Informacja o wynikach działalności przedsiębiorstwa państwowego "Porty Lotnicze"

Mimo bardzo dobrych wyników finansowych PPL, jego kierownictwo wielokrotnie nie wypełniało obowiązku prowadzenia racjonalnej i ekonomicznie uzasadnionej gospodarki. Doszło do działań z naruszeniem prawa, co skutkowało stratami w wysokości 49,03 mln zł. Dochody zostały uszczuplone o 25,38 mln zł. Inne działania nierzetelne i niecelowe spowodowały dalsze straty 18,57 mln zł. Izba podjęła ustawowe kroki na rzecz odzyskania przez PPL kwoty 18,86 mln. zł. Powyższe nieprawidłowości były głównie konsekwencją: - źle prowadzonego przez Ministra nadzoru założycielskiego; - błędów w zarządzaniu popełnianych przez kolejnych Naczelnych Dyrektorów PPL. Kontrolą planową objęto lata 1998 – 2000r. Jej celem była ocena prawidłowości gospodarowania majątkiem przedsiębiorstwa „Porty Lotnicze” (PPL) oraz przygotowania do wydzielenia z jego struktur Agencji Ruchu Lotniczego(ARL). Izbę interesowała m.in.: * sytuacja prawna, własnościowa i organizacyjna majątku PPL * możliwości rozwoju przedsiębiorstwa i portów regionalnych eksploatowanych przez spółki prawa handlowego * nadzór nad mieniem przedsiębiorstwa oraz spółek z udziałem PPL * prowadzenie inwestycji, remontów i modernizacji * nadzór ministerstwa nad PPL a także jego działalność koncesyjna i legislacyjna w dziedzinie lotnictwa cywilnego. Skontrolowano: Ministerstwo Transportu i Gospodarki Morskiej (MTiGM), PPL, Port Lotniczy Warszawa-Okęcie (PLWO), Port Lotniczy Gdańsk-Trójmiasto sp. z o.o. (PLG), Górnośląskie Towarzystwo Lotnicze S.A.(GTL), Międzynarodowy Port Lotniczy im. Jana Pawła II Kraków-Balice sp. z o.o. (MPL Kraków-Balice), Lotniczy Dworzec Towarowy sp. z o.o. (LDT), Port Lotniczy Poznań- Ławica sp. z o.o. (PLP). Pierwszą kontrolę działalności PPL przeprowadzono na zlecenie Sejmu w 1993r. Badano wówczas głównie proces restrukturyzacji i decentralizacji przedsiębiorstwa polegający na wyłączeniu z jego struktury regionalnych portów lotniczych. Stwierdzono wówczas, iż restrukturyzacja napotykała na przeszkody wynikające przede wszystkim z opóźnień w dostosowaniu przepisów ustawy Prawo lotnicze i ustawy o PLL do zamierzonego rozszerzenia zarządu nad większością tworzonych portów regionalnych na dawnych lotniskach wojskowych. NIK postulowała zdecydowane przyspieszenie przez Ministra prawnych unormowań ustawowych i wykonawczych dotyczących użytkowania lotnisk wojskowych przez lotnictwo cywilne. Niestety, większość wniosków i postulatów pokontrolnych nie została spełniona , mimo podjętego przez Ministra zobowiązania. Co więcej - w trakcie obecnej kontroli wyszła na jaw nieznajomość przez ministerialnych urzędników ocen i wniosków kontroli z 1993 roku. W 1998 r. NIK przeprowadziła drugą - wycinkową kontrolę działalności PLG w latach 1993 – 1996. Jej powodem była skarga z dn. 30.06.96r. Międzyzakładowej Komisji NSZZ „Solidarność” skierowana do NIK, zarzucająca Prezesowi Zarządu niegospodarność oraz naruszanie praw pracowniczych. We wnioskach pokontrolnych Izba zalecała m.in.:* przestrzeganie zasad zatrudniania pracowników i wymiaru czasu ich pracy; * poprawę współpracy Zarządu Spółki ze Związkami Zawodowymi; * doprowadzenie do podpisania Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy; * ochronę interesów Spółki przy prowadzeniu inwestycji i remontów; * ograniczenie dokonywania zakupów wyrobów alkoholowych z funduszu reprezentacyjnego Spółki; * eliminację nieprawidłowości w ewidencji księgowej, co zostało zrealizowane. Obecna kontrola wykazała, że minister w niewielkim stopniu wykorzystywał swoje ustawowe uprawnienia do nadzoru