Funkcjonowanie towarzystw budownictwa społecznego oraz gospodarowanie gminnym zasobem mieszkaniowym w Mieście Poznaniu

Delegatura Najwyższej Izby Kontroli w Poznaniu, skontrolowała funkcjonowanie towarzystw budownictwa społecznego i gospodarowanie gminnym zasobem mieszkaniowym Miasta Poznania w latach 2002 – 2005. NIK negatywnie oceniła brak skutecznego nadzoru zarówno nad towarzystwami budownictwa społecznego w badanym okresie, jak również podmiotami bezpośrednio wykonującymi zadania z zakresu gospodarowania gminnym zasobem mieszkaniowym (do 2003 r.). Pozytywnie oceniła natomiast uchwalenie przez Radę Miasta, wieloletnich planów realizacji celów z zakresu polityki mieszkaniowej oraz podejmowane (od 2004 r.) działania władz miasta dotyczące zarządzania i administrowania mieszkaniami komunalnymi. Największe nieprawidłowości NIK stwierdziła w Poznańskim Towarzystwie Budownictwa Społecznego w Poznaniu (PTBS), które od początku nie było właściwie przygotowane do samodzielnego budowania domów z mieszkaniami na wynajem. Wszystkie funkcje w tym zakresie faktycznie wykonywała spółka Unia Wspólnego Inwestowania (UWI), występująca formalnie jako inwestor zastępczy, wybrany przez Zarząd PTBS, bez zachowania procedur zamówień publicznych. Wynagrodzenie inwestora wyniosło łącznie ponad 4,6 mln zł (w latach 2002-2004). Miasto posiadało w PTBS ponad 99% udziałów, natomiast UWI poniżej 0,1%. Mimo tego, prezes UWI był jednocześnie przewodniczącym Rady Nadzorczej PTBS (do czerwca 2004 r.). Faktycznie brak było skutecznego nadzoru, zarówno nad przygotowaniem, realizacją, jak i rozliczaniem inwestycji. W efekcie doprowadziło to do niegospodarnego wydatkowania znacznych środków publicznych i niedochowania warunków 6 umów kredytowych. Rzeczoznawcy sądowi wyliczyli szkody na ponad 2 mln zł oraz zgłosili wątpliwość co do zasadności robót dodatkowych o wartości ponad 4 mln zł. PTBS utracił prawo do umorzeń kredytów (ponad 3,4 mln zł) t.j. 10% kosztów mieszkaniowych, kredytowanych przez Krajowy Fundusz Mieszkaniowy. Poważnym zarzutem NIK jest nieprzestrzeganie przepisów dotyczących zamówień publicznych (dotyczących kwoty ponad 83 mln zł). Wykonawców robót wybierał inwestor zastępczy (UWI), a PTBS występowało w roli płatnika. W związku ze stwierdzeniem faktów uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstw, NIK skierowała do prokuratury 2 zawiadomienia o popełnieniu przestępstw (potwierdzenie nieprawdy przez ówczesnego Prezesa PTBS w celu uzyskania kredytu bankowego oraz działanie na szkodę spółki). W procesie realizacji budownictwa czynszowego przy ul. Katowickiej w Poznaniu przez TBS „Nasz Dom”, wystąpiły opóźnienia w budowie budynków mieszkalnych przy jednoczesnym nie naliczaniu kar umownych wykonawcom robót oraz jednostce projektowej. W rezultacie nieterminowego wykonania budynków mieszkalnych TBS utraciło możliwość umorzenia kredytu w wysokości 10 % kosztów przedsięwzięcia oraz dochody z opłat czynszu, TBS Wielkopolska prawidłowo realizował inwestycje budowlane, choć nie ustrzegł się nieprawidłowości polegających m.in. na niedochodzeniu kar umownych z tytułu nieterminowej realizacji robót budowlanych. Kontrola w Urzędzie Miasta Poznania stwierdziła m.in.: - Władze Miasta przekazały na rzecz tbs majątek znacznej wartości – aporty o łącznej wartości 42.124.077 zł (z czego w latach 2002-2005 o wartości 29.404.177 zł). Przedmiotem tych aportów były atrakcyjne tereny budowlane (np. ul. Murawa, ul. Szyperska/Piaskowa). Ponadto