Informacja o wynikach kontroli sposobu realizacji przepisów ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (tzw. ustawy antykorupcyjnej)

Kontrola przeprowadzona w 76 jednostkach administracji rządowej i samorządu terytorialnego wszystkich szczebli, za okres od początku 1998 r. do końca I półrocza 1999 r. wykazała zarówno niedoskonałość rozwiązań wprowadzonych przepisami obecnej ustawy, jak i nieprzestrzeganie przepisów przez osoby podlegające jej rygorom oraz liberalny stosunek do wprowadzonych ograniczeń ze strony osób odpowiedzialnych za egzekwowanie przepisów tej ustawy. Brak rozeznania liczby osób w danym urzędzie, zajmujących stanowiska objęte zakazem ich łączenia z działalnością gospodarczą, stwierdzono w większości skontrolowanych jednostek. Kierownicy jednostek i dyrektorzy generalni nie zawsze więc egzekwowali składanie oświadczeń majątkowych we właściwych terminach i nie analizowali danych zawartych w oświadczeniach. W wielu jednostkach nie dokumentowano analizy oświadczeń majątkowych, ani nie sprawdzano prawdziwości zawartych w nich danych. * Burmistrz Opoczna wyjaśnił, że nie dokonał analizy oświadczeń, ponieważ z posiada informacje, że żadna z osób, których oświadczenia dotyczą, nie prowadzi zakazanej działalności gospodarczej. * Prezydent Wrocławia wyjaśnił, że nie otwierał zapieczętowanych kopert zawierających oświadczenia o stanie majątkowym, ze względu na brak przesłanek do przypuszczeń, iż stan zawarty w oświadczeniach jest inny, niż wynikający z analizy innych dokumentów składanych przez zainteresowanych i ich oświadczeń ustnych i pisemnych, * W Urzędzie Miasta i Gminy w Nowym Mieście nad Pilicą nie odebrano oświadczeń majątkowych ze względu na powszechną znajomość osób do tego zobowiązanych. W toku kontroli ujawniono jednak przypadek łączenia stanowiska publicznego z działalnością gospodarczą. Nieprawidłowości ujawniono tak w urzędach administracji rządowej jak i samorządowej, w tym w nowych jednostkach samorządowych szczebla wojewódzkiego i powiatowego. Wojewodowie na ogół nie egzekwowali składania oświadczeń majątkowych od przewodniczących zarządów jednostek samorządowych, gdy byli oni jednocześnie radnymi tych jednostek samorządu terytorialnego. I tak: * Wojewoda Śląski nie odebrał od 15 osób (na 183 kierowników jednostek samorządowych) oświadczeń majątkowych do 31 marca 1999 r. bowiem stwierdził, że brak jest odpowiednich instrumentów prawnych pozwalających na ich wyegzekwowanie. Przyjął oświadczenia od 4 osób w 1998 r. i od 5 osób w 1999 r nie zawierały wszystkich wymaganych informacji. Ponadto nie przeciwdziałał zgłoszonym przypadkom prowadzenia działalności gospodarczej, którą 3 osoby z tej grupy nadal prowadzą. * W Województwie Warmińsko-Mazurskim dopiero w czasie kontroli NIK 66 wójtów, burmistrzów oraz starostów wyjaśniło, że przyczyną nie złożenia przez nich oświadczeń o stanie majątkowym przeważnie było przeoczenie tego obowiązku. * W Mazowieckim Urzędzie Wojewódzkim z obowiązku złożenia Wojewodzie oświadczeń majątkowych nie wywiązała się w 1999 r. większość kierowników samorządowych - wpłynęły od 64 osób na 363 jednostki samorządowe. W skontrolowanych jednostkach nie stosowano z zasady przewidzianej ustawą odpowiedzialności służbowej za nie złożenie oświadczenia i w rezultacie nie wyegzekwowano w ogóle oświadczeń majątkowych od niektórych osób. I tak (do czasu zakończenia kontroli): * W urzędzie Komitetu Integracji Europejskiej w ogóle oświadczeń majątkowych nie złożyli