, a nawet za podawane w trakcie kuracji leki. Wyjątkiem były badania i leki niezbędne dla ratowania życia. Około 65 proc. przedsiębiorstw uzdrowiskowych dokonywało zakupów kosztownej aparatury i sprzętu medycznego, finansując je dotacjami m.in. z Ministerstwa Zdrowia oraz Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, a także po części środkami własnymi. W zbadanych przez NIK 14 przedsiębiorstwach, w dziewięciu z nich stwierdzono zakupy niecelowe, na co wskazuje niewielkie wykorzystanie zakupionej aparatury.Okazało się bowiem, że nabywana w ramach zakupów centralnych aparatura kierowana była do szpitali uzdrowiskowych, w których nie mogła być wykorzystana albo z braku odpowiednio kwalifikowanego personelu medycznego, albo ze względu na zapotrzebowania na określony typ badań. Około 60 proc. komisji nie prowadziło wymaganej dokumentacji swej działalności. nie rejestrując nawet osób, które bez uzasadnionej przyczyny przerwały kurację bądź z własnej winy zostały relegowane z zakładu lecznictwa uzdrowiskowego. Zdaniem NIK niezbędne jest m. in. rozpoczęcie procesu legislacyjnego dla uchwalenia nowej ustawy o lecznictwie uzdrowiskowym, a zanim nowy akt wejdzie w życie znowelizować w miarę potrzeby wzór statutu uzdrowiska. Niezbędne jest także skuteczny nadzór nad działalnością wojewódzkich komisji lecznictwa uzdrowiskowego, szczególnie z punktu widzenia przestrzegania merytorycznej zasadności wniosków kwalifikowanych na leczenie uzdrowiskowe.