W sprawie prekariatu w Polsce – konieczna zmiana podejścia do zatrudniania pracowników

Pojęcie prekariatu pojawiło się w naukach społecznych w latach 80. XX w. na określenie pracowników tymczasowych i sezonowych – posługiwał się nim m.in. niemiecki filozof i socjolog Jürgen Habermas. Spopularyzował je i problem, który się z nim wiąże głównie Guy Standing, profesor University of London, ekonomista i socjolog brytyjski, ekspert Międzynarodowej Organizacji Pracy, przede wszystkim publikując książkę pt. „The Precariat: The New dangerous class”. Mianem prekariatu określił on ludzi cierpiących na brak wszystkich lub większości spośród siedmiu rodzajów bezpieczeństwa związanych z pracą, np. bezpieczeństwo na rynku pracy, zatrudnienia, miejsca czy reprodukcji umiejętności. Definicja Standinga stała się punktem wyjścia dla wielu innych autorów. Według innej, bardziej syntetycznej definicji, prekariat jest to „nowa grupa/klasa jednostek podporządkowanych reżimowi elastyczności”. Jako remedium na poprawę losu prekariuszy autorka artykułu postrzega, zalecane przez Międzynarodową Organizację Pracy, wprowadzenie do polskiego prawa pracy wzruszalnego domniemania istnienia stosunku pracy, w sytuacji gdy natura stosunku zatrudnienia jest między stronami sporna, a wykazuje on chociażby niektóre cechy stosunku pracy, w szczególności związanie wykonawcy pracy miejscem i czasem jej wykonywania, wskazanymi przez pracodawcę oraz poleceniami pracodawcy. Autorka popiera też, przewidziane w rządowym projekcie zmiany ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, wyposażenie jej w kompetencję ustalania istnienia stosunku pracy, oprotestowane przez środowisko pracodawców.

ABSTRACT

On the Precariat in Poland – Possible Shift in the Approach to Employment

The concept of precariat emerged in the social sciences in the 1980s to describe temporary and seasonal workers, and it was used, among others, by the German philosopher and sociologist Jürgen Habermas. It was popularised, along with the issues associated with it, primarily by Guy Standing, a professor at the University of London, British economist and sociologist, and expert of the International Labour Organisation, especially through his book The Precariat: The New Dangerous Class. He used the term to describe people who are deprived of all or most of seven types of work-related security, such as labour market security, employment security, job security, or skills reproduction security. Standing’s definition became a starting point for many other authors. According to a more concise definition, the precariat is “a new group/class of individuals subordinated to the regime of flexibility.” As a remedy to improve the situation of the precariat, the author of the article supports the introduction into the Polish labour law of a rebuttable presumption of employment, as recommended by the International Labour Organisation. This would apply in situations where the nature of the employment relationship is disputed between the parties but exhibits some characteristics of an employment relationship, particularly the binding of the worker to the place and time of work determined by the employer, as well as to the employer’s instructions. The author also supports the amendments to the Act on the National Labour Inspectorate proposed by the government, which would equip it with the competence to establish the existence of an employment relationship – a provision contested by employer organisations.

Key words: precariat, employment relationship, junk contract, presumed employment relationship, setting the existence of employment relationship, National Labour Inspectorate (Polish: Państwowa Inspekcja Pracy)