Informacja o wynikach kontroli finansowania ze środków budżetu państwa wypoczynku letniego dzieci i młodzieży

Kontrolę podjęto na wniosek Sejmowej Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży i przeprowadzono w okresie od 19 sierpnia do 20 grudnia 2002 r. Kontrola obejmująca lata 2001 – 2002 dotyczyła Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu, Łódzkiego Urzędu Wojewódzkiego, 5 kuratoriów oświaty (w Gdańsku, w Łodzi, w Opolu, w Warszawie i we Wrocławiu) oraz 29 wybranych organizatorów wypoczynku letniego dzieci i młodzieży, w tym 6 stowarzyszeń o zasięgu ogólnopolskim. Na dotacje związane z finansowaniem wypoczynku letniego objęci kontrolą dysponenci przeznaczyli w 2001 r. ze środków budżetowych 13.782,9 tys. zł i w 2002 r. (do czasu zakończenia kontroli) 12.332,4 tys. zł, tj. łącznie 26.115,3 tys. zł, z tego MENiS – 15.519,9 tys. zł (59,4%) i urzędy wojewódzkie za pośrednictwem kuratorów oświaty - 10.599,4 tys. zł (40,6%). Najwyższa Izba Kontroli pozytywnie ocenia finansowanie ze środków budżetu państwa wypoczynku letniego dzieci i młodzieży, stwierdzając równocześnie szereg nieprawidłowości w organizacji tego finansowania. Nieprawidłowości takie wyniknęły przede wszystkim z braku rzetelnych działań dysponentów w analizowaniu ofert organizatorów, niedostatecznej wnikliwości przy udzielaniu dotacji i ich rozliczaniu, a także braku kontroli rozliczeń finansowych. Krytycznie ocenić należy brak koordynacji finansowania wypoczynku przez różnych dysponentów środków budżetowych, a także współdziałania dysponentów w przypadkach finansowania równocześnie tych samych organizatorów wypoczynku i tych samych zadań. Ważniejsze ustalenia kontroli: 1. Finansowanie wypoczynku letniego dzieci i młodzieży środkami budżetowymi nie wiązało się z analizowaniem tych wydatków pod względem kierowania takiej pomocy przede wszystkim do dzieci i młodzieży, która z przyczyn materialnych, zdrowotnych lub losowych miała ograniczone możliwości korzystania z wypoczynku letniego. Nie przestrzegano bowiem zasady w myśl której pierwszeństwo w korzystaniu z wypoczynku finansowanego z budżetu państwa przysługuje dzieciom będącym sierotami, wychowankom domów dziecka oraz innych placówek opiekuńczo – wychowawczych, dzieciom z rodzin zastępczych, wielodzietnych, żyjących w trudnych warunkach materialnych, z zaburzeniami somatycznymi i zamieszkującym w środowisku ekologicznie zagrożonym. 2. Równoczesne finansowanie tych samych organizatorów wypoczynku oraz poszczególnych zadań przez różnych dysponentów środków publicznych dotyczyło 19 z 29 skontrolowanych organizatorów wypoczynku i nie wiązało się z zasadnym w tych przypadkach przekazywaniem informacji dysponentom środków budżetowych o takich działaniach. Objęci kontrolą organizatorzy wypoczynku uzyskiwali dofinansowania kolonii i obozów środkami publicznymi przeciętnie z ponad 3 różnych źródeł, zaś udzielający takich dotacji dysponenci części budżetowych i budżetów samorządowych różnych szczebli nie dysponowali informacjami o ofertach wykonania tych samych zadań składanych również innym dysponentom, zawieranych umowach, kwotach udzielanych dotacji i ich rozliczeniu. Tworzyło to warunki do występowania o dotacje w zawyżonych kwotach i w oderwaniu od faktycznych kosztów takich zadań. Oferty organizatorów nie były również rzetelnie analizowane na etapie rozpatrywania. 3. Organizację wypoczynku letniego powierzono w 14 z 29 przypadków podmiotom nie posiadającym własnej lub użyczonej bazy materialnej niezbędnej do organizacji placówek wypoczynku. W związku z tym organizatorzy ci zlecali usługi dotyczące wyżywienia i zakwaterowania uczestników innych podmiotom. Dokonując zakupu ww. usług, finansowanych środkami dotacji nie stosowano we wszystkich przypadkach zasad, formy i trybu udzielania zamówień przewidzianych w ustawie z dnia 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicznych. 4. W ponad połowie umów zawieranych przez kontrolowane kuratoria oświaty (331 z 501 umów zawartych w 2001 r. i 157 z ogółem 398 umów zawartych w 2002 r.) zaniedbano obowiązek ich prawidłowego przygotowania. Wymieniona część umów nie określała wymaganego szczegółowego opisu zadania, terminów i liczby uczestników wypoczynku, w tym jako miejsce realizacji zadania podawano m.in. “teren całej Polski”, a jako termin realizacji zlecenia “okres wakacji letnich”. Skutkowało zmniejszeniem dyscypliny realizacji zleceń, co wiązać również należy z zawieranie umów w trakcie realizacji turnusów, a nawet po ich zakończeniu. 5. Podstawową formą rozliczenia finansowego zlecenia stosowaną przez kontrolowanych dysponentów była analiza zbiorczego sprawozdania finansowego przedłożonego przez organizatora. W umowach nie wymagano przy tym rzetelnego przedkładania dokumentacji źródłowej wydatków, co umożliwiało sporządzanie rozliczeń niezgodnych ze stanem faktycznym i niepowiązanych z ewidencją finansowo – księgową. 6. Kontrole Ministerstwa i kuratorów oświaty ograniczały się do nadzoru nad realizacją zadań programowych. Kontrolami takimi obejmowano corocznie ok. 1,5 tys. placówek wypoczynku. Dotyczyły one głownie oceny realizacji programów wychowawczych, bezpieczeństwa dzieci i młodzieży oraz spraw organizacyjnych. Zaniechano natomiast kontroli prawidłowości wydatkowania środków budżetowych.. W efekcie w 2 z 29 przypadków skontrolowanych organizatorów przekazywano otrzymane dotacje innym podmiotom, w tym takim którym dysponenci środków budżetowych odmówili ich przyznania. 10 objętych kontrolą organizatorów wypoczynku zaniechało, przewidzianego w umowach, obowiązku prowadzenia wyodrębnionej ewidencji finansowo – księgowej środków z dotacji budżetowych, a w 9 przypadkach odrębnego oznaczania dowodów księgowych takich wydatków. Ujawniono również nieuzasadnione łączenie środków otrzymanych z dotacji z rozliczeniami wewnątrzorganizacyjnymi, co w znacznej skali miało miejsce w przypadku jednostek organizacyjnych ZHP. Kontrola Komendy Chorągwi ZHP w Opolu ujawniła m.in. przypadek przeznaczania całości środków z dotacji na finansowanie zadań nie związanych z wypoczynkiem i przedstawianie rozliczeń niezgodnych ze stanem faktycznym.