Gromadzenie i udostępnianie informacji o środowisku w latach 2004-2005

Przepisy prawa mające zapewnić szeroki, publiczny dostęp do informacji o środowisku i rozpowszechnianie takich informacji wdrażane były zbyt wolno, a ich realizacja przebiegała nierzetelnie. Konstytucja RP daje każdemu prawo do uzyskiwania informacji, w tym o stanie i ochronie środowiska (art. 74 ust. 3). Władze publiczne zobowiązane są też do prowadzenia polityki zapewniającej bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom oraz wspierania działania obywateli na rzecz ochrony i poprawy stanu środowiska (art.74 ust. 1 i 4). Udział społeczeństwa w tych działaniach jest możliwy jednak, tylko przy zapewnieniu swobodnego dostępu do informacji. Kontrola podjęta została w celu sprawdzenia i dokonania oceny wypełniania przez wybrane organy administracji publicznej ustawowych obowiązków w zakresie gromadzenia i udostępniania informacji o środowisku i jego ochronie. Po 5 latach od nałożenia na organy administracji publicznej obowiązku udostępniania informacji o środowisku i jego ochronie, w blisko połowie objętych badaniami jednostek, nie uwzględniono zadań związanych z gromadzeniem i udostępnianiem informacji o środowisku w regulaminach organizacyjnych urzędów i nie wyznaczono komórek organizacyjnych odpowiedzialnych za prowadzenie tych spraw. Utworzone przez Ministra Środowiska Centrum Informacji o Środowisku (CIOŚ), nie wypełniało w pełni swoich zadań a jego działania informacyjne nie były skoordynowane z prowadzonymi przez komórki organizacyjne Ministerstwa Środowiska. We wszystkich kontrolowanych jednostkach wystąpiły uchybienia lub nieprawidłowości dotyczące przede wszystkim sposobu i zakresu ewidencjonowania posiadanych dokumentów. Pomimo określonego ustawą – Prawo ochrony środowiska obowiązku, co piąta jednostka nie prowadziła tzw. wykazu danych o dokumentach zawierających informacje o środowisku i jego ochronie, a prawie 2/3 zbadanych wykazów było niepełnych i nieaktualnych. W skali kraju nie funkcjonował jednolity i spójny system gromadzenia i udostępniania informacji o środowisku. Jednostki wprowadzały własne standardy, nie gwarantujące sprawnego wyszukiwania i przetwarzania informacji. Wiedza o uruchomionym we wrześniu 2005 r., nakładem 1.645.604 euro, portalu internetowym www.ekoportal.pl, który m.in. poprzez udostępnienie narzędzia do prowadzenia wykazu danych o dokumentach, powinien ułatwić pracę urzędników oraz zapewnić upowszechnianie aktualnych i użytecznych informacji o środowisku, nie była skutecznie propagowana. W styczniu 2006 r. na 20 losowo wybranych urzędów gmin, 17 (85%) nie było poinformowanych o uruchomieniu portalu. Zakres upowszechniania informacji o środowisku poprzez publiczne sieci teleinformatyczne był niewielki. Dotyczące tej kwestii zalecenia Dyrektywy 2003/4/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2003 r. zostały wdrożone do prawa krajowego dopiero ustawą z dnia 24 lutego 2006 r. o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska i wejdą w życie z blisko 2-letnim opóźnieniem, w stosunku do wyznaczonego dyrektywą terminu (14 lutego 2005 r.). W odniesieniu do większości kontrolowanych jednostek sposób i terminowość udostępniania danych w odpowiedzi na złożone wnioski nie budziły zastrzeżeń. W pojedynczych przypadkach stwierdzono jednak działania nielegalne. Wyniki kontroli potwierdziły wcześniejsze spostrzeżenia NIK, że w obecnym stanie prawnym w odniesieniu do większości spraw, organy administracji udzielają informacji, gdy ktoś się do nich o to zwróci, a zdaniem NIK, powinny przekazywać informacje bez czyjejkolwiek prośby i zachęcać obywateli by z informacjami się zapoznali. Opracowała: Katarzyna Papińska Dor. Techn. Departament Środowiska, Rolnictwa i Zagospodarowania Przestrzennego