Informacja o wynikach kontroli, działalności administracji publicznej odpowiedzialnej za gospodarowanie zasobami morskiej infrastruktury technicznej

NIK, z własnej inicjatywy, przeprowadziła kontrolę działalności administracji publicznej odpowiedzialnej za gospodarowanie zasobami morskiej infrastruktury technicznej. Objęła ona okres 1995 - I kwartał 1997 r. , a poddano jej Ministerstwo Transportu i Gospodarki Morskiej, urzędy morskie w Gdyni, Słupsku i Szczecinie, urzędy wojewódzkie w Elblągu, Gdańsku, Koszalinie, Słupsku i Szczecinie oraz urzędy gmin w Dziwnowie, Postominie, Stepnicy, Darłowie, Elblągu, Gdyni, Kołobrzegu, Łebie, Międzyzdrojach, Pucku i Tolkmicku. Kontrolę przeprowadził Departament Transportu, Gospodarki Morskiej i Łączności oraz delegatury NIK w Gdańsku, Koszalinie i Szczecinie. Celem tej kontroli było dokonanie oceny działalności rządowej administracji ogólnej i morskiej oraz samorządowej i ich skuteczności w utrzymaniu w należytym stanie technicznym umocnień brzegowych - m.in. falochronów, opasek, ostróg i progów podwodnych, obiektów infrastruktury hydrotechnicznej - m.in. torów wodnych, kanałów, basenów i znaków nawigacyjnych - zapewniających dostęp do portów i przystani morskich oraz infrastruktury lądowej - m.in. dróg, kolei, sieci wodnej i kanalizacyjnej, urządzeń energetycznych i telekomunikacyjnych - znajdującej się w granicach portów i przystani zarządzanych przez administrację morską. Terenowe organy administracji morskiej zarządzają 23 portami i 38 przystaniami morskimi. Kontrola NIK wykazała, że wydatki z budżetu państwa nawet w połowie nie pokrywały zaplanowanych przez urzędy morskie wydatków na prace związane z utrzymaniem i modernizacją umocnień wybrzeża oraz obiektów infrastruktury morskiej i lądowej. W ocenie NIK uniemożliwia to administracji publicznej rzetelne wywiązywanie się ze swych ustawowych powinności zarządzania morską infrastrukturą techniczną. Inspektorzy NIK stwierdzili m.in., że zły stan techniczny nie remontowanych od lat obiektów portowych stanowi zagrożenie dla ludzi i jednostek pływających. W 8 skontrolowanych gminach stwierdzono niewłaściwy stan techniczny dróg dojazdowych. Bezpieczeństwo żeglugi zmniejsza zły stan falochronów a tory podejściowe w wielu przypadkach nie zapewniają wymaganych parametrów technicznych. Gdańsk, Gdynia, Szczecin i Świnoujście, a więc porty o podstawowym znaczeniu dla naszej gospodarki unowocześniły swój potencjał przeładunkowy i są gotowe do przyjmowania dużych statków o większym zanurzeniu, jednak w przypadku niepogłębiania torów podejściowych wszystkie te inwestycje pójść mogą na marne, a obsługa tych statków może być przejęta przez konkurencyjne porty zagraniczne. NIK zauważa, że mimo skromnych środków, jakie budżet przeznacza na utrzymanie obiektów infrastruktury morskiej i umocnień brzegowych, fundusze będące w dyspozycji administracji morskiej często nie były wydatkowane ani efektywnie, ani oszczędnie. W toku kontroli NIK odkryła uszczuplenia budżetu państwa w kwocie 1 564 tys. zł, z czego jak dotychczas odzyskano 267 tys. zł. Ujawniono m.in. przypadki ponoszenia przez urzędy morskie wydatków na prace przy obiektach administrowanych przez inne podmioty, brak nadzoru nad realizacją i rozliczaniem zleconych robót co prowadziło do zawyżania rachunków, a także brak determinacji i skuteczności w egzekwowaniu dochodów budżetowych - głównie z tytułu dzierżawy terenów portowych. NIK stwierdziła także, iż wojewodowie nierzetelnie kontrolowali wykonywanie zadań specjalistycznego nadzoru budowlanego, albo rozpoczynali je dopiero w związku z trwającą kontrolą NIK. Stan ten sprzyjał w pierwszym rzędzie pojawianiu się nieprawidłowości przy wydawaniu zezwoleń na budowę oraz niedostatkom kontroli stanu technicznego urządzeń hydrotechnicznych. Kontrola MTiGM wykazała m.in., że minister mimo ustawowego obowiązku nie opracował założeń polityki morskiej państwa, nie wydał też rozporządzenia w sprawie określenia warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać morskie budowle ochronne i hydrotechniczne. Nie zapewnił też wdrożenia, wynikających z ?Programu bezpieczeństwa w polskiej strefie Bałtyku?, wniosków dotyczących poprawy oznakowania nawigacyjnego. W efekcie przeprowadzonej kontroli NIK wnioskuje do ministra transportu i gospodarki morskiej o podjęcie starań zmierzających do usprawnienia funkcjonowania terenowych organów administracji morskiej, głównie poprzez realizację opracowanego przez Instytut Morski ?Kompleksowego programu zapewnienia bezpieczeństwa w polskiej strefie Bałtyku?, zaś do ministra spraw wewnętrznych i administracji m.in. o wykonywanie nadzoru nad działalnością terenowych organów rządowej administracji ogólnej współpracujących z administracją morską. Wojewodowie - w ocenie NIK - powinni zapewnić w pierwszym rzędzie sprawne funkcjonowanie specjalistycznego nadzoru budowlanego w obszarze gospodarki morskiej. Na dysponentach środków budżetowych, czyli ministrze transportu i gospodarki morskiej oraz dyrektorach urzędów morskich spoczywa zaś - w ocenie NIK - troska o zapewnienie środków finansowych, niezbędnych dla utrzymania należytego stanu technicznego infrastruktury morskiej, a także skuteczny nadzór nad celowym i gospodarnym ich wydatkowaniem.