Informacja o wynikach kontroli przygotowania administracji zespolonej do działań w sytuacjach kryzysowych

Organy administracji rządowej i samorządowej realizowały wiele przedsięwzięć w celu stworzenia ram prawnych, organizacyjnych i wykonawczych systemu zarządzania w sytuacjach kryzysowych. Kontrola wykazała, że były to jednak działania niewystarczające - nie zapewniały sprawności i skuteczności systemu. NIK przeprowadziła kontrolę z inicjatywy własnej w okresie od 11 lipca 2002 roku do 14 stycznia roku 2003 i objęła nią lata 1999 – 2002 (pierwsze półrocze). Zbadano: 1) stan przygotowania organów i jednostek organizacyjnych do przeciwdziałania skutkom klęsk żywiołowych oraz innych zdarzeń zagrażających bezpieczeństwu powszechnemu; 2) wykonywanie przez wojewodów funkcji zwierzchnika zespolonej administracji rządowej w zakresie planowania i kierowania działaniami ratowniczymi oraz porządkowo-ochronnymi; 3) wykonywanie przez starostów takich samych funkcji wobec powiatowych służb, inspekcji i straży; 4) zapewnianie przez organy samorządu gminnego porządku publicznego i ochrony przeciwpożarowej; 5) przygotowanie Państwowej Straży Pożarnej i Obrony Cywilnej do działań ratowniczych oraz Policji do działań porządkowo-ochronnych. Badaniami objęto: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji · Komendę Główną Straży Pożarnej, 5 komend wojewódzkich oraz 10 komend powiatowych (miejskich) · Komendę Główną Policji, 5 komend wojewódzkich oraz 10 komend powiatowych (miejskich). Ponadto skontrolowano 5 urzędów wojewódzkich, 10 starostw powiatowych (urzędów miast) oraz 10 urzędów gmin. Należy przypomnieć, że po tzw. powodzi stulecia w 1997 roku Izba przeprowadziła kontrolę stanu zabezpieczenia przeciwpowodziowego kraju oraz przebiegu działań ratowniczych. Stwierdzono wówczas brak spójnego systemu reagowania na zagrożenia i sytuacje kryzysowe. Wnioskowano m.in. do Prezesa Rady Ministrów o pilne opracowanie i wdrożenie zintegrowanego systemu ratowniczego określającego kompetencje i obowiązki poszczególnych organów oraz formacji ratowniczych i ochronnych kraju. Następna kontrola przeprowadzona w 2002 roku wykazała, że działania organów administracji rządowej nie doprowadziły do stworzenia takiego systemu. Jedną z głównych przyczyn tego stanu był brak odpowiednich regulacji prawnych. Obecna kontrola wykazała, że w badanym okresie w dalszym ciągu nie tworzono kompleksowych podstaw prawnych organizacji i funkcjonowania zintegrowanego systemu. Powierzone poszczególnym organom zadania wynikały z różnych aktów normatywnych, co powodowało niespójność stosowanych rozwiązań organizacyjnych i technicznych - zarówno na etapie przygotowań jak i realizacji działań w sytuacjach kryzysowych. Najważniejsze ustalenia kontroli Prezes Rady Ministrów realizował w okresie 15 kwietnia 1998r. - 18 stycznia 2000r. zadania za pośrednictwem Komitetu Rady Ministrów do Spraw Zarządzania w Sytuacjach Kryzysowych a następnie Zespołu do Spraw Kryzysowych. Tematyka 11 posiedzeń powyższych organów odnosiła się głównie do reagowania na bieżące sytuacje kryzysowe. Fakt nieprzygotowania projektów kompleksowych rozwiązań legislacyjnych Izba ocenia jako zaniechanie i nierzetelność w wykonywaniu zadań publicznych; Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji powołał wystarczające struktury wykonawcze do realizacji zadań kryzysowych. Stanowiły je departamenty Bezpieczeństwa Powszechnego (DBP) i Porządku Publicznego (DPP) oraz Zespół Reagowania Kryzysowego. Realizowano zadania w zakresie ochrony ludności i zarządzania kryzysowego oraz zadania wynikające z zobowiązań sojuszniczych w ramach członkostwa w NATO. DBP współorganizował m.in. międzynarodowe ćwiczenia reagowania kryzysowego, których przebieg wykazał potrzebę utworzenia kompleksowego i zgodnego ze standardami NATO zintegrowanego systemu zarządzania kryzysowego; Ustalono, że obydwa departamenty nie realizowały wszystkich zadań wynikających z regulaminu organizacyjnego MSWiA. DBP nie sporządzał analiz i prognoz stanu zagrożeń bezpieczeństwa powszechnego oraz nie przygotował koncepcji integracji systemów ratownictwa. Nie prowadził również badań w zakresie spójności obowiązującego prawa, istniejących struktur oraz stosowanych procedur planowania cywilnego w warunkach członkostwa w NATO oraz procesu integracji z UE. DPP nie dokonywał należnych analiz stanu przygotowania oraz sprawności funkcjonowania Policji, Straży Granicznej oraz Biura Ochrony Rządu w zakresie reagowania kryzysowego. Zaniechanie realizacji tych regulaminowych zadań Izba uznała jako działanie nierzetelne; Kontrola wykazała, że w Departamencie Finansów MSWiA nie wydzielono w planach finansowych wydatków na zarządzanie kryzysowe i planowanie cywilne. Tłumaczono to brakiem obowiązujących przepisów szczegółowych; Kontrolowani wojewodowie utworzyli wystarczający aparat wykonawczy do współdziałania wszystkich jednostek organizacyjnych administracji rządowej i samorządowej