Gospodarka pozabudżetowa a przejrzystość finansów publicznych – wybrane fundusze Banku Gospodarstwa Krajowego

W polityce fiskalnej kluczowe jest przestrzeganie zasad przejrzystości i jawności finansów publicznych. Jeśli chodzi o pierwszą z nich, polega ono na prezentowaniu informacji dotyczących finansów publicznych w taki sposób, aby były one możliwe do odczytania i zrozumienia nie tylko przez specjalistów. Ponadto uzależnia się decyzje ekonomiczne rządów od dokładnej oceny sytuacji, z uwzględnieniem kosztów i korzyści wszelkich zmian. W ten sposób dostarcza się pracodawcom, rynkom i społeczeństwu niezbędnych narzędzi do rozliczenia władz z ich wyników oraz zarządzania zasobami publicznymi. Materialnym wymiarem stosowania tej zasady jest m.in. klasyfikacja budżetowa. Zasada jawności ma zastosowanie np. w pracy parlamentu nad budżetem, udostępniania treści ustawy budżetowej opinii publicznej oraz uczynienia z niej przedmiotu dyskursu publicznego, zwłaszcza w środkach masowego przekazu. Ma to przyczyniać się do ograniczenia marnotrawstwa środków publicznych przez racjonalizację wydatków. Jednak w ostatnich lat, głównie z powodu pandemii COVID-19 oraz napaści Rosji na Ukrainę, polski rząd zaczął stosować rozwiązania, których część wiązała się z wydatkowaniem środków poza budżetem państwa. Są one prowadzone za pośrednictwem Banku Gospodarstwa Krajowego i jego funduszy. Celem artykułu jest ocena wpływu tych rozwiązań na przestrzeganie zasad jawności i przejrzystości finansów publicznych. Wykorzystano w nim argumentację ekonomiczną, przeprowadzono analizę dostępnych danych ilościowych oraz jakościowych.

ABSTRACT

Extra-Budgetary Economy Versus Public Finance Transparency – Selected Funds of the Bank Gospodarstwa Krajowego 

In fiscal policy, it is key to comply with the principles of transparency and openness of public finance. The former means that information related to public finance is presented in a way that is understandable and can be processed also by persons who are not experts in the area. Besides, economic decisions of governments depend on an in-depth analysis of the situation, with due consideration of costs and benefits of all changes. In this way, employers, markets and society are provided with necessary tools to hold the authorities accountable for the results of their activities and public resources management. Budgetary classification is one of material dimensions of this principle. While the principle of transparency is applicable, for instance, when parliaments work on budgets, make the budget laws available to the public opinion and submit them to an open discourse, especially in the mass media. This is supposed to contribute to reducing public resources waste through rationalised spending. However, over the last years, mostly due to the COVID-19 pandemics and the Russian aggression on Ukraine, the Polish government has started using solutions relating to spending funds outside the state budget. These take place with the participation of Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) and its funds. The article aims to assess the impact of such solutions on compliance with the principles of transparency and openness of public finance. The author refers to economic arguments and analyses available qualitative and quantitative data. 

Key words: transparency of public finance, openness of public finance, BGK, Fund for COVID-19 Counteracting, Polish Order programme (Polish: Polski Ład)