Informacja o wynikach kontroli wykorzystania środków publicznych na restrukturyzację w służbie zdrowia

Kontrola NIK wykazała liczne nieprawidłowości w realizacji Programu restrukturyzacji w ochronie zdrowia w roku 2000 i perspektywy działań w latach następnych. Naruszano przepisy ustawy o zamówieniach publicznych, ponoszono wysokie koszty działalności gremiów doradczych, mimo że wykonywały one niewłaściwie swoje zadania. Kontrolerzy ustalili, iż finansowano prace, które nie mogły być później odpowiednio wykorzystane, co było działaniem niecelowym i niegospodarnym. Odnotowano pogorszenie się sytuacji ekonomicznej skontrolowanych zakładów opieki zdrowotnej. Działania restrukturyzacyjne podjęto bez wcześniejszego określenia docelowego planu rozmieszczenia szpitali publicznych oraz zasad i warunków zabezpieczenia ambulatoryjnej opieki zdrowotnej. Kontrola, podjęta z inicjatywy Izby, objęła okres od początku 1999 roku do końca pierwszego półrocza roku 2001. Uczestniczyło w niej 15 Delegatur oraz ówczesny Departament Zdrowia i Kultury Fizycznej (obecnie Departament Pracy, Spraw Socjalnych i Zdrowia). Skontrolowano 80 podmiotów - Ministerstwo Zdrowia, 14 urzędów marszałkowskich, 18 urzędów powiatowych i gminnych oraz 47 samodzielnych ZOZ. Obecną kontrolę poprzedziła wcześniejsza, zakończona we wrześniu 2000r. Zbadała ona Funkcjonowanie samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej w warunkach reformy systemu ochrony zdrowia. Krytycznie oceniła przede wszystkim dotychczasową praktykę przekazywania przez Ministra Zdrowia w sposób scentralizowany dotacji z rezerw celowych budżetu państwa. Szef resortu nie miał prawa decydować o wielkości dotacji dla poszczególnych podmiotów, ponieważ nie był dla nich organem założycielskim. Inspektorzy NIK stwierdzili wówczas brak precyzyjnie określonych na szczeblu Ministerstwa kryteriów oceny i weryfikacji wniosków o przyznanie dotacji a także nierzetelne dokumentowanie wyników prac ministerialnego zespołu zajmującego się ich rozpatrywaniem. Nasuwały się więc wątpliwości co do rzetelności formułowanych ocen – twierdzili inspektorzy – a zbadano wówczas podział niebagatelnej sumy 243,6 mln. zł. Założenia Programu, którego realizację obecnie skontrolowano, przewidywały: podział środków następuje po zatwierdzeniu regionalnych programów restrukturyzacji. Te zaś w swojej wstępnej wersji były tworzone przez tzw. regionalne grupy wsparcia – firmy konsultingowe. Zgodę na ich powołanie wyrażał marszałek województwa. Do obowiązków grup wsparcia należała m.in. współpraca z wyłonionymi także przez marszałka regionalnymi komitetami sterującymi, których zadaniem było zatwierdzanie regionalnych programów i przekazywanie ich w ostatecznej wersji Ministrowi Zdrowia. Oceny regionalnych programów dokonywał Krajowy Komitet Sterujący (KKS), zaś Minister, po rozpatrzeniu propozycji KKS decydował o podziale dotacji. Kontrolerzy zwracają uwagę, iż w realizacji Programu zwiększyła się rola jednostek samorządu terytorialnego - organów założycielskich dla publicznych placówek służby zdrowia. Ale przyjęta w Programie procedura nadal ograniczyła ustawowe uprawnienia organów założycielskich zagwarantowane przez art. 55a ust. 2 ustawy o ZOZ. Zgodnie z nim dotacje zakładowi przyznaje organ, który go utworzył. Kontrola wykazała wiele nieprawidłowości w realizacji Programu przez Ministerstwo Zdrowia * Skomplikowana procedura poprzedzająca przyznawanie dotacji , spowodowała opóźnienie realizacji całego przedsięwzięcia. W siedmiu województwach musiano powtórzyć postępowanie o zamówienie publiczne na wyłonienie regionalnych grup wsparcia (firmy konsultingowe). Następnie dokonywano uzupełnień i poprawek w projektach regionalnych programów, skutkiem czego prawie 83% środków uruchomiono dopiero w październiku 2000r, chociaż założenia Programu przewidywały ich uruchomienie do lipca roku 2000; tym samym uniemożliwiono zakończenie realizacji Programu do końca roku budżetowego; * Inspektorzy NIK stwierdzili przypadki nie zapewnienia obiektywnej oceny wykonania poszczególnych zadań Programu, bowiem w skład zespołów odbierających prace wykonane przez regionalne grupy wsparcia oraz w skład gremiów eksperckich (oceniających regionalne programy restrukturyzacji) wchodziły te same osoby lub osoby powiązane z podmiotami wykonującymi zlecone przez Ministerstwo prace ( m.in. przykład woj. małopolskiego); * Zakład Zamówień Publicznych Ministerstwa Zdrowia (pracował na zlecenie Ministra przy wyłanianiu regionalnych grup wsparcia) naruszył ustawę o zamówieniach publicznych przez m. in. nierówne traktowanie firm stających do przetargów. Podsekretarz Stanu w MZ, bez stosownego upoważnienia Ministra, określił skład komisji przetargowej oraz zaakceptował wyniki jej prac. * Ministerstwo wydatkowało niecelowo i niegospodarnie kwotę prawie 1.226 tys. na