Informacja o wynikach kontroli organizacji zadań w zakresie hodowli zwierząt gospodarskich

Najwyższa Izba Kontroli stwierdza, że w polskiej organizacji hodowli zwierząt gospodarskich nadal funkcjonował scentralizowany model zarządzania oparty na Krajowym Centrum Hodowli Zwierząt (KCHZ). Nie stworzono warunków do przejęcia przez związki hodowców i producentów kompetencji w zakresie organizacji i zarządzania hodowlą, co wskazywało na nie dostosowanie tego obszaru do standardów obowiązujących w Unii Europejskiej. Poza hodowlą koni i owiec, hodowcy nie mieli wpływu na prowadzenie i zarządzanie hodowlą najważniejszych gospodarczo gatunków zwierząt, tj. bydła, trzody chlewnej i drobiu. Dotacje budżetowe na dofinansowanie postępu biologicznego w produkcji zwierzęcej nie zawsze były racjonalne. W organizacji i zarządzaniu rozrodem zwierząt gospodarskich stwierdzono funkcjonowanie mechanizmów korupcjogennych. Dopiero z dniem 1 styc/znia 2002 r. weszły w życie przepisy o organie posiadającym kompetencje nadzoru i kontroli w zakresie problematyki hodowli zwierząt.) Podjętą z inicjatywy własnej kontrolę Izba przeprowadziła w pierwszej połowie 2001 roku. Objęto nią lata 1999-2000, uwzględniając także dane statystyczne z 1998 r. Celem kontroli było w szczególności dokonanie oceny: - wdrożenia oraz funkcjonowania regulacji wprowadzonych ustawą z dnia 20 sierpnia 1997 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich, - realizowania prac hodowlanych wobec zmian struktury organizacyjnej hodowli i rozrodu zwierząt gospodarskich w Polsce oraz zorganizowania nadzoru i kontroli nad tymi pracami, - dostosowania prawa polskiego, regulującego sprawy hodowli i rozrodu zwierząt do standardów Unii Europejskiej, - wnoszenia do utworzonych jednoosobowych spółek Skarbu Państwa (j.s.SP) mienia Centralnej Stacji Hodowli Zwierząt (CSHZ). Kontrola objęła Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Instytut Zootechniki, KCHZ, wszystkie 3 Regionalne Centra Hodowli Zwierząt (RCHZ), wszystkie 4 j.s.SP prowadzące działalność w zakresie sztucznego unasieniania, 12 starostw powiatowych z rejonów o największym rozwoju hodowli zwierząt gospodarskich, Oddział Terenowy Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa w Warszawie sprawujący nadzór nad hodowlą zwierząt gospodarskich w spółkach AWRSP na terenie kraju oraz 13 spółek o znaczeniu podstawowym dla rozwoju hodowli zwierząt gospodarskich i 1 gospodarstwo rolne Skarbu Państwa prowadzące hodowlę zwierząt. Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich nie została w pełni wdrożona bowiem: zbyt późno (dopiero po ponad 2,5 roku od wejścia w życie ustawy) utworzono Krajowe Centrum Hodowli Zwierząt, nie bilansowano potrzeb i możliwości produkcyjnych w hodowli zwierząt, utrzymano scentralizowany model organizacji hodowli zwierząt, nie zakończono restrukturyzacji sektora usług inseminacyjnych. Dopiero od 12 lutego 2002 r. wejdą w życie znowelizowane przepisy ww. ustawy dostosowujące prowadzenie hodowli do norm obowiązujących w Unii Europejskiej. Likwidacja CSHZ i Stacji Hodowli i Unasieniania Zwierząt oraz utworzenie na ich bazie jednoosobowych spółek Skarbu Państwa (j.s.SP) przeprowadzona została nierzetelnie. Wartość majątku wniesionego przez SHiUZ w formie aportu do 4 j.s.SP została zaniżona łącznie o ponad 1.900 tys. zł, przy czym poszczególne składniki zostały zaniżone o 2.177,3 tys. zł, a wartość innych była zawyżona o 272,6 tys. zł. Ponadto w bilansie CSHZ nie wykazano m. in. kwoty 3.257 tys. zł stanowiącej wartość 65 działek. Działalność w zakresie rozrodu zwierząt gospodarskich prowadzona była z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich, a część pogłowia bydła pozostawała poza rozrodem kontrolowanym. Izba stwierdziła niedostateczną kontrolę i tolerowanie podmiotów prowadzących działalność bez wymaganego zezwolenia wojewody oraz wprowadzających do obrotu materiał biologiczny bez decyzji ministra właściwego ds. rolnictwa lub zaświadczenia wydanego przez IZ. Starostowie nie zasięgali obowiązujących opinii specjalistycznych przy wydawaniu decyzji o dopuszczeniu reproduktorów do rozrodu, a także nie podejmowali działań wynikających z postanowień przepisów karnych art. 41 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o organizacji hodowli zwierząt wobec osób i podmiotów nielegalnie wykorzystujących reproduktory. Instytut Zootechniki w niewielkim stopniu wdrażał uzyskane wyniki prac badawczych w zakresie hodowli zwierząt. Wykorzystanie ich w praktyce zmalało w latach 1999 – 2000 z 18 do 12 tematów. Dofinansowanie ze źródeł budżetowych hodowli nie zawsze było efektywne i celowe, a windykacja należności przez niektóre jednostki sektora finansów publicznych była niedostateczna. Udział dotacji budżetowych we wpływach z produkcji zwierzęcej w latach 1998 – 2000 zmalał w hodowli bydła z 1,4% do 0,7%, zwiększył się natomiast w hodowli trzody chlewnej z 3,3% do 3,8% i hodowli owiec z 37,2% do 40,9%. Dotacja przeliczona na 1 sztukę owcy była wyższa ponad 50 – krotnie od dotacji na 1 sztukę trzody chlewnej i ponad 6 – krotnie na 1 sztukę bydła. Natomiast dotacja na wyprodukowanie 1 tony żywca baraniego była wyższa ponad 375 – krotnie od dotacji na wyprodukowanie 1 tony żywca wieprzowego i ponad 465 – krotnie od dotacji na wyprodukowanie 1 tony żywca drobiowego.