Informacja o wynikach kontroli udzielania zamówień publicznych przez największe miasta i ich jednostki organizacyjne

Najwyższa Izba Kontroli zbadała i oceniła stosowanie procedur udzielania zamówień publicznych przez największe miasta w 1996 r. Okazało się, iż w każdym z 10 najliczniejszych miast m. in. w Warszawie, Łodzi, Krakowie, Wrocławiu stwierdzono przypadki naruszenia ustawy o zamówieniach publicznych. Kwota środków publicznych wydatkowanych z naruszeniem jej przepisów wyniosła nie mniej niż 2 470 027 zł. Chcąc uniknąć obowiązku kierowania ogłoszeń o zamówieniach publicznych, których wartość przekraczała 20 tys. ECU, do publikacji w Biuletynie Zamówień Publicznych, jednostki dzieliły zamówienia na części. NIK zwróciła też uwagę, iż niejednokrotnie udzielano zamówień z wolnej ręki, chociaż, w jej opinii, nie zachodziła żadna z okoliczności umożliwiająca wybór takiego trybu. We wszystkich skontrolowanych urzędach miast przy udzielaniu zamówień publicznych powoływano komisje przetargowe, mimo iż ustawa nie przewiduje takich instytucji, a odpowiedzialność za prawidłowy przebieg postępowania spoczywa na zamawiającym. W 27 na 41 skontrolowanych jednostek były to doraźne komisje przetargowe, natomiast w 14 - komisje stałe. Nie kwestionując celowości działania komisji przetargowych NIK uważa, że wprowadzenie obowiązku ich powoływania aktem wykonawczym (np. zarządzeniami, regulaminami, uchwałami rady lub zarządu miasta) wykracza poza upoważnienie ustawowe. Pozostawiając zamawiającemu możliwość wyboru trybu udzielenia zamówienia publicznego, ustawa wskazuje, iż podstawowym trybem jest przetarg nieograniczony. Wybór innego trybu niż ten ostatni, przy zamówieniach, których wartość przekraczała 200 tys. ECU wymaga zgody Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych. Kontrolujący ustalili jednak, iż kilka jednostek nie występowało o tę zgodę. Badania NIK wykazały, iż kontrolowane jednostki wywiązywały się z obowiązku kierowania ogłoszeń o przetargach o wartości powyżej 20 tys. ECU do publikacji w Biuletynie Zamówień Publicznych. Natomiast przy zamówieniach o wartości poniżej tej kwoty, w 2 spośród 10 urzędów miast i w 14 spośród 41 jednostek komunalnych, część ogłoszeń o przetargach nie zawierała podstawowych informacji np. wskazania miejsca i terminu składania otwarcia ofert. Osiem urzędów miast i 23 jednostki komunalne skierowało do Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych wnioski o wyrażenie zgody na skrócenie terminów składania ofert w trybie przetargu nieograniczonego lub ograniczonego, których wartość przekraczała 20 tys. ECU. Prezes pozytywnie rozpatrzył wszystkie, 23, wnioski urzędów miast oraz 78 spośród 96 zgłoszonych przez komunalne jednostki organizacyjne. Odsetek prawidłowo sporządzonych specyfikacji istotnych warunków zamówienia był wyższy w urzędach miast niźli w jednostkach komunalnych. W tych pierwszych powtarzającą się nieprawidłowością było niedopełnienie obowiązku posiadania przez zamawiającego kosztorysu inwestorskiego, w drugich - pomijano m. in. sposób obliczania ceny oraz pouczenie o środkach odwoławczych, przysługujących oferentowi. Lepiej przygotowane do stosowania ustawy o zamówieniach publicznych były urzędy miast niż ich jednostki organizacyjne. Unieważnienie przetargów o udzielenie zamówień publicznych odnotowano we wszystkich ocenianych urzędach miast i 33 jednostkach komunalnych. Najczęstszą przyczyną unieważnienia było złożenie mniej niż dwóch ważnych ofert lub odrzucenie wszystkich. Urzędy miast i ich jednostki sporadycznie decydowały się na powtórzenie przetargów nieograniczonych. Najczęściej zamawiający udzielali zamówienia z wolnej ręki dostawcy lub wykonawcy, który złożył jedną ważną ofertę. Według NIK unieważnienie przetargu nie jest szczególną okolicznością gospodarczą lub społeczną, a zatem nie może stanowić podstawy do udzielenia zamówienia z wolnej ręki. Kontrolujący podkreślają, że chociaż urzędy miast przekazują swoim jednostkom komunalnym przeciętnie 38 proc. wydatków budżetowych, 6 spośród 10 urzędów nie kontrolowało ich pod kątem zgodności wydatkowania środków publicznych z przepisami ustawy. Zdaniem Izby chcąc wyeliminować stwierdzone nieprawidłowości niezbędne jest m. in. staranne przeprowadzanie przetargów, skoordynowanie procesu tworzenia budżetu miasta z planowanym zakresem udzielanych zamówień publicznych, wyodrębnienie komórek odpowiedzialnych za prawidłowy przebieg procesu udzielania zamówień publicznych. Izba zaproponowała też kilka zmian w toku prac nad kolejną nowelizacją ustawy.