Informacja o wynikach kontroli składania oświadczeń majątkowych

Kontrolą objęto składanie oświadczeń majątkowych przez osoby pełniące funkcje publiczne (przez posłów, senatorów, sędziów, prokuratorów, komorników oraz osoby sprawujące funkcje publiczne w samorządzie terytorialnym) oraz dokonywanie ich analizy przez urzędy skarbowe i inne zobowiązane do tego podmioty. Celem składania oświadczeń majątkowych jest zapewnienie jawności i przejrzystości życia publicznego. Analiza tych oświadczeń ma m.in. przeciwdziałać zjawiskom mogącym wywoływać podejrzenie korupcji jak również zapewnić ochronę osób publicznych przed pomówieniem o korupcję. W ocenie Najwyższej Izby Kontroli praktyka składania i analizy oświadczeń majątkowych nie zapewnia tego celu. Izba stwierdziła brak należytej staranności przy analizie złożonych oświadczeń oraz niewyciaganie konsekwencji służbowych wobec osób, które złożyły oświadczenia niekompletne lub po terminie. Analiza oświadczeń była prowadzona niejednolicie, z różną dokładnością, niekiedy pobieżnie. W przypadku wystąpienia nieprawidłowości reakcja właściwych podmiotów była często niewystarczająca i mało skuteczna. Normy prawne, które miały zapewnić przejrzystość życia publicznego i wzmocnić zaufanie do bezinteresowności i uczciwości osób pełniących funkcje publiczne powstawały w różnych okresach i w różnych warunkach. Regulacje dotyczące poszczególnych grup osób publicznych różnią się istotnie, przy czym różnice te nie mają uzasadnienia merytorycznego. Niektóre sprawy nie zostały unormowane (np. terminy dokonywania analizy przez urzędy skarbowe) lub zostały uregulowane nieprecyzyjnie (np. sposób wypełnienia oświadczeń i obowiązki podmiotów dokonujących analizy w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości). Bez ujednolicenia i doprecyzowania przepisów nie będzie możliwa skuteczna poprawa przejrzystości życia publicznego. Najwyższa Izba Kontroli odstąpiła od dokonania oceny rzetelności analizy oświadczeń majątkowych złożonych przez sędziów. Spowodowane to było decyzją Krajowej Rady Sądownictwa, która odmówiła NIK wglądu do tych oświadczeń. Stanowiło to nieuzasadnione utrudnianie realizacji ustawowych kompetencji kontrolnych Najwyższej Izby Kontroli. Ustalenia szczegółowe Sędziowie i prokuratorzy w zdecydowanej większości wywiązali się z obowiązku złożenia w ustawowym terminie corocznych oświadczeń o stanie majątkowym. Niedopełnienie obowiązku złożenia oświadczeń dotyczyło głównie przypadków objęcia i opuszczenia urzędu sędziego. Analiza oświadczeń przeprowadzona przez kolegia sądów apelacyjnych i prokuratorów apelacyjnych wykazała nieprawidłowości i uchybienia formalne w oświadczeniach majątkowych złożonych w 10 sądach apelacyjnych i we wszystkich 11 prokuraturach apelacyjnych . Tylko w 5 przypadkach podjęto decyzje o skierowaniu sprawy do postępowania dyscyplinarnego. W pozostałych przypadkach ograniczono się do poinformowania o nieprawidłowościach bezpośrednich przełożonych sędziów i prokuratorów oraz zobowiązania ich do uzupełnienia, poprawienia oświadczenia lub złożenia wyjaśnień w kwestiach budzących wątpliwości, co zdaniem NIK było działaniem niewystarczającym. W wyniku analizy oświadczeń majątkowych prokuratorów, dokonanej przez NIK (w związku z odmową wglądu nie przeprowadzono analizy oświadczeń sędziów) negatywnie oceniono poprawność formalną oświadczeń złożonych w 4 z 10 objętych badaniem prokuraturach apelacyjnych, gdzie stwierdzono od 10% do 56% oświadczeń z błędami. Nieprawidłowości zarówno w oświadczeniach sędziów jak i prokuratorów stwierdziły także, w wyniku własnej analizy, urzędy skarbowe. Stan taki wskazuje, że analiza dokonywana przez kolegia sądów apelacyjnych i prokuratorów apelacyjnych była niepełna i nierzetelna. Czynności urzędów skarbowych w zakresie analizy oświadczeń majątkowych złożonych przez posłów i senatorów oraz informowania o jej wynikach prowadzone były opieszale (niekiedy z wielomiesięczną zwłoką). NIK stwierdziła, że w 17 z 34 objętych kontrolą urzędach skarbowych, niedopełniono obowiązku analizy treści 85 oświadczeń złożonych przez parlamentarzystów. Ponadto w 15 urzędach skarbowych NIK zakwestionowała rzetelność dokonanej analizy. Uwagi dotyczyły niepodejmowania działań w celu wyjaśnienia rozbieżności w analizowanych dokumentach, przekazywania Prezydium Sejmu/Prezydium Senatu niepełnych informacji o wynikach analizy a także błędów formalnych i usterek w dokumentacji analitycznej. Radni i pracownicy samorządowi, w jednostkach objętych kontrolą NIK, w większości wywiązali się z obowiązku złożenia oświadczeń majątkowych w ustawowym terminie Tylko w stosunku do 5 spośród 24 pracowników samorządowych, którzy nie dopełnili obowiązku terminowego złożenia oświadczeń majątkowych lub nie złożyli tych oświadczeń, zastosowano przewidziane ustawowo sankcje. Spośród 41 radnych, którzy złożyli oświadczenia po terminie, 28 radnym potrącono diety za okres opóźnienia. Pięciu radnych, którzy nie złożyli oświadczeń o stanie majątkowym zrezygnowało z pobierania diet. Kontrola przeprowadzona w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie wykazała, że 13 (z 45) komorników nie złożyło oświadczeń majątkowych za 2003 r. i 5 za 2004 r. W oświadczeniach kontrolerzy NIK stwierdzili nieprawidłowości o charakterze formalnym oraz złożenie ich z przekroczeniem ustawowego terminu (przez 21 komorników za 2003 r. i 32 za 2004 r.).