Informacja o wynikach kontroli opracowania i wdrożenia Zintegrowanego systemu Zarządzania i Kontroli ZSZiK-IACS, w tym realizacji projektów pilotażowych PL 9805.01 i PL 9805.03

Najwyższa Izba Kontroli wykazała nieprawidłowości oraz uchybienia w wykonywaniu zadań przez podmioty zaangażowane w budowę Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli (ZSZiK-IACS), co mogło zagrozić możliwości korzystania z dopłat bezpośrednich w rolnictwie realizowanych ze środków Unii Europejskiej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. W toku realizacji projektów pilotażowych PL 9805.01 i PL 9805.03, dotyczących stworzenia wielofunkcyjnego rejestru gospodarstw rolnych oraz systemu identyfikacji i rejestracji zwierząt w województwach warmińsko-mazurskim i podkarpackim stwierdzono opóźnienia, w wyniku których, za zgodą Komisji Europejskiej, zmieniono wykorzystanie części zakontraktowanych na te cele środków Phare w kwocie ok. 245 tys. € (5,2%) oraz zwrócono Komisji Europejskiej niewykorzystane ok. 110 tys. € (2,3%) wobec zakolczykowania jedynie około 281 tys. sztuk bydła, tj. 68,4% liczby planowanej. W ww. w województwach oba systemy nie zostały wdrożone. W wyniku realizacji wniosków pokontrolnych NIK, m.in. odstąpiono od jednej z umów zawartych z Hewlett Packard Polska Sp. z o.o. na kwotę ok. 322,5 mln zł, a wartość drugiej po renegocjacjach zmniejszono o ok. 88 mln zł. Wystąpiono również o wymianę sprzętu informatycznego nie pochodzącego z krajów UE. Na przełomie IV kwartału 2001 r. i I kwartału 2002 r. przeprowadzono kontrolę doraźną Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Fundacji “Fundusz Współpracy” jako Jednostki Finansująco-Kontraktującej oraz Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Objęto nią lata 1998-2001. Celem kontroli było w szczególności dokonanie oceny: - prawidłowości opracowania i wdrożenia systemu ZSZiK-IACS, - stopnia realizacji przez ARiMR i Fundację “Fundusz Współpracy” dwóch projektów pilotażowych współfinansowanych m.in. z funduszy Phare w ramach dostosowania polskiego rolnictwa do wymogów Unii Europejskiej, tj. stworzenia wielofunkcyjnego rejestru gospodarstw rolnych (PL 9805.01) oraz systemu identyfikacji i rejestracji zwierząt (PL 9805.03), - prawidłowości wykorzystania środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie powyższych projektów, - skuteczności sprawowania nadzoru przez Ministra RiRW nad realizacją budowy systemu ZSZiK-IACS. Ponadto w przedmiotowej kontroli NIK nawiązała współpracę z Europejskim Urzędem ds. Zwalczania Nadużyć i Korupcji (OLAF) oraz Głównym Inspektorem Kontroli Skarbowej. NIK krytycznie ocenia przebieg realizacji projektów pilotażowych. W 1999 r. ARiMR nie była przygotowana organizacyjnie i logistycznie do realizacji tych projektów, które miały stanowić podstawę dla zbudowania systemu ZSZiK-IACS w kraju, gdyż w jej strukturze nie było wówczas jednostek organizacyjnych (zespołów, biur terenowych) ani też pracowników, którzy posiadaliby wiedzę i doświadczenie w zakresie funkcjonowania podobnych systemów w krajach UE. Agencja nie posiadała również wypracowanych procedur dla wdrażania wymienionych projektów w województwach pilotażowych. Przed rozpoczęciem realizacji projektów ARiMR nie opracowała długofalowego planu inwestycyjnego dotyczącego zakupu sprzętu informatycznego na potrzeby systemu. Zakupy sprzętu miały charakter doraźny, brak było również synchronizacji dostaw z możliwością jego zainstalowania w miejscach wskazanych przez ARiMR. Negatywnie oceniono także działalność Zarządu Fundacji “Fundusz Współpracy” w zakresie zakupu sprzętu informatycznego i usług za środki Phare. Część sprzętu za kwotę 189,5 tys. €, tj. 9,8% ogólnej kwoty zakupów, dostarczono niezgodnie z postanowieniem Memorandum Finansowego Phare 98, co do kraju jego pochodzenia, tj. nie z krajów Unii Europejskiej bądź przez nią wskazanych w Memorandum. Wykazano ponadto, że część sprzętu komputerowego, stanowiącego integralną część większych urządzeń, pochodziła z państw azjatyckich, a ich nie wyspecyfikowanie na fakturach jako odrębnych pozycji, uniemożliwiało wycenę. Zlecone usługi w zakresie kolczykowania bydła i budowy wielofunkcyjnego rejestru gospodarstw rolnych nie zostały wykonane w terminach określonych w projektach pilotażowych. Kontrola ustaliła nieprawidłowe działania Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jako wiodącej w opracowaniu i wdrożeniu ZSZiK-IACS. Dotyczyły one zarówno zawarcia na niekorzystnych dla Agencji warunkach umów z firmą Hewlett Packard Polska Sp. z o.o. na wykonanie tego systemu w kraju i jego utrzymanie, jak również sposobu gospodarowania sprzętem informatycznym zakupionym za środki Phare oraz zarządzania pracownikami przeszkolonymi za środki UE. M.in. niecelowe było nieodpłatne udostępnienie przez ARiMR sprzętu informatycznego zakupionego za środki Phare firmie AgroComp Sp. z o.o., utworzonej przez ComputerLand S.A. - podwykonawcę HP, jak również wyrażenie zgody na przejście do tej firmy wyszkolonych za środki Phare 74 terenowych pracowników Agencji. Takie działanie ARiMR spotkało się ze zdecydowanym sprzeciwem Komisji Europejskiej i niekorzystnie skutkuje dla dalszej współpracy w zakresie budowy ZSZiK-IACS gdyż wstrzymano finansowanie kolejnych projektów Phare 99, 00, 01 dot. dalszej budowy systemu oraz zażądano zwrotu dotychczas poniesionych przez Komisję Europejską nakładów finansowych na ten cel. Kontrola wykazała brak nadzoru byłych ministrów rolnictwa i gospodarki żywnościowej, a następnie rolnictwa i rozwoju wsi nad wdrażaniem projektów pilotażowych oraz niezadowalający sposób wypełniania funkcji koordynacyjno-zarządczych związanych z budową ZSZiK-IACS. Do dnia zakończenia czynności kontrolnych na budowę tego systemu wydatkowano kwotę ok. 93,6 mln zł, z tego ok. 17,4 mln zł środków Phare. Wnioski skierowane do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz Fundacji “Fundusz Współpracy” zostały przyjęte do realizacji i zaowocowały m.in.: - zmianą wspomnianych wcześniej umów zawartych pomiędzy Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i Hewlett Packard Polska Sp. z o.o., - egzekwowaniem wymiany sprzętu komputerowego zakupionego niezgodnie z postanowieniem Memorandum Finansowego MF 98, - działaniami organizacyjnymi na rzecz przyspieszenia opracowania ZSZiK-IACS. Do dnia zatwierdzenia Informacji, Główny Inspektor Kontroli Skarbowej nie przedłożył wyników prowadzonej od listopada 2001 r. kontroli w sprawie ZSZiK-IACS. Wstępny raport z kontroli prowadzonej w jednostkach Unii Europejskiej przedłożył 21 lutego 2002 r. Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć i Korupcji (OLAF). Zostało to przedstawione w treści Informacji NIK.