Realizacja projektów współfinansowanych z funduszy strukturalnych w ramach kontraktów wojewódzkich

Najwyższa Izba Kontroli pozytywnie, mimo stwierdzonych uchybień, oceniła realizację przez beneficjentów projektów w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (ZPORR), objętych kontraktami wojewódzkimi. Wykorzystanie środków z UE przez beneficjentów na realizację projektów było zazwyczaj zgodne z przeznaczeniem. Wydatki zgłoszone przez beneficjentów we wnioskach o płatność spełniały warunki otrzymania refundacji ze środków funduszy strukturalnych. Instytucje Pośredniczące (tj. wojewodowie) na ogół prawidłowo dokonywały weryfikacji wniosków o płatność. NIK jako wydatki niekwalifikowalne uznała niektóre wydatki 5 beneficjentów w kwocie 2.733,9 tys. zł (0,8% ogółu wydatków na realizację badanych projektów), w szczególności ze względu na wydatkowanie środków z naruszeniem ustawy - Prawo zamówień publicznych oraz wystąpienie o refundację wydatków poniesionych na dodatkowe roboty, nieobjęte umową o dofinansowanie. W tych przypadkach NIK wystąpiła do Instytucji Pośredniczących i beneficjentów o ponowne rozliczenie wydatków. Rozliczenie wydatków przebiegało w sposób prawidłowy. Beneficjenci osiągnęli zakładane efekty realizacji projektów. Na 49 zakończonych projektów w 44 w pełni osiągnięto zakładane wskaźniki produktu (efekty rzeczowe), w 5 przypadkach wskaźnik ten wyniósł od 95% do 98,7%, przy czym osiągnięcie wskaźników realizacji projektów niższych niż planowano miało miejsce przede wszystkim przy projektach dotyczących budowy, rozbudowy lub modernizacji sieci kanalizacji sanitarnej i wynikało m.in. z braku zgody części mieszkańców na podłączenie do tej sieci. Większość beneficjentów osiągnęła również wskaźniki rezultatu, niekiedy wyższe od zakładanych nawet o 50%. NIK pozytywnie oceniła zaawansowanie wdrażania ZPORR na koniec 2006 r. Działania naprawcze podjęte przez Ministra Rozwoju Regionalnego (jako Instytucję Zarządzającą ZPORR) w celu przyspieszenia wydatkowania środków z funduszy strukturalnych (polegające m.in. na uproszczeniu procedur i wymogów) przyniosły efekty. Na koniec 2006 r. wartość zawartych umów o dofinansowanie wyniosła 11.118.379,3 tys. zł, tj. 97,3% alokacji na lata 2004-2006 dla ZPORR, podczas gdy na 30 czerwca 2006 r. zawarte umowy obejmowały 82,3% alokacji. Płatności zrealizowane z funduszy strukturalnych wyniosły na koniec 2006 r. 4.390.087 tys. zł (38,4% alokacji na lata 2004-2006) i wzrosły o 347,5% w porównaniu do końca 2005 r. Należy jednak zaznaczyć, że poziom refundacji związanych z realizacją Priorytetu 2 (obejmującego projekty współfinansowane z Europejskiego Funduszu Społecznego) jest znacznie niższy niż w przypadku Priorytetów 1 i 3 ZPORR (obejmujących projekty współfinansowane z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego). Do końca 2006 r. wydatkowano 37,6% środków przewidzianych w ramach Priorytetu 1, 53,5% - w przypadku Priorytetu 3. W ramach Priorytetu 2 wydatkowano18,5% przewidzianych na jego realizację środków, co wskazuje na potrzebę zwiększenia tempa rozliczania płatności dla uniknięcia ryzyka niepełnego wykorzystania środków z Europejskiego Funduszu Społecznego. NIK pozytywnie oceniła działania Ministra Finansów (wykonującego funkcję Instytucji Płatniczej) w zakresie obsługi przepływów finansowych środków z funduszy strukturalnych na realizację ZPORR. Zastrzeżenia NIK dotyczyły braku skutecznej koordynacji przez Ministra Finansów wdrażania systemu informatycznego monitoringu i kontroli finansowej SIMIK. Do zakończenia kontroli NIK system ten nie został w pełnym zakresie wdrożony. Wojewodowie (tj. Instytucje Pośredniczące) w przypadku 44 z 56 badanych projektów dochowali terminu zawarcia z beneficjentami umów o dofinansowanie. Opóźnienia dotyczące 12 umów wyniosły od 3 do 155 dni i były następstwem nienależytego sporządzania wniosków o dofinansowanie projektu przez część beneficjentów, co tłumaczono m.in. licznymi zmianami przepisów oraz wytycznych Instytucji Zarządzającej. Większość pierwotnych wersji wniosków beneficjentów o płatność zawierało błędy, stwierdzane przez Instytucje Pośredniczące w trakcie weryfikacji wniosków, co powodowało konieczność ich poprawiania przez beneficjentów i wydłużało okres oczekiwania beneficjentów na otrzymanie refundacji poniesionych wydatków. Refundacja wydatków następowała od 5 do 180 dni (średnio 80 dni) od wpływu wniosku pierwotnego i od 2 dni do 90 dni (średnio 38 dni) od daty złożenia wniosku poprawnego. Przyczynami nienależytego przygotowania wniosków o płatność - jak wyjaśniali beneficjenci – były m.in. zmieniające się w trakcie realizacji projektów procedury i wytyczne dotyczące sporządzania wniosków. Poprawa poziomu wykorzystania funduszy strukturalnych w 2006 r. została osiągnięta nie tylko dzięki podjęciu działań naprawczych przez Ministra Rozwoju Regionalnego, ale także dzięki właściwemu przygotowaniu i dużemu zaangażowaniu samorządów województw we wdrażanie projektów objętych kontraktami wojewódzkimi w ramach ZPORR. Nabyte doświadczenia stanowią dobrą podstawę do zarządzania przez samorządy województw środkami dla regionów z alokacji 2007-2013. Dla pełnego wykorzystania środków z funduszy strukturalnych przyznanych na lata 2004-2006 konieczne jest sprawne rozliczenie w latach 2007-2008 wniosków o płatność na znacznie, niekiedy kilkakrotnie wyższe kwoty niż dotychczas, i to równolegle z rozpoczęciem wykorzystywania środków na lata 2007-2013. Wymaga to zwiększenia zdolności administracyjnej urzędów. W wielu przypadkach, na co NIK zwracała uwagę już w poprzednich kontrolach, do powstania opóźnień, uchybień i nieprawidłowości przyczynił się również niewystarczający stan kadr w stosunku do postawionych zadań. Po przeprowadzeniu kontroli NIK wnioskowała m.in. o: podjęcie przez Ministra Rozwoju Regionalnego działań w celu przyspieszenia procesów weryfikacji wniosków płatniczych przez instytucje zaangażowane we wdrażanie ZPORR, zapewnienie odpowiedniego stanu kadr w instytucjach zaangażowanych w rozliczanie projektów i weryfikację wniosków beneficjentów o płatność, podjęcie przez Ministra Rozwoju Regionalnego i Ministra Finansów działań w celu sprawnego uruchomienia systemu informatycznego, niezbędnego do zapewnienia obsługi środków na lata 2007-2013. ** Kontrakty wojewódzkie na lata 2005-2006, zawarte pomiędzy stroną rządową a samorządową, określają m.in. wysokość środków udostępnianych na rozwój województwa przez stronę rządową, tj. na realizację projektów w ramach wojewódzkich programów rozwoju regionalnego (wyłącznie krajowe środki publiczne) oraz projektów realizowanych w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (środki z budżetu Wspólnot Europejskich i publiczne środki krajowe) i INTERREG (środki z budżetu Wspólnot Europejskich i publiczne środki krajowe). Środki na realizację projektów w ramach ZPORR stanowiły około 94% wartości kontraktów zawartych na lata 2005-2006. *** Kontrola została przeprowadzona w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego, Ministerstwie Finansów i u 50 beneficjentów realizujących 56 projektów w ramach priorytetów 1,2,3 ZPORR. Kontrolą objęto okres od 1 maja 2004 r. do 30 czerwca 2006 r. Ustalenia kontroli były aktualizowane w miarę możliwości na koniec 2006 r.