sfinansowanie raportów opiniujących regionalne programy oraz raportów końcowych z przebiegu realizacji tych programów; raporty złożono po terminie. * Wyniki prac Zespołu Ekspertów (powołany przez Ministra) opiniujących regionalne programy wzbudziły wątpliwości inspektorów NIK co do rzetelności i wnikliwości jego ocen. Ponadto umowy o dzieło z ekspertami zawarto miesiąc po zakończeniu przez nich pracy. * Ministerstwo nie posiadało pełnej informacji o wykorzystaniu przekazanych dotacji i o rzeczowych efektach realizacji Programu. Z rozliczenia kwoty przeznaczonej na realizację Programu w 1999 r. wynikało, iż rozdzielono sumę o ponad milion wyższą od tej, którą dysponowano. Efekty realizacji Programu i działań podejmowanych przez samodzielne publiczne ZOZ * Restrukturyzacja zaowocowała; 1) obniżką kosztów osobowych w 35 (z 47 zbadanych) placówkach; 2) poprawą wskaźnika wykorzystania łóżek w 32 podmiotach; 3) skróceniem okresu średniego pobytu pacjentów w 34 szpitalach. * Wzrosła jednak liczba zakładów - z 30 do 41- notujących w latach 1999 – 2000 straty; kwota zobowiązań wymagalnych w tych jednostkach zwiększyła się z 103.135,9 tys. zł. do 160.338,9 tys. zł. ( o 55,4%). W 31 placówkach zmniejszyły się przychody nominalne, w 42 realne ( m.in. w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w Lublinie). * 6 ZOZ podjęło rażąco niegospodarne decyzje mające racjonalizować zatrudnienie bez dostatecznej oceny własnych potrzeb kadrowych, co skutkowało przypadkami szybkiego, ponownego zatrudnienia zwolnionych, którym wypłacono wcześniej odprawy i odszkodowania (m.in. w ZOZ w Biłgoraju). * W niektórych palcówkach inspektorzy NIK wykryli przypadki nieuprawnionego wypłacania ze środków budżetowych ekwiwalentów urlopowych, nagród jubileuszowych oraz tzw. trzynastych pensji (m.in. w ZOZ w Mońkach). * W ocenie Izby regionalne grupy wsparcia tworzyły projekty regionalnych programów głównie w oparciu o informacje dostarczone przez restrukturyzowane placówki, czyli bez dostatecznego własnego rozeznania o potrzebach tych placówek i sposobach ich realizacji, do czego obligowały przyjęte instrukcje; członkowie grup odwiedzili jedynie 20 zakładów ograniczając się do krótkich, często jednogodzinnych spotkań. * Stwierdzono znaczne opóźnienia w przekazywaniu dotacji na realizację programu; ZOZ otrzymywały pieniądze w ostatnich miesiącach 2000 roku. * W 9 placówkach otrzymane środki wydatkowano po upływie terminu ich wykorzystania (m.in. w Szpitalu Wojewódzkim w Ciechanowie). * W 8 placówkach wydatkowano pieniądze niezgodnie z przeznaczeniem ( m. in. w ZOZ w Biłgoraju). * W 18 zakładach naruszono przepisy ustawy o zamówieniach publicznych (m.in. w ZOZ w Działdowie). * W 4 placówkach zwrócono z opóźnieniem niewykorzystane dotacje i nie odprowadzono należnych odsetek za zwłokę ( w m. in. ZOZ w Sieradzu). * Większość placówek, które wydatkowały budżetowe środki po terminie lub niezgodnie z przeznaczeniem, sporządziło niezgodne z faktami, nierzetelne sprawozdania (m.in. ZOZ w Siedlcach). Inspektorzy NIK stwierdzili, iż w 40 zakładach wynajmowano pomieszczenia i składniki majątkowe, przy czym w co czwartej placówce zawierano umowy najmu i dzierżawy bez zgody organu założycielskiego lub niezgodnie z zasadami ustalonymi przez ten organ; w niektórych przypadkach nie egzekwowano stosownych opłat. W toku kontroli ustalono, że kierownictwa zakładów w niewystarczającym stopniu stosowały procedury kontroli wewnętrznej (m.in. w ZOZ w Będzinie). Organy założycielskie nie wykazywały dostatecznej aktywności w zakresie kontroli podległych placówek; dla przykładu - żadnej kontroli prawidłowego wydatkowania dotacji nie przeprowadziły m.in.: Urząd Marszałkowski województwa łódzkiego oraz starostwo sandomierskie. Kontrolerzy oceniają, iż brak jasno i precyzyjnie określonych kryteriów oceny regionalnych programów dokonanej przez Zespół Ekspertów w Ministerstwie Zdrowia oraz występowanie powiązań między niektórymi regionalnymi grupami wsparcia a osobami odbierającymi i oceniającymi projekty programów stwarzały ryzyko wystąpienia korupcji. Stwierdzono przypadki nierównego traktowania przez ministerialną komisję przetargową podmiotów ubiegających się o wykonywanie obowiązków regionalnych grup wsparcia . Wystąpiło zjawisko preferowania przez kierownictwa skontrolowanych placówek określonych dostawców sprzętu medycznego: są to w ocenie Izby okoliczności, które mogą wskazywać na wystąpienie korupcji. W toku kontroli inspektorzy odnotowali ponadto uszczuplenia w dochodach w wysokości 427,3 tys. zł. oraz inne nieprawidłowości finansowe na kwotę 886,2 tys. zł.. Izba podjęła działania w celu odzyskania 3 mln. 269tys. zł., w tym zwrotu do budżetu państwa kwoty 1mln. 239,7 tys. zł. W wyniku realizacji wniosków pokontrolnych odzyskano 1mln. 101,7 tys. zł, w tym na rzecz budżetu państwa 903 tys. zł.