Wicedyrektor Departamentu Informacji i Komunikacji Społecznej oraz Wicedyrektor Sekretariatu Urzędu. * W Lubelskim Urzędzie Wojewódzkim nie wyegzekwowano oświadczeń majątkowych od Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody, Głównego Geologa i Komendanta Państwowej Straży Rybackiej. * W Opolskim Urzędzie Wojewódzkim nie złożyło oświadczeń dwóch pracowników na kierowniczych stanowiskach. Stwierdzono też przypadki nie przestrzegania ograniczeń w wyznaczaniu jednej osoby na przedstawiciela Skarbu Państwa do nie więcej niż dwóch spółek. I tak: * W Ministerstwie Finansów, gdzie w tym zakresie ustalono obowiązek koordynacji z Ministrem Skarbu Państwa, stwierdzono przypadki reprezentowania Skarbu Państwa przez jedną osobę w więcej niż dwóch państwowych osobach prawnych lub spółkach prawa handlowego. * Dyrektor generalny Zachodniopomorskiego Urzędu Wojewódzkiego nie analizował danych o wyznaczeniu osób, które powoływały się na takie wyznaczenie – dane te zawierały nieścisłości, jak ujawniła kontrola NIK. * Jeden z zastępców prezydenta Gorzowa Wielkopolskiego był wyznaczony do organów trzech spółek jako reprezentant Miasta. W jednostkach administracji rządowej brak było również informacji o wysokości wynagrodzenia osób wyznaczonych na reprezentantów Skarbu Państwa do organów spółek lub innych państwowych osób prawnych, a więc przestrzeganie limitu wynagrodzeń pozostawało poza wszelką kontrolą. Natomiast wynagrodzenia reprezentantów samorządów, w stosunku do których ustawa nie wprowadza limitów, były regulowane przez organy jednostek samorządowych samodzielnie - ograniczano je analogiczne do obowiązujących radnych. Komisja przy Kancelarii Prezesa Rady Ministrów powołana do kształtowania prawidłowości zatrudniania na kierowniczych stanowiskach w badanym okresie rozpatrzyła łącznie jedynie 6 spraw indywidualnych dotyczących podejrzenia o stronniczość lub interesowność oraz zatrudniania u przedsiębiorcy osób opuszczających stanowiska publiczne. Przewodniczący Komisji nie opracował sprawozdania z wyników prac Komisji za 1998 r. i nie złożył go Prezesowi Rady Ministrów, choć był do tego zobowiązany. W toku kontroli wprowadzano zmiany w zakresie ochrony informacji zawartych w oświadczeniach majątkowych, związane przede wszystkim z nową ustawą o ochronie informacji niejawnych. Stwierdzone zaś nieprawidłowości polegały na przechowywaniu dokumentów w miejscu dostępnym dla osób nieuprawnionych i bez rejestracji jako dokumentów poufnych. I tak: * W Urzędzie Wojewódzkim w Opolu treść oświadczeń była dostępna pracownikom Oddziału Kadr i nie były one odpowiednio zabezpieczone (bez kopertowania i oznaczenia klauzulą “poufne”). * W Mazowieckim Urzędzie Wojewódzkim wyjęte z kopert oświadczenia majątkowe znajdowały się u osób nieupoważnionych do ich przyjmowania (upoważnienie takie wydano dopiero w czasie kontroli NIK). * W Urzędzie Miasta Olsztyna stwierdzono, że oświadczenia majątkowe przechowywane były w zwykłej szafie biurowej, nie były oznaczone odpowiednią klauzulą tajności i nie były ewidencjonowane jako dokumenty poufne. * W Urzędzie Miasta Wrocławia stwierdzono w trzech przypadkach nie oznaczenie koperty zawierającej oświadczenie majątkowe klauzulą “poufne” i w jednym przypadku umieszczenie oświadczenia w aktach osobowych pracownika w nie zaklejonej kopercie. W kontrolowanych jednostkach nie stosowano sankcji za naruszenie zakazu łączenia stanowiska publicznego z działalnością gospodarczą. I tak: * W Zachodniopomorskim