Informacja o wynikach kontroli realizacji zadania "Odnowa centrów małych miast i wsi - CENTRA" w ramach Kontraktu Wojewódzkiego dla Województwa Małopolskiego w latach 2001 - 2002

1. Charakterystyka kontroli NIK Delegatura w Krakowie przeprowadziła kontrolę pt. “Realizacja zadania “Odnowa centrów małych miast i wsi – CENTRA” w ramach Kontraktu Wojewódzkiego dla Województwa Małopolskiego w latach 2001 – 2002”. Głównym celem kontrolowanego zadania było podniesienie standardu i poprawa estetyki centrów małych miast i wsi, mająca w dalszej perspektywie podnieść ich atrakcyjność turystyczną, poprawić jakość życia mieszkańców, wreszcie być elementem niwelującym bariery w rozwoju przedsiębiorczości. Tematyka kontroli konsultowana była z ekspertem z National Audit Office Wielkiej Brytanii, w ramach realizowanego przez NIK programu współpracy bliźniaczej (Twinning light). Dobór tematu do kontroli, prowadzonej jako doraźna, ale także jako pilotażowa kontrola wykonania zadań, podyktowany był specyfiką brytyjskiego “efekt za pieniądze” (value for money). Tym samym punkt ciężkości badań przesunięty został z obszarów typowych badań finansowych, na zdefiniowany w analizie przedkontrolnej obszar procesów zmierzających do uzyskania konkretnych rzeczowych i społecznych efektów wykonania zadań za pieniądze publiczne. W toku kontroli posłużono się rzadziej stosowanymi przez NIK metodami: badaniem kwestionariuszowym i grupą dyskusyjną (focus group). Opracowanie kwestionariuszy i raportu wraz z opinią o wynikach badań powierzono specjalistycznej firmie zewnętrznej. Wskazówki i doświadczenia eksperta z NAO wykorzystano opracowując informację o wynikach kontroli, która przy zachowaniu wymogów wynikających z Zarządzenia Prezesa NIK, odbiega od standardowych dokumentów NIK, sposobem wizualizacji wyników kontroli, układem graficznym i jakością wydania. Zamiarem było uzyskanie informacji, która będzie łatwiejsza w odbiorze, dostępna i zachęcająca do czytania potencjalnego adresata. 2. Przebieg i najważniejsze wyniki kontroli. Kontrole przeprowadzono u sześciu beneficjentów oraz w Urzędzie Wojewódzkim. Badaniami objęto następujące gminy: Niepołomice, Skała, Wieliczka, Nowy Wiśnicz, Krościenko, Biecz. Ponadto w toku kontroli zasięgnięto informacji od Marszałka Województwa m.in. w zakresie sprawowania przez niego nadzoru merytorycznego nad wykonaniem zadań przez beneficjentów oraz mierzenia stopnia realizacji zakładanych celów programu. NIK ocenia, że główne cele programu, określone jako podniesienie standardu i poprawa estetyki centrów małych miast i wsi, mające w dalszej perspektywie podnieść ich atrakcyjność turystyczną, poprawić jakość życia mieszkańców, a także być elementem niwelującym bariery rozwoju przedsiębiorczości zostały osiągnięte. Z oceną tą zbieżne są opinie Wojewody Małopolskiego, Marszałka Województwa, władz gmin, jak również potwierdzają ją w większości pozytywne głosy mieszkańców kontrolowanych centrów. Wykazane w trakcie kontroli nieprawidłowości, szczególnie w zakresie stosowania ustawy o zamówieniach publicznych, miały głównie charakter formalny i nie stwierdzono ich wpływu na ostateczny, rzeczowy efekt przedsięwzięcia. Program CENTRA realizowany był w latach 2002 – 2003 przez 18 beneficjentów wyłonionych po konkursie przeprowadzonym przez Marszałka Województwa Małopolskiego. Ogólna kwota wydatków poniesionych przez budżet państwa w związku z przekazanymi na program dotacjami wyniosła 8.501.668 zł, przy zakładanej wartości inwestycji, wraz ze środkami własnymi gmin, w wysokości 23.874.713 zł. Kontrolowani beneficjenci otrzymali łącznie 3.475.313 zł dotacji z budżetu państwa, przy wartości inwestycji ogółem 7.398.122 zł. Wszyscy kontrolowani beneficjenci osiągnęli zakładane w umowach merytorycznych i wykonawczych efekty rzeczowe programu. W ocenie NIK rzetelna realizacja umów zawartych z Wojewodą, zarówno pod względem rzeczowym, jak i finansowym, jak również zapewnienie najkorzystniejszego wyboru wykonawców, pozwalają na pozytywną ocenę kontrolowanych jednostek w aspekcie kryterium gospodarności. Efekty rzeczowe działań kontrolowanych jednostek uzyskane w ramach realizacji programu przyczyniły się w widoczny sposób do podniesienia estetyki w centrach miast. Władze wszystkich kontrolowanych gmin, jak również Marszałek Województwa oraz Wojewoda uznali za sukces realizację programu, wskazując, że przyczyniły się do tego głównie dobra współpraca pomiędzy stronami umów, sprawne działanie ich urzędów, turystyczna atrakcyjność miejscowości. Mieszkańcy centrów kontrolowanych gmin dostrzegli skutki rzeczowe programu, oceniając je w większości pozytywnie: 81% badanych zaznaczyło, że centrum ich miasta zmieniło się na lepsze. Jednocześnie ich wiedza o programie była relatywnie niska – aż 48% respondentów nie słyszała o programie CENTRA. Ogółem 40% pytanych o ocenę zasadności przedsięwzięcia nie potrafiło wydać opinii w tej sprawie, 74% odpowiadało, że nie wie czy finansowanie odbywało się uczciwie i zgodnie z prawem. W odpowiedziach na pytanie kto skorzystał najbardziej na realizacji programu wskazywano wprawdzie najczęściej na mieszkańców (42%) i turystów (37%), ale firmy wykonujące inwestycje wskazała prawie 1/3 badanych (31%), a więcej niż co czwarty odpowiedział, że skorzystali urzędnicy (28%). Wyniki te świadczą o niskim poziomie komunikacji pomiędzy społecznością lokalna i władzą oraz o braku skutecznej polityki informacyjnej i nieumiejętności wykorzystania własnych sukcesów do kreowania wizerunków liderów lokalnych. Podczas spotkania grupy dyskusyjnej (focus group) z udziałem Marszałka Województwa Małopolskiego, Wojewody Małopolskiego oraz burmisytzów i wójtów kontrolowanych gmin, wymieniono opinie na temat mocnych i słabych stron programu, jego przydatności, korzyści dla beneficjentów, trudności w realizacji. Uczestnicy spotkania zapoznali się także z wynikami badania opinii społecznej przeprowadzonego równolegle do kontroli NIK przez Instytut Badań CEM z Krakowa oraz wypowiedzieli się na temat “czynników sukcesu” jakie miały wpływ na realizację programu CENTRA.