Informacja o wynikach kontroli realizacji przez wojewodów zadań w zakresie rejestracji i kontroli zakładów opieki zdrowotnej w świetle prawidłowości ich funkcjonowania

Kontrola została podjęta z inicjatywy NIK i dotyczyła lat 2003-3004 (I kwartał). Objęto nią, na terenie 9 województw, łącznie 61 jednostek, w tym 9 urzędów wojewódz-kich, 5 podmiotów (jednostek budżetowych), którym wojewodowie powierzyli realizację zadań w badanym zakresie oraz 47 zakładów opieki zdrowotnej, w tym 28 niepublicznych. Celem kontroli było dokonanie oceny działań wojewodów w zakresie rzetelności rejestra-cji zakładów opieki zdrowotnej i sprawowania kontroli nad tymi zakładami, a także oceny legalności funkcjonowania zakładów opieki zdrowotnej w zgodności z rejestrem zoz. Najwyższa Izba Kontroli negatywnie oceniła realizację przez wojewodów ustawo-wych zadań w zakresie rejestracji zakładów opieki zdrowotnej, ponieważ w 7 wojewódz-twach, na 9 skontrolowanych, rejestry zoz były prowadzone nierzetelnie. Rejestrowano zakłady bez wymaganych dokumentów i bez weryfikacji spełnienia przez nie wymogów w zakresie bazy lokalowej, wyposażenia medycznego i zatrudniania kadry medycznej. Po-nadto organy rejestrowe, mimo posiadanych uprawnień, nieskutecznie egzekwowały od zakładów ustawowe obowiązki zgłaszania do rejestru wszelkich zmian dotyczących pro-wadzonej działalności, np. nie wyegzekwowano od 315 zoz (na 8.460 zarejestrowanych zakładów w skontrolowanych województwach) aktualizacji danych rejestrowych, chociaż ostateczny termin aktualizacji upłynął 30.04.2001 r. Stan ten powodował, że część świad-czonych usług zdrowotnych pozostawała poza ewidencją rejestrową, a co gorsza, bez zwe-ryfikowania warunków ich wykonywania, co mogło stanowić zagrożenie dla życia i zdro-wia pacjentów. W ocenie NIK rejestrowanie zakładów opieki zdrowotnej bez wymaganych dokumentów kwalifikowało się do zjawisk i obszarów zagrożonych korupcją. Negatywnej oceny w tym zakresie nie zmienia fakt, iż w 5 województwach, na 9 skontrolowanych, rejestr zakładów opieki zdrowotnej prowadzony był, na podstawie upo-ważnienia wojewody, przez wojewódzkie centra zdrowia publicznego. Jednakże 4 woje-wodowie w nierzetelny i nieefektywny sposób sprawowali nadzór nad realizacją powie-rzonych zadań. Ponadto w jednym przypadku wykonywanie powierzonych zadań i jedno-cześnie sprawowanie nadzoru nad ich realizacją przypisano tej samej osobie. Wskutek po-wierzenia szerokiego zakresu zadań i kompetencji jednej osobie, tj. nierozdzielenie czyn-ności przygotowawczych, sprawdzających, dokumentacyjnych, decyzyjnych i kontrolnych, mogło dojść do powstania obszarów i mechanizmów korupcjogennych. Negatywnie należy także ocenić wywiązywanie się służb wojewodów z zadań w zakresie kontroli zakładów opieki zdrowotnej. W skontrolowanych 9 województwach przeprowadzono ogółem 991 kontroli, obejmując średnio jedynie 11,7% wszystkich zare-jestrowanych zakładów. Liczba przeprowadzonych kontroli w poszczególnych wojewódz-twach była zróżnicowana i wynosiła od 3 kontroli (0,8% zarejestrowanych zoz) w woje-wództwie opolskim do 20 kontroli w województwie dolnośląskim (2,8% zarejestrowanych zoz). Kontrole te dotyczyły jedynie wizytacji pomieszczeń zakładów oraz stanu zgodności danych zawartych w rejestrach, a nie prawidłowości udzielania świadczeń zdrowotnych. Jednakże, pomimo braku dostatecznej liczby pracowników z wykształceniem medycznym, wojewodowie nie zlecali przeprowadzenia, zarówno jednorazowych kontroli zakładu opie-ki zdrowotnej pod względem medycznym, jak i kontroli prowadzonych w sposób ciągły organom samorządów zawodów