Informacja o wynikach kontroli wykorzystania środków Krajowego Funduszu Mieszkaniowego w latach 2001 - 2004 (I półrocze)

Najwyższa Izba Kontroli pozytywnie ocenia wspieranie budownictwa mieszkaniowego przez utworzony ustawą z dnia 26 października 1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego system kredytowania środkami Krajowego Funduszu Mieszkaniowego budowy lokali mieszkalnych na wynajem, natomiast realizacja tego systemu była niezadowalająca, a osiągnięte efekty były niewystarczające w stosunku do potrzeb w tym zakresie. Nie został w pełni zrealizowany Program „Infrastruktura – klucz do rozwoju” z dnia 29 stycznia 2002 r. przyjęty przez Radę Ministrów Program „Infrastruktura – klucz do rozwoju”, stanowiącym część „Strategii Gospodarczej Rządu Przedsiębiorczość – Rozwój – Praca”, gdyż na zaplanowaną budowę 45 tys. społecznych mieszkań czynszowych w latach 2002-2003, zrealizowano 17 tys. lokali mieszkalnych, tj. około 38%. Funkcjonowanie programu w latach 2001 – 2004 (I półrocze) przyczyniło się do powiększenia zasobów mieszkaniowych o ok. 30 tys. lokali mieszkalnych na wynajem. Natomiast w badanym okresie obniżyła się efektywność wspomagania budownictwa społecznego na wynajem ze środków KFM. Wprowadzenie z dniem 20 października 2001 r. zmiany trybu składania i rozpatrywania wniosków kredytowych polegające na wprowadzeniu dwuetapowej procedury kwalifikowania inwestycji do kredytowania spowodowało obniżenie zapotrzebowania na kredyty. Zmniejszyła się liczba składanych wniosków o udzielenie kredytu. Procedurą tą w 2001 r. objęto 702 wnioski o zakwalifikowanie przedsięwzięcia inwestycyjno-budowlanego do kredytowania, (wnioski wstępne), na kwotę 3.373,5 mln zł. Natomiast w 2002 r. wpłynęło do BGK 381 wniosków na kwotę 2.024,9 mln zł, a w 2003 inwestorzy złożyli 305 wniosków na kwotę 1.570,4 mln zł. Długa, skomplikowana i obciążająca wnioskodawców dodatkowymi kosztami z tytułu kwalifikacji wstępnej, procedura przyznawania kredytów była w ca 5% przypadków przyczyną rezygnacji ubiegających się o kredyt przed zakończeniem tej procedury . Ustalono, że liczba lokali mieszkalnych oddanych do użytkowania w roku 2002 wynosząca 6.617, a także w roku 2003 wynosząca 10.597 była niższa w porównaniu do roku 2001, w którym to oddano do użytkowania - 11.755 lokali. Kontrola wykazała, że w badanym okresie BGK nie zrealizował w pełni rocznych planów kredytowania ze środków KFM budowy lokali mieszkalnych na wynajem. W 2001 r. planowana kwota udzielonych kredytów została zrealizowana w 96%. W latach 2002 – 2004 (I półrocze) stopień wykonania planu kredytowania zmniejszył się i wynosił 57,0% w 2002 r. 63,8% w 2003 r., i 43,1% w I półroczu 2004 r. Obniżył się również stopień wykonania planu liczby kredytowanych lokali mieszkalnych i wynosił odpowiednio: 63,1% w 2002 r., 71,0% w 2003 r. oraz 46,5% w I półroczu 2004 r. Bank Gospodarstwa Krajowego zapewnił zasilanie KFM środkami pochodzącymi z pożyczek zagranicznych. Nie utworzono natomiast warunków do uruchomienia innych określonych przepisami prawa źródeł finansowania. Do dnia zakończenia kontroli nie zrealizowano trwających od marca 2001 r. działań w celu zasilenia KFM wpływami ze sprzedaży bankom hipotecznym wierzytelności z tytułu kredytów udzielonych ze środków KFM oraz wpływami z emisji BGK obligacji na podstawie upoważnienia ministra właściwego do spraw finansów publicznych i Prezesa Narodowego Banku Polskiego. W badanym okresie główne źródło zasilania KFM stanowiły środki z budżetu państwa oraz pożyczek zagranicznych. Udział środków budżetowych wynosił 34,5% w 2001 r., 44,5% w 2002 r., 49,3% w 2003 r., 30,8% w I półroczu 2004 r. Blisko połowa środków zasilających Fundusz pochodziła z pożyczek zaciągniętych na zasilanie KFM zarówno przez BGK, jak i Ministra Finansów. Udział tych środków wynosił 55,5% w 2001 r., 41,6% w 2002 r., 34,6% w 2003 r. i 41,2% w I półroczu 2004 r. W porównaniu do poprzedniej kontroli zmieniła się struktura środków zasilających KFM, w której ponad 43% stanowiły środki z pożyczek zagranicznych, zwiększyła się z 2 do 27 liczba kredytobiorców zalegających z miesięcznymi spłatami zadłużenia. Nadal występują, stwierdzone w poprzedniej kontroli nieprawidłowości dotyczące niewywiązywania się spółdzielni mieszkaniowych i towarzystw budownictwa społecznego z obowiązku stosowania zamówień publicznych przy wyborze wykonawcy robót budowlanych. Wykazano również przypadki pobierania kaucji od najemców i wykorzystywanie tych środków na finansowanie przedsięwzięć inwestycyjno-budowlanych. W świetle ustaleń kontroli, niezależnie od konieczności realizacji wniosków przekazanych skontrolowanym jednostkom, niezbędne jest m.in. podjęcie działań w zakresie : * znowelizowania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 lipca 2000 r. w sprawie warunków i trybu udzielania kredytów i pożyczek ze środków Krajowego Funduszu Mieszkaniowego oraz niektórych wymagań dotyczących lokali i budynków finansowanych przy udziale tych środków przez uproszczenie procedury uzyskiwania kredytu ze środków KFM wprowadzając jednoetapowe postępowanie dotyczące warunków i trybu udzielania oraz spłaty kredytów na realizację przedsięwzięć inwestycyjno – budowlanych; * dokonania analizy systemu kredytowania budownictwa mieszkaniowego środkami Krajowego Funduszu Mieszkaniowego w celu rozważenia możliwości zmiany tego systemu przez rozszerzenie katalogu podmiotów korzystających ze środków KFM na realizację przedsięwzięć inwestycyjno – budowlanych; * rozważenia podjęcia, w ramach realizacji zadań dotyczących gospodarki mieszkaniowej, działań w celu stworzenia warunków preferencyjnego wspierania budownictwa mieszkaniowego służących wyrównywaniu różnic regionalnych w obszarze rozwoju społecznego budownictwa czynszowego.