nad PPL. Wskutek tego nie dysponował pełną informacją o warunkach ekonomiczno-prawnych, w jakich funkcjonowała firma. Było to szczególnie groźne w sytuacji planowanych zmian jej organizacji, finansowania i zamierzeń inwestycyjnych. Jaskrawym przykładem braku nadzoru była sprawa zaciągniętego od Europejskiego Banku Inwestycyjnego kredytu inwestycyjnego w kwocie 50 mln ECU. Pożyczkę pozyskało Ministerstwo i „odpożyczyło” ją PPL nie zatroszczywszy się zabezpieczeniem jej spłaty. Nierzetelnie nadzorowano także finansowanie budowy przejść granicznych w portach lotniczych oraz wydawanie spółkom prywatnym koncesji na eksploatację lotnisk i związane z tym usługi. Kontrola wykazała m.in.: 1) poręczenie przez kierownictwo przedsiębiorstwa prywatnej spółce „G-5” kredytu w wysokości ponad 13 mln. zł. Kontrolerzy NIK oceniają, iż wykorzystano tym samym mienie państwowych osób prawnych do przysporzenia korzyści osobom prywatnym. Jednocześnie dopuszczono do karygodnego zaginięcia umowy poręczenia w.w. kredytu oraz wystawionego przez „G-5”weksla.( W tej sprawie warszawska Prokuratura Okręgowa skierowała akt oskarżenia do sadu przeciwko b. Naczelnemu Dyrektorowi oraz jego b. Zastępcy ds. ekonomiczno-finansowych); 2) wykryto zjawisko quasi – kredytowania partnerów handlowych (także zagranicznych) w ten sposób, iż z opóźnieniem windykowano należności w kwocie 15,3 mln. zł. bez naliczania należnych odsetek w wysokości 6,3 mln. zł.; 3) stwierdzono tworzenie nowych spółek i przystępowanie PPL do już istniejących bez dbałości o interes przedsiębiorstwa ( np. umorzono z naruszeniem prawa udziały w jednej ze spółek na kwotę 38,5 mln. zł.); 4) w sposób ukryty kredytowano i subsydiowano regionalne porty lotnicze przekształcone w niezależne spółki; 5) zaakceptowano w Zakładowym Układzie Zbiorowym Pracy zapisy zapewniające wysokie odprawy (od 59 tys. zł. do ok. 177 tys. zł) dla zwalnianych w związku z restrukturyzacją firmy; 6) rozpoczęto procedurę przetargową na budowę Terminalu II ( wartość inwestycji ok. 1.600 mln. zł.) bez pełnego zabezpieczenia źródeł finansowania. Brak troski kierownictwa PPL o interesy przedsiębiorstwa przejawiał się także w nieprzestrzeganiu przepisów ustawy o rachunkowości. Wskutek tego sprawozdania finansowe nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej firmy. I tak: w sprawozdaniu finansowym za rok 1999 (w Informacji dodatkowej) nie uwzględniono wspomnianych wyżej poręczeń udzielonych spółce „G-5” oraz spółce LDT na kwotę ponad 4,5 mln. zł. Zaniżono wycenę dłużnych papierów wartościowych oraz zaniżono przychody finansowe na ok.5 mln. zł. Sprawozdania finansowe PPL, a także MPL Kraków-Balice za lata 1999 i 2000 zawierały błędy na sumę ponad 60 mln. zł. Kontrola wykazała też nienależyte przegotowanie przedsiębiorstwa do przewidywanego wydzielenia z jego struktury Agencji Ruchu Lotniczego (ARL). Prace na rzecz wydzielenia rozpoczęto w 1993 r. jednakże nie zakończono m.in. procesu porządkowania spraw własności gruntów i nie przeorganizowano Agencji , co by pozwoliło skutecznie przejąć przez nią funkcje państwowego organu zarządzania ruchem lotniczym. NIK stwierdziła w działalności MTiGM istnienie obszarów zagrożonych niegospodarnością, a niekiedy nawet korupcją. O tym świadczą m.in.;* sposób przekształcenia portu lotniczego w Poznaniu z naruszeniem interesów PPL;* działania byłego dyrektora departamentu MTiGM znamionujące wykorzystywanie stanowiska służbowego dla osiągnięcia korzyści majątkowych;* sprawowanie przez pięciu wyższych urzędników ministerstwa funkcji członków rad nadzorczych w spółkach u udziałem PPL jako przedstawicieli PPL.