Informacja o wynikach wybranych doraźnych kontroli przekształceń własnościowych spółek Skarbu Państwa i samorządu terytorialnego

Kontrola NIK ujawniła proceder wyprowadzania środków z prywatyzowanych spółek przez inwestorów, wykorzystujących nierzetelną pracę organów właścicielskich, przede wszystkim Ministra Skarbu Państwa. PRYWATYZACJA POŚREDNIA Najwyższa Izba Kontroli negatywnie oceniła działania Ministra Skarbu Państwa (Ministra Przekształceń Własnościowych) w procesie przekształceń własnościowych Spółek z Grupy Inwestycyjnej: „Wiepofama” SA, „Pref-Bud” Sp. z oo., „Weldoro” Sp. z oo. – Spółki nabyte przez panią Elżbietę Błaszczuk; „Montin” SA, „Agram” SA, „Polfer” Sp. z oo., „Kolmex” SA – Spółki nabyte przez podmioty zależne od pani Błaszczuk; „Lubawa” Sp. z oo. – poręczyciel wekslowy przy sprzedaży „Kolmex” SA na rzecz „Wiepofama” SA; „PZKB” SA – poręczycielem wekslowym przy sprzedaży tej Spółki była firma „Capital Development” Sp. z oo., tj. spółka zależna od „Polfer” SA. W szczególności ocena NIK dotyczy: zaniżonych przychodów z prywatyzacji. Za nierzetelne Izba uznała podejmowanie decyzji prywatyzacyjnych bez dostatecznego określenia celu prywatyzacji dla każdego podmiotu z tej Grupy. Do sporządzenia wycen wartości kontrolowanych Spółek przyjęto nieprawidłowe założenia, co spowodowało, że wartość tych Spółek została zaniżona o co najmniej 55 mln zł. W wyniku przyjęcia zaniżonych wycen wartości, cena sprzedaży akcji/udziałów Spółek Grupy Inwestycyjnej była o 43 mln zł niższa od ich wartości, oszacowanej przez NIK. Izba oceniła, że nadzór Ministra Skarbu Państwa nad realizacją umów prywatyzacyjnych Spółek Grupy Inwestycyjnej nie był w pełni rzetelny, bowiem ograniczał się do badania zgodności Sprawozdań z realizacji zobowiązań z zapisami umów prywatyzacyjnych, jednakże bez weryfikacji w Spółkach informacji zawartych w tych Sprawozdaniach. Z prywatyzacji Spółek Grupy Inwestycyjnej Skarb Państwa uzyskał przychody w wysokości 67 mln zł. Koszty prywatyzacji tych podmiotów poniesione przez Skarb Państwa wyniosły przy tym tylko 169 tys. zł. Do spłaty pozostawało jednak w dalszym ciągu 22 mln zł, z tego należności przeterminowane stanowiły aż 25% tej kwoty. Izba wskazuje ponadto na szereg przesłanek świadczących o braku przejrzystości prowadzonych procesów prywatyzacyjnych. Przeprowadzone kontrole wskazują, że postanowienia umów prywatyzacyjnych nie zostały zrealizowane lub zostały zrealizowane niewłaściwie. Izba zwraca przy tym uwagę, że w konsekwencji niedoprecyzowania zapisów tych umów Kupujący wykorzystali środki z podwyższenia kapitałów przeznaczone na realizację zobowiązań umownych, na inwestycje w inne spółki, zasilając je kapitałowo a nie Spółki prywatyzowane przez Skarb Państwa. Izba szacuje, że w wyniku tych działań środki w wysokości co najmniej 22 mln zł nie przeznaczono na realizację Gwarantowanych Inwestycji a wytransferowano ze Spółek. Izba stwierdziła również szereg nielegalnych i niegospodarnych działań podejmowanych w Spółkach już po zakończeniu Okresu Inwestycyjnego lub niezwiązanych z realizacją umów prywatyzacyjnych. Skutkiem działania Inwestora – pani Elżbiety Błaszczuk (podmiotów zależnych) nie było utrzymanie i rozwijanie działalności Spółek nabywanych od Skarbu Państwa ale wyprowadzanie z nich atrakcyjnego – zlokalizowanego w centrach dużych miast – majątku do innych podmiotów, których