Blankietowość normy a sankcja finansowa w prawie Unii Europejskiej – standardy ochrony beneficjenta w świetle wyroku TSUE

W artykule postawiono tezę, że wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-175/23 stanowi istotne doprecyzowanie wykładni pojęcia nieprawidłowości, również przy ocenie dopuszczalnych granic stosowania korekt finansowych w prawie Unii Europejskiej. Orzeczenie to potwierdza konieczność odejścia od modelu, w którym samo formalne naruszenie procedur, zwłaszcza w obszarze wydatkowania środków unijnych, jest automatycznie utożsamiane z powstaniem szkody dla budżetu Unii i prowadzi do zastosowania zryczałtowanej sankcji finansowej. Główne pytanie badawcze sprowadza się zatem do tego, czy i w jakim zakresie blankietowa konstrukcja definicji nieprawidłowości pozostaje i może być zgodna z zasadą pewności prawa oraz funkcją gwarancyjną norm sankcyjnych, jeżeli jej stosowanie zostaje powiązane z automatyzmem korekt finansowych oraz ograniczoną indywidualizacją odpowiedzialności beneficjenta. Artykuł przedstawia charakter prawny definicji nieprawidłowości zawartej w art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013 oraz wynikające z niej napięcia pomiędzy elastycznością regulacji unijnej a wymogiem przewidywalności prawa. Następnie analizuje mechanizm zryczałtowanych korekt finansowych, w tym praktyczną rolę taryfikatorów oraz ryzyko automatyzmu sankcyjnego. Centralną część rozważań stanowi analiza wyroku TSUE w sprawie C-175/23, przede wszystkim pod kątem konieczności wykazania rzeczywistej lub potencjalnej szkody dla budżetu Unii. W dalszej części, autorzy odnoszą ten standard do polskiego modelu nakładania korekt finansowych, ze szczególnym uwzględnieniem funkcji gwarancyjnej prawa, granic uznania administracyjnego oraz standardu dowodowego. Końcowy fragment tekstu wskazuje natomiast na systemowe konsekwencje omawianego wyroku oraz pierwsze przejawy jego recepcji w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego.

ABSTRACT

Blanket Nature of Legal Provisions and Financial Penalties in European Union Law: Standards of Beneficiary Protection in the Light of a CJEU Judgment

The article is aimed to analyse the significance of the CJEU judgment in Case C-175/23 for the interpretation of the concept of irregularity and the rules governing financial corrections in the European Union funds system. The starting point is the open-ended nature of the definition of irregularity in Article 2(36) of Regulation No 1303/2013, which requires not only a breach of law, but actual or potential harm to the EU budget as well. The authors argue that the use of flat-rate correction tables must not result in automatic attribution of liability to beneficiaries for every procedural irregularity. The C-175/23 judgment confirms the need for an individual assessment of the circumstances of a case, the proportionality of the correction and a proof of a link between the breach and the financial interests of the Union. The article applies this standard to the Polish administrative practice and the recent case law of the Supreme Administrative Court, emphasising its importance for limiting sanctioning automatism and strengthening protective standards of administrative law.

Key words: CJEU judgement, blanket nature of a standard, financial sanction, financial correction, proportionality principle, European Union funds