System wsparcia dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną umieszczonych w domach pomocy społecznej

W badaniu dotyczącym zapewnieniu opieki dzieciom i młodzieży umieszczonym w domach pomocy społecznej NIK objęła analizą system wsparcia młodych ludzi z niepełnosprawnością intelektualną, których umieszczono w tych placówkach. Punktem wyjścia do podjęcia tego tematu były wyniki kontroli dotyczącej przestrzegania praw osób dorosłych z zburzeniami psychicznymi umieszczonych w DPS. NIK ustaliła wówczas, że do tych placówek przeznaczonych dla osób z zaburzeniami psychicznymi trafiają coraz młodsze osoby. Wskazała na liczne przypadki naruszania ich praw i wolności oraz ujawniła systemowe problemy na pograniczu obszarów pomocy społecznej oraz ochrony zdrowia. Celem obecnego badania było zweryfikowanie, czy w domach pomocy społecznej zapewniono dzieciom i młodzieży opiekę w sposób prawidłowy i rzetelny. Sprawdzano warunki organizacyjne, sposób udzielania wsparcia oraz nadzór nad placówkami. NIK oceniła także przyczyny umieszczania dzieci w DPS – według szacunkowych danych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na koniec 2025 r. było ich ponad 900. Analizą porównawczą objęto jakość opieki w podmiotach przeznaczonych wyłącznie dla małoletnich oraz w tzw. DPS łączonych, w których możliwe jest umieszczanie także osób dorosłych.

ABSTRACT

Support System for Children and Young People with Intellectual Disabilities Residing in Social Care Homes

During an audit aimed at examining the provision of care for children and young people residing in social care homes, NIK analysed the support system for young people with intellectual disabilities placed in these institutions. The idea of the audit came from the findings of another examination, concerning respect for the rights of adults with mental disorders residing in social care homes (Polish: domy pomocy społecznej, DPS). At that time, NIK found that younger and younger persons were admitted to institutions that are intended for people with mental disorders. Numerous cases of violations of their rights and freedoms were identified, and systemic problems at the intersection of social welfare and healthcare were revealed. The objective of the current audit was to verify whether children and young people in social care institutions were provided with care in an appropriate and reliable manner. The audit examined organisational arrangements, provision of support and supervision of these institutions. NIK also assessed the reasons for placing children in social care homes. According to the estimates by the Ministry of Family, Labour and Social Policy, more than 900 children resided in such facilities at the end of the year 2025. The comparative analysis covered the quality of care in institutions exclusively intended for minors and in so-called mixed residential social care homes, which may also accommodate adults.

Key words: children in social care homes, children with intellectual disabilities, safeguarding minors in social care homes, alternative care