Przeciwdziałanie przemocy domowej – luki i nieprawidłowości w systemie wsparcia

Przemoc domowa jest jednym z najpoważniejszych wyzwań społecznych. Dotyka ludzi niezależnie od ich statusu społecznego, wykształcenia, wieku i płci. Jest naruszeniem podstawowych wolności jednostki – prawa do życia bez strachu, bezpieczeństwa osobistego oraz integralności cielesnej i psychicznej. Z tego powodu walka z nią jest nie tylko obowiązkiem moralnym społeczeństwa, ale także warunkiem funkcjonowania państwa prawa i przestrzegania praw człowieka. Brak skutecznej walki z przemocą przekłada się na erozję zaufania społecznego wobec instytucji publicznych. Jeśli ofiary nie otrzymują adekwatnej pomocy, a sprawcy pozostają bezkarni, społeczeństwo przestaje wierzyć w realną skuteczność ochrony podstawowych praw obywatelskich. Skutki przemocy domowej są długofalowe i wielowymiarowe – wpływają nie tylko na zdrowie fizyczne i psychiczne ofiar, ale również na ich zdolność do funkcjonowania w społeczeństwie. Często dochodzi do rozpadu więzi rodzinnych i społecznych, pojawiają się zaburzenia psychiczne, uzależnienia, zachowania autodestrukcyjne, w tym próby samobójcze. W ostatnim czasie Najwyższa Izba Kontroli dwukrotnie badała, czy działania podejmowane przez podmioty odpowiedzialne za przeciwdziałanie przemocy domowej były prawidłowe i rzetelne. Dodatkowo w siedzibie NIK odbył się panel ekspertów poświęcony tej tematyce. Wyniki kontroli wykazały niską jakość lokalnych programów przeciwdziałania temu zjawisku, ograniczone wsparcie zarówno dla osób doznających przemocy, jak i niewystarczające działania wobec jej sprawców oraz brak rozwiązań o charakterze strategicznym i długofalowym, które pomogłyby skuteczniej chronić ofiary.

ABSTRACT

Preventing Domestic Violence – Gaps and Irregularities in the Support System

Domestic violence is one of the most serious social challenges. People experience it regardless of their social status, education level, age and gender. It breaches the basic freedoms of a person – the right to live without fear, the right to personal safety, and physical and mental integrity. That is why counteracting domestic violence is not only a moral duty of the society, but also a prerequisite for a state of law to operate, and for compliance with human rights. The lack of efficient fight against violence translates into an erosion of social trust in public institutions. When victims do not get adequate support, and offenders remain unpunished, the society stops believing that the basic citizens’ rights are really protected in an effective manner. The consequences of domestic violence are long-term and multidimensional – not only do they affect physical and mental health of victims, but hamper their ability to live in a society as well. Family and social links frequently break, mental problems arise, as well as addictions, self-destructive behaviours, including attempted suicide. Over the last years, the Supreme Audit Office has twice examined whether the measures taken by the entities responsible for counteracting domestic violence are appropriate and effective. In addition, an expert panel was organised in the NIK headquarters, dedicated to the issue. The results of the audit show that the quality of local programmes of domestic violence counteracting is low. Support for victims is insufficient and so are measures taken against offenders. There are no solutions available of strategic and long-term nature that would help protect victims in a better way.

Key words: domestic violence, counteracting domestic violence, Niebieska Karta (“Blue Record”), regional social policy centres, local social family assistance centres, social assistance centres