Miasto przekazało na rzecz tbs w formie dopłat do kapitału kwotę 38.737.416 zł. Kontrola ujawniła brak należytego nadzoru nad funkcjonowaniem towarzystw budownictwa społecznego. Trzy z pięciu tbs prowadziły działalność inwestycyjną, oddając do użytku (w latach 2002-2005 III kwartał) łącznie 1276 mieszkań. Brak nadzoru przyczynił się do wielu nieprawidłowości, które doprowadziły m.in. do niekorzystnego zarządzania majątkiem spółek i stworzenia możliwości występowania zjawisk korupcjogennych, - Miasto, pomimo posiadanych większościowych udziałów ponad 90% w kapitale czterech tbs, nie zagwarantowało sobie „proporcjonalnie większościowej” reprezentacji w organach spółek. Dopiero na początku 2004 r. przedstawiciele Miasta w Zgromadzeniu Wspólników doprowadzili do ujednolicenia umów spółek dla wszystkich tbs, co zapewniło udział w radach nadzorczych przedstawicieli w liczbie gwarantującej, co najmniej bezwzględną większość głosów. Do 2004 r. przewodniczącymi rad nadzorczych byli wyłącznie reprezentanci mniejszościowych udziałowców spółek. Przedstawiciele Miasta w radach nadzorczych spółek nie wykorzystywali swoich uprawnień, nie sygnalizowali też władzom Miasta żadnych nieprawidłowości w funkcjonowaniu spółek. Pomimo zaangażowania znacznych środków publicznych władze Miasta nie wykorzystywały uprawnień kontrolnych wobec tbs (nie prowadzono żadnych kontroli), między innymi w zakresie wykorzystania dopłat zgodnie z przeznaczeniem oraz udzielania zamówień publicznych. NIK wykazała również brak dostatecznie jasnych kryteriów przyznawania tbs środków z budżetu Miasta. Stwarzało to możliwość nierównego traktowania podmiotów, nie znajdującego uzasadnienia merytorycznego. Na przykład ponad 50% przekazanych spółkom dopłat od Miasta otrzymał PTBS (21.009.012 zł), a kwotę 533.000 zł przekazano na rzecz TBS Koziołki, który pomimo tej pomocy nie podjął działalności inwestycyjnej polegającej na budowie domów na wynajem. W czerwcu 2005 r. Rada Miasta Poznania podjęła uchwały w sprawie wycofania udziałów z 2 tbs nieprowadzących działalności inwestycyjnej (TBS Koziołki, Zachodnie TBS). Miasto Poznań przekazało też środki finansowe w łącznej kwocie ponad 4,8 mln zł tytułem partycypacji w kosztach budowy 133 mieszkań z zasobu TBS Wielkopolska dla lokatorów mieszkań komunalnych. Kontrola wykazała, że ich podziału dokonano z naruszeniem ustalonego trybu postępowania. Kontrola NIK ujawniła także nieprawidłowości przy próbie pozyskania przez Miasto z zasobów PTBS lokalu mieszkalnego, przeznaczonego na siedzibę rodzinnego domu dziecka. Do 2003 r. Miasto Poznań nie zapewniło skutecznego nadzoru nad gminnym zasobem mieszkaniowym, a do czasu kontroli NIK nie wypracowano również dostatecznie skutecznych metod zabezpieczenia nakładów finansowych poniesionych przez Miasto na modernizację i remonty budynków zarządzanych przez wspólnoty mieszkaniowe. Ponadto kontrola Zarządu Komunalnych Zasobów Lokalowych w Poznaniu (ZKZL), Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Mieszkaniowej S.A. w Poznaniu (MPGM), stwierdziła m.in. brak dostatecznie przejrzystych uregulowań odnośnie podziału zadań pomiędzy kontrolowanymi jednostkami, czyli między właścicielem, zarządzającym i administratorem. Obniżało to również efektywność nadzoru sprawowanego przez władze Miasta Poznania. Konsekwencją takiego stanu były m.in. nieprawidłowości w zakresie udzielania zamówień na remonty i modernizacje budynków mieszkalnych.