Wprowadzanie do rzek zasolonych wód z kopalń węgla kamiennego – iluzoryczna ochrona środowiska wodnego

Najwyższa Izba Kontroli już w 1999 r. w ramach badania dotyczącego realizacji opłat i kar za zasolenie wód powierzchniowych i emisję dwutlenku siarki oraz tlenków azotu i ich wykorzystania, informowała o znacznych ilościach odprowadzanych wód kopalnianych i bardzo wysokich stężeniach soli, a także o niskim stopniu ich zagospodarowania. Po ponad dwóch dekadach niewiele się zmieniło. Ostatnia kontrola wykazała, że większość zasolonych wód kopalnianych kierowano do wód powierzchniowych (ok. 82%), w tym tylko częściowo z zastosowaniem metody hydrotechnicznej, a jedynie ok. 18% słonych wód była zagospodarowana. W latach 2020–2023 wszystkie kopalnie węgla kamiennego z województwa śląskiego wprowadziły do wód powierzchniowych łącznie 733,5 mln m3 wód kopalnianych, z tego na obszarze dorzecza Odry 264,5 mln m3 i Wisły 469,0 mln m3. Ilość ta przekracza objętość jeziora Śniardwy – największego w Polsce – która wynosi 658 mln m3. W wodach kopalnianych odprowadzono łącznie 5,9 mln ton soli, z tego do dorzecza Odry 2,2 mln ton i Wisły 3,7 mln ton. Uśrednione zasolenie całości zrzuconych, w latach 2020–2023, wód kopalnianych wyniosło ok. 8,1 g/l i było większe niż przeciętne zasolenie wód Bałtyku, które wynosi ok. 7 g/l. Mając na uwadze ilość i jakość wód kopalnianych odprowadzanych do wód powierzchniowych oraz skutki katastrofy ekologicznej na obszarze dorzecza Odry latem 2022 r., zasadne było dokonanie oceny realizacji obowiązków wynikających z przepisów prawa i pozwoleń wodnoprawnych w zakresie korzystania z wód przez podmioty odprowadzające je z zakładów górniczych, a także prawidłowości wykonywania zadań przez organy odpowiedzialne za wydawanie tych pozwoleń i egzekwowanie wynikających z nich obowiązków. Badaniem objęto cztery podmioty, które odprowadzają największe ilości wód pochodzących z odwodnienia zakładów górniczych znajdujących się na terenie województwa śląskiego oraz organy Wód Polskich (tj. Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gliwicach, Zarządy Zlewni w Gliwicach i Katowicach), a także Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach.

ABSTRACT

Discharge of Saline Waters from Hard Coal Mines into Rivers – Illusory Protection of Aquatic Environment

As early as in 1999, in the course of an audit of the collection and use of fees and penalties for the salinisation of surface waters and for emissions of sulphur dioxide and nitrogen oxides, the Supreme Audit Office (NIK) reported significant volumes of discharged mine waters, very high salt concentrations, and a low level of their utilisation. More than two decades later, little has changed. In the years 2020–2023 5.9 million tonnes of salt were discharged with mine waters, including 2.2 million tonnes into the Odra River basin and 3.7 million tonnes into the Wisła River basin. The average salinity of all mine waters discharged was approximately 8.1 g/l, which was higher than the average salinity of the Baltic Sea, estimated at around 7 g/l. Considering both the quantity and quality of mine waters discharged into surface waters, as well as the consequences of the ecological disaster in the Odra River basin in summer 2022, it was justified to assess the implementation of obligations arising from legal provisions and water permits with regard to water use by entities discharging mine waters from mining facilities. The examination also covered the correctness of tasks performed by the authorities responsible for issuing such permits and enforcing the obligations stemming from them. The audit comprised four entities discharging the largest volumes of waters originating from the dewatering of mining facilities located in the Śląskie Region, as well as the organs of the Polish Waters (Polish: Wody Polskie), i.e. the Regional Water Management Authority in Gliwice and the Catchment Management Boards in Gliwice and in Katowice, as well as the Regional Inspectorate for Environment Protection in Katowice.

Key words: discharging saline waters from mines to rivers, river pollution, monitoring of mining waters, fees for water services, water permits