Informacja o wynikach kontroli warunków kadrowych i materialnych działalności dydkatycznej w zamiejscowych jednostkach organizacyjnych państwowych szkół wyższych

Kontrola podjęta z inicjatywy Najwyższej Izby Kontroli, objęła Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu oraz 9 spośród 60 państwowych szkół wyższych nadzorowanych przez Ministra Edukacji Narodowej i Sportu - w latach akademickich 2002/2003 i 2003/2004. Celem kontroli była ocena organizacji kształcenia studentów w zamiejscowych jednostkach organizacyjnych państwowych szkół wyższych, nadzorowanych przez Ministra Edukacji Narodowej i Sportu, ze szczególnym uwzględnieniem warunków wymaganych przy tworzeniu i funkcjonowaniu tych jednostek (kadrowych i programowych). Najwyższa Izba Kontroli pozytywnie ocenia organizowanie kształcenia studentów poza siedzibami uczelni, ponieważ powiększa to dostęp do uzyskania wykształcenia wyższego dla młodzieży z miejscowości odległych od centrów akademickich. Jednocześnie Najwyższa Izba Kontroli negatywnie ocenia działalność państwowych szkół wyższych, które prowadzą zamiejscowe jednostki organizacyjne niezgodnie z przepisami ustawy o szkolnictwie wyższym. Ustalono, że w 8 spośród 9 skontrolowanych państwowych szkołach wyższych, nadzorowanych przez Ministra Edukacji Narodowej i Sportu, działały zamiejscowe jednostki organizacyjne powołane niezgodnie z przepisami ustawy o szkolnictwie wyższym. We wszystkich jednostkach zamiejscowych nie przestrzegano wymaganych przepisami prawnymi wymogów kadrowych i programowych, dotyczących kształcenia na poziomie wyższym. Stwierdzono również nadmierne skoncentrowanie działalności dydaktycznej w zamiejscowych jednostkach organizacyjnych na odpłatnych formach kształcenia oraz ustalaniu stawek odpłatności za zajęcia dydaktyczne w sposób naruszający obowiązującą zasadę - że podstawę do określania wysokości opłat stanowi planowany koszt prowadzenia zajęć. Wyniki ankiety przeprowadzonej przez NIK wśród studentów zamiejscowych jednostek organizacyjnych w skontrolowanych uczelniach m.in. wskazały, że negatywnym aspektem działalności dydaktycznej prowadzonej poza siedzibą uczelni jest nikły kontakt osób studiujących ze studenckim ruchem naukowym i społeczno-kulturalnym. Ponadto w opinii 30% badanych studentów biblioteki funkcjonujące w miejscu studiów nie dysponowały księgozbiorem literatury podstawowej do prowadzonych zajęć (w zakresie poszczególnych przedmiotów), a w opinii ponad 46% studentów wskazało na brak wystarczającej liczby egzemplarzy tytułów zalecanej literatury. Minister Edukacji Narodowej i Sportu nie sprawował właściwego nadzoru nad państwowymi szkołami wyższymi, ponieważ dopuścił do powstania ww. nieprawidłowości. Mimo posiadanych informacji o funkcjonowaniu nielegalnych struktur, Minister Edukacji Narodowej i Sportu nie wydał ani jednej decyzji nakazującej likwidację takiej jednostki, a tym samym nie wypełniał obowiązku wynikającego z ustawy o szkolnictwie wyższym , ponieważ uznał, że ze względów społecznych właściwsze wydaje się zmuszenie uczelni do możliwie szybkiego dostosowania struktur do zasad wynikających z przepisów prawa. Najwyższa Izba Kontroli nie podziela stanowiska Ministra, że wskazane względy społeczne usprawiedliwiały brak działań z jego strony w związku z działalnością nielegalnych jednostek organizacyjnych państwowych szkół wyższych. Wobec zaniechania stosowania przepisów prawnych, Najwyższa Izba Kontroli nie może również zgodzić się z argumentacją wskazaną w stanowisku, że Minister Edukacji Narodowej i Sportu nie ma instrumentów prawnych, które mógłby wykorzystać dla niedopuszczenia do powstania stwierdzonych nieprawidłowości. Ministerstwo dopuściło do powstania i funkcjonowania przez wiele lat nielegalnie działających jednostek zamiejscowych. Zaniechania Ministra w przedmiotowym zakresie są sprzeczne z jego zadaniem sprawowania nadzoru w zakresie zgodności działania uczelni z przepisami ustawowymi. Zaniechania te przyczyniły się do obniżenia poziomu kształcenia w nadzorowanych szkołach wyższych. W celu wyeliminowania stwierdzonych nieprawidłowości, Minister Edukacji Narodowej i Sportu powinien podjąć działania zmierzające do dostosowania organizacji działalności dydaktycznej prowadzonej w zamiejscowych jednostkach organizacyjnych do przepisów ustawy o szkolnictwie wyższym, nakazując w uzasadnionych przypadkach, likwidację jednostek utworzonych z naruszeniem obowiązujących przepisów. Rektorzy państwowych szkół wyższych powinni dostosować organizację zamiejscowych jednostek organizacyjnych, funkcjonujących w strukturach uczelni oraz zasady działalności dydaktycznej prowadzonej w tych jednostkach, do form oraz wymogów (programowych, kadrowych i materialnych) wynikających z przepisów ustawy o szkolnictwie wyższym, a także informować na bieżąco Ministra Edukacji Narodowej i Sportu o utworzeniu z.j.o. oraz o jej bazie materialnej i obsadzie kadrowej.