Informacja o wynikach kontroli organizacji i funkcjonowania Krajowego Funduszu Mieszkaniowego

Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła w drugim półroczu 2001 r. kontrolę organizacji i funkcjonowania Krajowego Funduszu Mieszkaniowego. Celem kontroli była ocena organizacji i funkcjonowania tego Funduszu, a w tym udzielania kredytów na budowę lokali mieszkalnych na wynajem. Z ustaleń kontroli wynika, że głównym źródłem finansowania KFM były środki z budżetu państwa, które stanowiły ponad 78% zwiększeń ogółem Funduszu w 2000 r. oraz 67% w I połowie 2001 r. W okresie 1996 r. – I połowa 2001 r. przekazane zostały z budżetu państwa środki w wysokości 1.570,9 mln zł, z czego w 2000 r. Fundusz otrzymał – 242,5 mln zł, a w I połowie roku 2001 – 217,9 mln zł. Stan Funduszu na dzień 31 grudnia 2000 r. wynosił 1.594,9 mln zł, a na dzień 30 czerwca 2001 r. - 1.826,8 mln zł. W latach 1996 – I półr. 2001 środkami KFM wspomagano budowę 26.989 mieszkań. W roku 2000 skredytowano budowę 10.124 mieszkań, w tym 7.304 mieszkań budowanych przez TBS-y i 2.820 budowanych przez spółdzielnie mieszkaniowe. W okresie od 1996 r. do 1999 r. oddano do użytku 7.116 mieszkań, w roku 2000 - 8.441 mieszkań, a w roku 2001 oddano 11.752 mieszkania. Z kontroli wynikało, że w stosunku do poprzednich kontroli nastąpiła poprawa w działalności KFM. Stworzone zostały korzystniejsze warunki kredytowania, rozszerzona została sieć obsługi kredytowej, powodując znaczący wzrost liczby udzielonych kredytów towarzystwom budownictwa społecznego (TBS) i spółdzielniom mieszkaniowym realizującym mieszkania na wynajem. NIK pozytywnie ocenił systematyczne rozszerzanie sieci obsługi kredytów KFM. Brak dostępności potencjalnego kredytobiorcy do kredytu z KFM był podnoszony przez Izbę po przeprowadzeniu kontroli działania Krajowego Funduszu Mieszkaniowego w 1996 r. a stosowny wniosek był skierowany do Zarządu Banku Gospodarstwa Krajowego. Począwszy od 2000 r., Fundusz dysponował niewystarczającą ilością środków w stosunku do wzrastającego popytu. Zbyt późno podjęto działania dla pozyskania dla KFM nowego źródła finansowania, m.in. pożyczki z Banku Rozwoju Rady Europy. Na dzień 31 grudnia 2000 r. zapotrzebowanie na środki Funduszu, wynoszące 2 mld zł, przekroczyło ponad 12 krotnie wysokość środków pieniężnych, którymi dysponował KFM na koniec 2000 r. Natomiast zapotrzebowanie na środki na dzień 30 czerwca 2001 r. przekroczyło ponad 160 krotnie wysokość środków pieniężnych, które pozostały do dyspozycji na koniec I półrocza 2001. Okresowo wolne środki KFM Bank inwestował w bony skarbowe i bony pieniężne NBP, lokaty międzybankowe oraz w obligacje Skarbu Państwa. Z ustaleń kontroli wynika, że Bank Gospodarstwa Krajowego przy umorzeniach kredytów, które otrzymały towarzystwa budownictwa społecznego i spółdzielnie mieszkaniowe przyjmował niejednolitą podstawę dokonywanych umorzeń, a także różne dokumenty potwierdzające zakończenie przedsięwzięcia inwestycyjnego, a nawet protokół odbioru i przekazania do użytku budynku/obiektu, tzw. odbiór techniczny, dokument “wewnętrzny” sporządzany tylko pomiędzy inwestorem a wykonawcą, co było niezgodne z przepisem art. 54 Prawo budowlane. Stwierdzono także, że Bank Gospodarstwa Krajowego dokonywał umorzeń kredytów pomimo nieterminowego zakończenia inwestycji. Kontrola ujawniła przypadki, gdy inwestorzy nie wywiązali się z zakończenia inwestycji w terminie określonym w umowie kredytowej. Dotyczyło to umorzeń kredytów na łączną kwotę 904.488,4 zł. Na 34 zbadane przypadki w 15 przypadkach BGK przyjmował jako podstawę do obliczenia wysokości umorzenia planowany koszt przedsięwzięcia inwestycyjno-budowlanego, a w 19 przypadkach rzeczywistą wartość poniesionych nakładów na realizację inwestycji. W każdym przypadku uwzględniania była wartość niższa. W toku przeprowadzonej kontroli ustalono też, że nadal w działalności TBS-ów występują nieprawidłowości stwierdzone w kolejnych kontrolach, tj. pobieranie od przyszłych najemców kaucji i wykorzystywanie tych środków na finansowanie inwestycji mieszkaniowej, czy realizowanie budowy mieszkań wyłącznie na sprzedaż. Na 273 TBS-y, 83 do dnia 30 czerwca 2001 r. nie rozpoczęły działalności inwestycyjnej, a pozostałe 190 TBS-y poniosły wydatki w wysokości 4.129,2 mln zł, w tym kwota kredytów uzyskanych z KFM wyniosła 1.616,3 mln zł. W latach 1996 – I połowa 2001 r. TBS-y zbudowały 14.572 mieszkania. W kontrolowanych spółdzielniach mieszkaniowych realizujących budowę mieszkań na wynajem wystąpiły m.in. nieprawidłowości związane z nieprzestrzeganiem przepisów ustawy o zamówieniach publicznych i ustawy o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego. Pomimo ujawnionych w trakcie kontroli uchybień oraz nieprawidłowości, Najwyższa Izba Kontroli pozytywnie oceniła funkcjonowanie KFM. Społeczne budownictwo czynszowe, realizowane w oparciu o środki KFM-u, w okresie sześciu lat powiększyło zasoby mieszkaniowe o ponad 27 tys. lokali.