była (współ)właścicielem. Wartość wytransferowanego majątku z nabytych Spółek Skarbu Państwa Izba szacuje na ok. 272 mln zł, z tego 218 mln zł zostało wyprowadzone do innych podmiotów niż sprywatyzowane. PRYWATYZACJA BEZPOŚREDNIA Najwyższa Izba Kontroli negatywnie oceniła działania Wojewody Gdańskiego i Inwestorów w procesie prywatyzacji bezpośredniej Zakładów Mięsnych w Kościerzynie. NIK oceniła, że zaakceptowanie przez Wojewodę oferty Nabywców akcji ZM „Kościerzyna” SA nie było poparte rzetelną analizą przedstawionych gwarancji realizacji zobowiązań finansowych. W rezultacie, Inwestorzy nie wywiązali się z warunków umowy prywatyzacyjnej dotyczących odpowiednio zapłaty za objęte akcje Spółki oraz realizacji zobowiązań inwestycyjnych. Izba stwierdziła, że brakowało ekonomicznych podstaw do utworzenia grupy kapitałowej skupionej wokół ZM „Kościerzyna” SA. Przyjęcie przez Radę Nadzorczą i Zarząd Spółki koncepcji tworzenia grupy kapitałowej skutkowało niegospodarnym zakupem akcji oraz udziałów spółek z Grupy ZM „Kościerzyna”. W wyniku powyższych transakcji wyprowadzono z ZM „Kościerzyna” SA środki w wysokości ok. 8 mln zł. PRYWATYZACJA POPRZEZ NFI NIK oceniając sprzedaż przez Narodowy Fundusz Inwestycyjny udziałów „Dragmor” Sp. z oo. stwierdza, że została ona dokonana bez należytej staranności, tj. próby podjęcia dodatkowych negocjacji z drugim z oferentów, co mogło przysporzyć temu Funduszowi zwiększenia wartości transakcji o blisko 1 mln zł, a pozostałym funduszom możliwość zbycia posiadanych przez nie mniejszościowych udziałów Spółki. Natomiast nabycie przez „Dragmor” Sp. z oo. papierów wartościowych spółki dominującej i udzielenie tej spółce pożyczek obarczone było, w ocenie NIK, wysokim ryzykiem gospodarczym i może spowodować utrudnienia w prowadzeniu bieżącej działalności Spółki. Transfery Spółki z ww. tytułów wyniosły ponad 38 mln zł. PRYWATYZACJA SAMORZĄDOWA Najwyższa Izba Kontroli negatywnie oceniła działania Rady Miejskiej i Zarządu Miasta Bielska-Białej w procesie prywatyzacji i wykonywania praw z akcji spółki „Aqua” SA. Brak określenia celu prywatyzacji oraz zasad zbywania akcji „Aqua” SA, naruszenie zasad uczciwej konkurencji podczas rokowań w sprawie zbycia akcji Spółki, nieuzasadnione upoufnienie całej treści umowy prywatyzacyjnej świadczą – zdaniem NIK – o braku przejrzystości przeprowadzonej prywatyzacji i tym samym o jej korupcyjnym charakterze. Zdeterminowana realizacja umowy prywatyzacyjnej przez Zarząd Miasta przy biernej roli Rady Miejskiej skutkowała uszczupleniem dochodów Gminy z dywidendy od akcji „Aqua” SA o ok. 5 mln zł, niekorzystnym dla społeczności Gminy kształtowaniem cen za dostawy wody i odprowadzanie ścieków, przeznaczeniem środków z kapitału rezerwowego Spółki w wysokości przekraczającej 12 mln zł na dywidendę, a nie na jej rozwój. Działania powyższe były – zdaniem Izby – skutkiem maksymalizacji zysku nabywcy akcji Spółki, który po pierwszym roku działania odzyskał z dywidendy ponad 10 mln zł, tj. ok. ¹⁄3 kwoty zainwestowanej w akcje „Aqua” SA. Gmina tymczasem uzyskała zaledwie połowę dywidendy uzyskanej przez Inwestora mimo, że była właścicielem 56% akcji „Aqua” SA, a nabywca zaledwie 28% akcji. Pełna realizacja umowy prywatyzacyjnej może zmniejszyć dochody Gminy o ok. 80 mln zł i wygenerować, niezasadnie wysoki zysk nabywcy z dywidendy od akcji „Aqua” SA w kwocie ok. 140 mln zł.