Informacja o wynikach kontroli restrukturyzacji i przekształceń własnościowych Fabryki Samochodów Osobowych - FSO Warszawa

Postanowienia “Umowy wspólnego przedsięwzięcia” zawartej pomiędzy Skarbem Państwa a firmami koreańskimi Daewoo Corporation i Daewoo Heavy Industries Ltd we właściwy sposób zabezpieczają podstawowe interesy Skarbu Państwa i pracowników utworzonej spółki Daewoo - FSO Motor, a także polskich dostawców. Problemem pozostaje jednak sposób jej rozliczania. Fabryka Samochodów Osobowych istniejąca od stycznia 1950 r. była wielozakładowym przedsiębiorstwem państwowym, liczącym w 1995 r. 29 jednostek organizacyjnych i zatrudniającym przeszło 20 tys. pracowników. Przygotowania do przekształceń własnościowych FSO rozpoczęto w lutym 1991 r. W listopadzie 1995 r. podpisano “Umowę wspólnego przedsięwzięcia, a 29 lutego 1996 r. zamknięto likwidację FSO i podzielono jej majątek na część wnoszoną do spółki FSO z Daewoo i na część stanowiącą udziały FSO w spółce General Motors Poland oraz Zespół Zamkowo - Parkowy w Krasiczynie wnoszone do Agencji Rozwoju Przemysłu SA. Tego samego dnia zawiązano jednoosobową spółkę Skarbu Państwa FSO - Motor Sp. z o.o., do której - w dwa tygodnie później - przystąpili inwestorzy z Daewoo. Jednocześnie, firma z dniem 14 marca 1996 r. zmienia nazwę na Daewoo - FSO Motor Sp. z o.o. W ocenie NIK postanowienia “Umowy” we właściwy sposób zabezpieczały podstawowe interesy Skarbu Państwa i pracowników utworzonej spółki Daewoo - FSO Motor. W ramach “Kwoty gwarantowanych inwestycji” inwestorzy zobowiązali się zainwestować lub sprawić, ze Spółka zainwestuje do końca 2001 r. równowartość 1 121 mln USD, a to przez podwyższenie kapitału zakładowego Spółki o 448,4 mln dolarów oraz zagwarantowanie pożyczek na sumę 672,6 dolarów. W razie niewywiązania się z tych zobowiązań przewidziano kary umowne płatne przez Daewoo na rzecz Skarbu Państwa. Ponadto Daewoo zobowiązała się sfinansować z własnych środków inwestycje związane z montażem samochodów. Produkcja Poloneza ma zostać utrzymana do 1999 r., a roczne zdolności produkcyjne wynieść mają w 2001 roku 220 tys. sztuk nowych aut, w tym 200 tys. modeli Daewoo, 300 tys. silników i 250 tys. bloków napędowych. Do 13 stycznia 1998 r inwestorzy wnieśli do kapitału zakładowego Spółki równowartość 293,1 mln dolarów, co stanowi ponad 60 % inwestycji kapitałowych przewidzianych do 2001 r., natomiast przewidziane na lata 1996 - 97 nakłady inwestycyjne na sumę 398,5 mln dolarów osiągnęły 531,5 mln dolarów, a więc zostały wykonane w 133,4 %. Źródłem sfinansowania tych nakładów były: podwyższenie kapitału o 82,4 mln dolarów, uzyskanie przez Daewoo kredytów gwarantowanych na sumę 253,8 mln dolarów i środki własne spółki w wysokości 195,3 mln dolarów. Od marca 1996 r. do końca 1997 zasoby majątkowe Spółki wzrosły 3,8 raza. Majątek trwały powiększył się 3,1 - krotnie, a majątek obrotowy ponad 5 - krotnie. Aktywa netto spółki wzrosły 1,7 raza. NIK zwraca jednak uwagę na niekorzystne zjawisko ponad 4 - krotnego wzrostu zadłużenia długoterminowego spółki. Postanowienia “Umowy wspólnego przedsięwzięcia” zawierały elementy realizacji polityki państwa w przemyśle i na rynku motoryzacyjnym - wprowadzenie na rynek nowych modeli samochodów i rozszerzenie oferty rynkowej stanowiącej element konkurencji wobec Fiata, obowiązek polonizacji produkcji i stworzenie innym przedsiębiorstwom możliwości kooperacji z Daewoo. Tymczasem, pomimo ustalonych rocznych okresów realizacji niektórych zobowiązań, nie nałożono na Spółkę obowiązku przekazywania Skarbowi Państwa bieżącej informacji o stopniu ich wykonania. Ocena taka może być dopiero dokonana po 3 latach od momentu rejestracji Spółki Daewoo - FSO Motor, a więc w 1999 r. i po 6 latach - czyli w 2002 r. Skutkiem tego kontrolowane przez NIK ministerstwa nie dysponowały informacjami o stopniu realizacji “Umowy”. W ocenie NIK niedostateczne było współdziałanie ministra skarbu państwa, jako strony “Umowy” z ministrem gospodarki realizującym politykę państwa w przemyśle motoryzacyjnym, a także z inwestorami z Daewoo, co objawiało się brakiem reakcji na ważne propozycje składane przez koncern. Nie udzielił on m.in. odpowiedzi na propozycje prezesa Daewoo - FSO Motor dotyczące inwestycji, źródeł finansowania i programów produkcyjnych. Nie odniósł się też do propozycji przeniesienia 100 mln dolarów na kapitał zakładowy spółki z wierzytelności inwestorów, sięgających ponad 417 mln dolarów z tytułu finansowania przez nich montażu aut. Przez okres 2 lat nie wypracowano sposobu weryfikowania wartości aportów wnoszonych przez inwestorów. Nie podważając dotychczasowych i przewidywanych form dokapitalizowania Spółki, wartość, przedmiot i celowość wnoszonych aportów powinna być - zdaniem NIK - przedmiotem analiz ze strony Skarbu Państwa. Działalność Spółki powinna - zdaniem NIK - podlegać stosownemu nadzorowi ze strony Skarbu Państwa, w przeciwnym bowiem razie dojść może do rozbieżności stanowisk w momencie dokonywania ocen realizacji zobowiązań przez strony “Umowy”. Dlatego też - w opinii Najwyższej Izby Kontroli - należy ustalić zasady współdziałania ministrów: skarbu państwa i gospodarki w sprawie realizacji “Umowy wspólnego przedsięwzięcia” i innych umów oraz uzgodnić z organem skarbowym sposób oceny realizacji zobowiązań - stanowiących podstawę do umorzenia spółce podatku dochodowego. Trzeba też ustalić precyzyjną metodę rozliczeń nakładów inwestycyjnych.