niezbędny do działań w sytuacjach kryzysowych. Zostały zorganizowane centra zarządzania kryzysowego wojewodów. W trakcie kontroli ustalono jednak, że plan reagowania kryzysowego województwa lubelskiego nie zawierał procedur działań. Stwierdzono także znaczne opóźnienia we wdrażaniu planów w województwach lubelskim i lubuskim; Kontrolerzy wykazali brak spójnej sieci łączności radiowej dla wszystkich podmiotów uczestniczących w działaniach ratowniczych. Kontrolowane centra wykorzystywały w zależności od lokalnych uwarunkowań inne systemy łączności- np. Policji, PSP, PKP, zakładów energetycznych; Jednie w 4 spośród 10 skontrolowanych powiatów utworzono centra zarządzania kryzysowego. W 4 przypadkach zadania te powierzono do realizacji strukturom organizacyjnym PSP. W 7 starostwach powiatowych utworzono komórki organizacyjne (wydziały, referaty) do omawianych zadań, a w 3 takich struktur nie zorganizowano tłumacząc to brakiem środków finansowych. Centra zarządzania kryzysowego nie były właściwie przygotowane pod względem logistycznym do wypełniania obowiązków; We wszystkich skontrolowanych starostwach i urzędach miast opracowano (na podstawie zarządzeń wojewodów oraz wytycznych starostów powiatowych i prezydentów miast) plany reagowania kryzysowego. Starostowie (prezydenci miast) powołali powiatowe i miejskie zespoły ds. ochrony przeciwpożarowej i ratownictwa, mogące w razie potrzeby przekształcić się z zespoły reagowania kryzysowego. Jednak praca tych zespołów nie zawsze przebiegała zgodnie z zasadami przyjętymi w regulaminach, co należy ocenić jako działanie nierzetelne; Wójtowie gmin tworzyli w zróżnicowany (z powodu braku jednolitych przepisów) sposób struktury wykonawcze do realizacji zadań antykryzysowych. Kontrola wykazała m.in. w 4 gminach niewystarczające wyposażenie techniczne jednostek OSP przewidzianych do realizacji zadań ratowniczych. W 7 gminnych (miejskich) planach przewidziano udział formacji Obrony Cywilnej (OC) w działaniach antykryzysowych, lecz wyposażenie ich w odpowiedni sprzęt nie było wystarczające. Izba oceniła te działania jako nierzetelne; Komendant Główny PSP – Szef Obrony Cywilnej Kraju utworzył Krajowe Centrum Koordynacji Ratownictwa i Ochrony Ludności, któremu przypisano ( jednak bez odpowiednich regulacji prawnych) funkcję organu wykonawczego Komitetu Rady Ministrów ds. Zarządzania w Sytuacjach Kryzysowych. W roku 2000 oceniono niewystarczające przygotowanie organizacyjne i techniczne Komitetu w ramach ćwiczeń zarządzania kryzysowego NATO; Komendant Główny PSP utworzył system przepływu informacji pomiędzy jednostkami organizacyjnymi krajowego systemu ratowniczo – gaśniczego, umożliwiający nadzór nad działaniami ratowniczymi. Dzięki temu systemowi możliwa jest bieżąca wymiana informacji niezbędnej do prognozowania zagrożeń i prowadzenia działań ratowniczych; Kontrola NIK stwierdziła, że jednostki ratowniczo – gaśnicze PSP nie były wystarczająco przygotowane w sprzęt i środki gaśnicze; Komendanci wojewódzcy (powiatowi) PSP opracowali wojewódzkie (powiatowe) plany ratownicze. Niektóre z tych planów nie spełniały wszystkich stawianych przepisami prawa wymogów; Komendant Główny Policji określił w specjalnych zarządzeniach i wytycznych zadania antykryzysowe jednostek Policji różnych szczebli. Nie zapewniało to jednak skuteczności realizacji ich zadań. Funkcjonariusze nie posiadali specjalistycznego przeszkolenia w zakresie zarządzania kryzysowego. Stwierdzono ponadto niedostateczny nadzór i kontrolę nad podległymi jednostkami; Komendant Główny Policji zlecił komendantom komend utworzenie merytorycznych komórek organizacyjnych ds. zarządzania kryzysowego. Inspektorzy Izby stwierdzili, że do czasu zakończenia kontroli powyższe komórki nie zostały zorganizowane w czterech komendach wojewódzkich oraz Komendzie Stołecznej. Nie zostały także utworzone w 243 komendach powiatowych (90%) oraz 33 komendach miejskich (51%); termin ich organizacji upływał z końcem I kwartału br. Kontrola ujawniła braki w wyposażeniu jednostek w sprzęt i środki techniczne (środki transportu drogowego i wodnego oraz ochrony osobistej policjantów), natomiast system łączności radiowej w jednostkach Policji nie był kompatybilny z systemami innych podmiotów działań ratowniczych. Ponadto kontrolerzy ujawnili, że dla 5 komendantów powiatowych starostowie nie określili zadań, o których mowa; Stwierdzono, że szkoły policyjne nie prowadziły szkoleń specjalistycznych z zakresu zarządzania kryzysowego, co należy ocenić jako zaniechanie świadczące o nierzetelności. NIK ocenia, że przygotowanie struktur Państwa, zapewniające bezpieczeństwo w razie wystąpienia różnego rodzaju kryzysów, nie daje gwarancji skutecznych działań ratowniczych we wszystkich sytuacjach potencjalnego zagrożenia. W okresie objętym kontrolą co prawda podjęto działania na rzecz stworzenia podstaw prawnych organizacji i funkcjonowania krajowego systemu ratowniczego, ale nie są to działania wystarczające.