Urzędzie Wojewódzkim, pomimo ujawnienia w oświadczeniach majątkowych faktu prowadzenia działalności gospodarczej, nie podjęto działań wobec burmistrza miasta i gminy w Drawnie i wójta gminy Dobra, * Prezydent Sosnowca stwierdził, po uzyskaniu wyjaśnień od zainteresowanego, który ujawnił prowadzenie działalności gospodarczej, że nie widzi sprzeczności pomiędzy ustawowym zakazem a zajmowaniem przez nią stanowiska. * W Urzędzie Miasta Poznania, gdzie stwierdzono przypadki łączenia stanowisk publicznych i prowadzenia działalności gospodarczej, będą one dopiero w wyniku kontroli NIK szczegółowo zbadane przez Wydział Organizacyjny Urzędu. * W Urzędzie Miasta i Gminy Murowana Goślina, gdzie dwie osoby z b. zarządu ujawniły w roku 1998 prowadzenie działalności gospodarczej, a jedna posiadanie udziałów w spółce prawa handlowego i nie zaprzestały prowadzenia tej działalności w terminie przewidzianym w ustawie, nie zastosowano żadnych konsekwencji; nie wyjaśniono też czy posiadane udziały nie przekraczały 10% kapitału zakładowego spółki, gdyż obowiązek analizy tych danych należał do poprzedniego burmistrza. * W Urzędzie Miasta Kłodzka nie podejmowano żadnych działań wobec osoby, której działalność gospodarcza kolidowała z przepisami ustawy, a która nie zrzekła się członkostwa w radzie nadzorczej Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w Wałbrzychu, które to członkostwo, z mocy prawa, podlega wykreśleniu z właściwego rejestru sądowego. W związku z ujawnieniem przez osoby składające oświadczenia majątkowe prowadzenia działalności gospodarczej stwierdzono też pozytywne przykłady działań samych zainteresowanych doprowadzających do zgodności z prawem, np.: * W Ministerstwie Finansów trzy osoby zrzekły się funkcji w radach nadzorczych spółek, jedna osoba zmieniła stanowisko z radcy ministra na głównego specjalistę, dwie osoby zbyły posiadane udziały w spółkach. * W Dolnośląskim Urzędzie Wojewódzkim rozwiązano stosunek pracy z jednym pracownikiem, który nie wyraził zgody na zbycie nadmiernej ilości udziałów w spółce, w innym przypadku pracownik zbył udziały. * W Urzędzie Starostwa Powiatu Kluczborskiego stwierdzono jeden przypadek zrezygnowania z funkcji nieetatowego członka zarządu w marcu 1999 r. * W Urzędzie Miasta Tarnowa dwóch członków zarządu zrezygnowało z prowadzonej działalności gospodarczej w marcu 1999 r. Istotną przyczyną niezadowalającego stanu realizacji ustawy była niedoskonałość samej ustawy. W myśl obowiązującej literalnej wykładni ustawy, podmiotem zobowiązanym do egzekwowania składania oświadczeń o stanie majątkowym od osób na najwyższych stanowiskach państwowych (wicepremierów, ministrów, kierowników urzędów centralnych oraz wojewodów) a zarazem zobowiązanym do dokonywania analizy danych zawartych w oświadczeniach majątkowych jest dyrektor generalny urzędu administracji rządowej, jako że w stosunku do osób na ww. kierowniczych stanowiskach państwowych nie ma “kierownika jednostki” w rozumieniu tej ustawy. Powyższe rozwiązanie należy jednak uznać za nieracjonalne i nieprawidłowe, gdyż z przyczyn oczywistych dyrektor generalny nie mógł zapewnić prawidłowego wypełniania obowiązków wynikających z ustawy w odniesieniu do tej grupy osób. W konsekwencji nieracjonalnej normy prawnej wystąpiła liberalizacja egzekucji przestrzegania przepisów ustawy na wszystkich szczeblach administracji publicznej.(Wg ustawy z 05.06.1992r. oświadczenia osób na w.wym. stanowiskach były składane w Urzędzie Rady Ministrów)