medycznych, medycznym towarzystwom naukowym i innym jednostkom. Wojewodowie nie korzystali również w szerszym zakresie z ustawo-wych możliwości włączania do tych kontroli wojewódzkich konsultantów medycznych, ponieważ na 650 powołanych konsultantów tylko 42 (6,4%) włączono do czynności kon-trolnych zoz. Najwyższa Izba Kontroli negatywnie także oceniła realizację, przez skontrolowane zakłady opieki zdrowotnej, zadań w zakresie zapewnienia legalności ich funkcjonowania, tj. w zgodności z ustawą o zakładach opieki zdrowotnej oraz rejestrem zoz. Stwierdzono np., że w 33 zakładach (70,2%), wystąpiło szereg nieprawidłowości w zakresie spraw for-malno-prawnych (nieaktualne statuty, brak regulaminów porządkowych), w 26 zakładach (55,4%) zmieniono zakres udzielania świadczeń zdrowotnych przed zgłoszeniem tego fak-tu do organu rejestrowego lub też w ogóle nie poinformowano organu rejestrowego. Nie informowano także organów rejestrowych w przypadku zmian kadrowych pracowników medycznych (35 zakładów – 74,5%) oraz zmian w posiadanym sprzęcie i aparaturze me-dycznej (23 zakłady – 48,9%). Nieprawidłowości wystąpiły także w zakresie zapewnienia właściwego stanu sani-tarno-technicznego bazy lokalowej 26 zakładów opieki zdrowotnej (55,3% skontrolowa-nych). W obiektach tych stwierdzono nadmierne zagęszczenia łóżek szpitalnych w salach chorych i brak swobodnego dostępu do łóżek chorych z trzech stron, brak wind, wejść dla niepełnosprawnych, prawidłowo zlokalizowanych izb przyjęć, pomieszczeń socjalnych dla personelu, odpowiedniej szerokości drzwi. W 23 zakładach (48,9%) nie realizowano prze-pisów ustawy Prawo budowlane, określających obowiązki w zakresie utrzymania obiektów w należytym stanie technicznym i estetycznym oraz w zakresie prowadzenia książek obiek-tów budowlanych i dokonywania corocznych kontroli stanu technicznej sprawności elemen-tów budynków i instalacji gazowych i przewodów kominowych. W 17 zakładach (36,1% skontrolowanych) wystąpiły nieprawidłowości związane z użytkowaną aparaturą medyczną. Stwierdzone nieprawidłowości polegały przede wszyst-kim na tym, iż część zainstalowanych i użytkowanych urządzeń nie posiadało stosownych oznaczeń CE, odpowiednich certyfikatów, atestów. Nie wykonywano również niezbęd-nych przeglądów technicznych lub też wykonywano je zbyt rzadko. Ponadto w 6 zakła-dach (12,7%) poziom wyposażenia w sprzęt i aparaturę medyczną był niewystarczający dla prawidłowego realizowania świadczeń zdrowotnych lub był niezgodny z obowiązującymi przepisami. W skontrolowanych zakładach opieki zdrowotnej nie stwierdzono nieprawidłowo-ści odnośnie składowania i przekazywania do utylizacji odpadów medycznych, aczkolwiek w 36 jednostkach (76,6%) będących wytwórcami odpadów medycznych, w niewłaściwy sposób uregulowano, pod względem formalnym, gospodarkę tymi odpadami. Najczęściej brak było programu gospodarki odpadami niebezpiecznymi, w niewłaściwy sposób prowa-dzono ewidencję ilościowo-jakościową wytwarzanych odpadów i ewidencję przekazywa-nia odpadów do utylizacji. Efekty finansowe kontroli wyniosły ogółem 457 tys. zł, z tego 352 tys. zł stanowiły kwoty wydatkowane z naruszeniem prawa oraz 105 tys. zł inne nieprawidłowości finanso-we. Po zakończeniu kontroli w jednostkach, wobec kwoty 49,8 tys. zł, NIK wnioskowała o podjęcie działań w celu jej odzyskania. W okresie od rozpoczęcia kontroli do sporządzenia niniejszej informacji odzyskano 120,8 tys. zł. W związku z ujawnionymi nieprawidłowo-ściami NIK skierowała 2 zawiadomienia do organów powołanych do ścigania przestępstw, a kierownicy skontrolowanych zakładów ukarali 4 osoby karami dyscyplinarnymi.